Δρόμοι

«Ο πατέρας…

… – τον λένε Γκορσκόφ – είναι ένας μικρόσωμος, γκριζομάλλης δημόσιος
υπάλληλος, που εδώ κι εφτά χρόνια τον πετάξανε από την υπηρεσία. Φοράει ένα
λιγδιασμένο και κουρελιασμένο σακάκι, θλίβεσαι να τον βλέπεις – πολύ πιο
χειρότερο κι από το δικό μου! Είναι τόσο αχαμνός κι αρρωστιάρης (απαντιόμαστε
καμιά φορά στον διάδρομο) που τα γόνατά του τρέμουν». Έτσι περιέγραφε τους
γείτονές του στην αγαπημένη του Βαρβαρούλα ο Μακάρ Αλεξέγιεβιτς στους
«Φτωχούς». Πιο μικρόσωμοι από τους άλλους ανθρώπους έχουν δείξει επιστημονικές
έρευνες πως είναι οι φτωχοί.

Η Λιλιπούτη…

… που συνάντησε ο Γκιούλιβερ του Τζόναθαν Σουίφτ στα ταξίδια του ήταν μια
φανταστική νησιωτική χώρα που το ύψος των κατοίκων της, των λιλιπούτειων, δεν
ξεπερνούσε τους 15 πόντους. Με τον όρο «φαινόμενο της Λιλιπούτης», οι
σύγχρονοι παλαιοντολόγοι εννοούν κάτι διαφορετικό: τα πλάσματα που επιβιώνουν
ύστερα από μαζικές καταστροφές δεν είναι τα μεγάλα αλλά τα μικρά. Το μέγεθος
μετράει λοιπόν (και μην τρέχει ο νους σε τίποτα πονηρό). Τον 19ο αιώνα, ο
παλαιοντολόγος Έντουαρντ Ντρίνκερ Κόουπ έλεγε: όσο μεγαλύτερο τόσο το
καλύτερο. Βασιζόταν στα προφανή πλεονεκτήματα που έχει ένα πλάσμα μεγάλο:
μπορεί να νικάει τους φυσικούς του εχθρούς, να βρίσκει περισσότερη τροφή και
να κάνει περισσότερους και ισχυρότερους απογόνους. Όμως, το μεγάλο μέγεθος
είναι πλεονέκτημα μόνο στα εύκολα. Στα δύσκολα, ύστερα από μια καταστροφή σαν
εκείνη από την οποία χάθηκαν οι δεινόσαυροι, λένε οι επιστήμονες, αυτοί που
επικρατούν είναι οι μικροί («φαινόμενο της Λιλιπούτης»). Τα μικρότερα πλάσματα
έχουν συντομότερο αναπαραγωγικό κύκλο, κάτι που τους επιτρέπει να αναπληρώνουν
ταχύτερα τις απώλειες του πληθυσμού τους, λέει ο Πίτερ Χάρις του Πανεπιστημίου
της Νότιας Φλόριντας. Επίσης χρειάζονται λιγότερη τροφή (που έτσι κι αλλιώς
είναι λιγότερη ύστερα από μια καταστροφή) από ό,τι τα μεγαλύτερα.

Σε δύσκολους…

… καιρούς, τα είδη που έχουν εξειδικευμένη και απαιτητική διατροφή, όπως ο
κόνδορας – ή οι δεινόσαυροι – δεν μπορούν να επιζήσουν όπως οι «λιλιπούτειοι».
Εξαφανίζονται. Όμως, τα ζώα που τρώνε από όλα, όπως τα ποντίκια, επιζούν. Οι
Παριζιάνοι που στη διάρκεια της πολιορκίας του Παρισιού, το 1870, έφαγαν 1.200
σκύλους, 5.000 γάτες και 65.000 άλογα, πριν καταφύγουν στα ποντίκια και στους
εγκλείστους του ζωολογικού κήπου, σίγουρα δεν ήταν εκλεκτικοί αριστοκράτες.
Ήταν φτωχοί.

Τα ψάρια…

… μικραίνουν ολοένα και περισσότερο το μέγεθός τους. Τα μεγάλα ψάρια
πιάνονται εύκολα στα δίχτυα, ενώ τα μικρά ξεγλιστρούν από τα «μάτια». Έτσι, η
φυσική επιλογή τα σπρώχνει σε ολοένα και μικρότερα μεγέθη. «Γι’ αυτό υπάρχουν
σήμερα τόσα πολλά μικρά ψάρια», λέει ο Λες Κάουφμαν, καθηγητής της Βιολογίας.
«Η επιβίωση εμάς των ανθρώπων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσα άλλα είδη
θα αφήσουμε ζωντανά», πιστεύει η Γκέρτα Κέλερ του Πανεπιστημίου Πρίνστον. Γι’
αυτό, θάρρος Μακάρ Αλεξέγιεβιτς! Το μεγάλο ψάρι δεν μπορεί να τρώει επ’
άπειρον το μικρό, χωρίς να κινδυνεύσει να χαθεί κι αυτό μαζί του.