Δρόμοι

Το ξύπνημα…

… της κομμένης κεφαλής είναι γεγονός. Από το 1793, που θανατώθηκε στην
γκιλοτίνα, πολλοί συγγραφείς πήραν στα χέρια τους το κομμένο όμορφο κεφάλι της
Μαρίας Αντουανέτας για να το χρησιμοποιήσουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο,
παρουσιάζοντάς την πότε σατανική και πότε αγία.

Τα τελευταία…

… χρόνια, οι περισσότεροι κλίνουν προς την αγιογραφία. Παρουσιάζουν τη νεαρή
βασίλισσα ως ένα αθώο κορίτσι που παγιδεύτηκε σε ένα χρυσό κλουβί και
καταδικάστηκε από δυνάμεις που δεν μπορούσε να καταλάβει. Είναι δύσκολο να
απαιτούμε από ανθρώπους που διακρίθηκαν σε όλη τους τη ζωή να φανούν αντάξιοι
αυτής της διάκρισης ακόμη και τη στιγμή που βγαίνει η ψυχή τους. Πάντως, λένε
πως ακόμη και εκείνη την υστάτη στιγμή η Μαρία Αντουανέτα δεν έπαψε να είναι
ευγενική: «Με συγχωρείτε, μεσιέ», είπε στον δήμιό της που άθελά της του πάτησε
το πόδι.

Η Αντουανέτα…

… εμφανίζεται και στα ποιήματα «Αποχωρισμός» του βραβευμένου με Πούλιτζερ
Ρόμπερτ Όλεν Μπάτλερ. Ο ποιητής αντλεί την έμπνευσή του από δυο μάλλον
αποτρόπαια στοιχεία. Πρώτον, όταν ένα κεφάλι αποκοπεί από το σώμα διατηρεί τη
συνείδησή του για 90 δευτερόλεπτα. Και δεύτερον, σε κατάσταση συγκινησιακής
έξαρσης, ένας άνθρωπος μπορεί να προφέρει 160 λέξεις το λεπτό. Ο Μπάτλερ έκανε
τη νοσηρή αριθμητική του κι άρχισε να γράφει ποιήματα 240 λέξεων ακριβώς –
δηλαδή στον μέγιστο αριθμό λέξεων που θα μπορούσε να προφέρει ένα κομμένο
κεφάλι (ξέρουμε πολλούς που δεν είναι σε θέση να αρθρώσουν τόσες λέξεις όχι σε
90 δευτερόλεπτα, αλλά ούτε σε 90 χρόνια, κι ας έχουν το δικό τους κεφάλι στη
θέση του). Καθένα από αυτά τα παράδοξα ποιήματα αναφέρεται σε κάποιο πρόσωπο
που, είτε στην ιστορία είτε στη μυθολογία, αποκεφαλίστηκε: Κικέρων, Ιωάννης
Βαπτιστής, Τζέιν Μάνσφιλντ, Μέδουσα. Όσο για τη Μαρία Αντουανέτα, ο Μπάτλερ
την παρουσιάζει ως μια όμορφη κοπέλα από την Αυστρία, που κοιτάζει τους γονείς
της να ανταλλάσσουν ένα στοργικό φιλί, τις ξένοιαστες μέρες πριν την αρπάξουν
οι Γάλλοι αυλικοί. Η σκηνοθέτης Σοφία Κόπολα μας παρουσίασε ένα πολύ
συμπαθητικό πλουσιοκόριτσο. Στο νέο βιβλίο της Σένα Τζέτερ Νάσλουντ «Αφθονία»,
η δική της Αντουανέτα είναι ταπεινή, καλοσυνάτη, φιλελεύθερη, φιλότεχνη και
φιλόμουση. Προτιμάει τον Ρουσώ από τα διαμάντια και τα κουτσομπολιά της Αυλής.

Η Καμίλ Πάλια…

… έγραψε πρόσφατα πως «η επιστροφή της Αντουανέτας δείχνει πως λειτουργούν
σήμερα πολιτικές δυνάμεις» που ο δυτικός κόσμος δεν κατανοεί απόλυτα. Με δυο
λόγια, πως η Αντουανέτα αντιπροσωπεύει τον δυτικό κόσμο και ο γαλλικός όχλος
τις δυνάμεις της οργής που στρέφονται εναντίον του: τους Άραβες εξτρεμιστές,
τους οπαδούς του Τσάβες, τους εξεγερμένους των γαλλικών προαστίων. Παρ’ όλα
αυτά, αν διαβάσει κανείς αυτά τα βιβλία, θα μείνει με την εντύπωση πως ο
ονειρικός κόσμος των Βερσαλλιών συνεχίζεται έως τις μέρες μας σαν να μην
άστραψε ποτέ το λεπίδι της γκιλοτίνας πάνω στον λαιμό της Μαρίας Αντουανέτας.