Ο Μεγάλος Αιρετικός Νικόλαος Κάλας

Καθώς απέκτησε πρόσβαση σε ανέκδοτο υλικό από το αρχείο του Νικολάου Κάλα
(1907-1988), ο «Μανδραγόρας» δημοσιεύει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον
αφιέρωμα στον σπουδαίο ποιητή, δοκιμιογράφο και θεωρητικό τέχνης, έναν από
τους Μεγάλους Αιρετικούς των ελληνικών γραμμάτων και πρωτοπόρο του
υπερρεαλισμού. Γόνος πλούσιας οικογένειας, ο Νικόλαος Καλαμάρης έρχεται σε
σφοδρή σύγκρουση με τον πατέρα του, υπογράφει ποιήματα και κείμενα με τα
ψευδώνυμα Νικήτας Ράντος και Μανόλης Σπιέρος (κατ’ αποκοπή του Ροβεσπιέρος)
και συνεχίζει ώς το τέλος με το Νικόλαος Κάλας.

Το κριτικό κατεστημένο στην Ελλάδα τον αντιμετωπίζει από τα μέσα της δεκαετίας
του ’30 είτε με χλεύη είτε με σιωπή, αφού πριν η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου
Αθηνών τον είχε καλέσει σε απολογία για κομμουνιστική δραστηριότητα.

Στο Παρίσι και στη Νέα Υόρκη, όπου διέμεινε στη συνέχεια, γνωρίζεται με την
αφρόκρεμα της διανόησης και της πρωτοπορίας. (Η αλληλογραφία του με τον
Μπρετόν που δημοσιεύεται είναι πολύ διαφωτιστική).

Ελάχιστος ο χώρος εδώ για να συμπεριληφθεί έστω και μέρος του ανέκδοτου υλικού
που δημοσιεύει το περιοδικό σε 57 μεγάλου σχήματος σελίδες και σε επιμέλεια
της Ξένης Σκαρτσή και της Βιβής Τουρογιάννη.

Καθώς το 2007 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Κάλα, είναι
ευκαιρία με αυτή την προσφορά του «Μανδραγόρα» να ταξιδέψουμε στα γοητευτικά
τοπία των απαρχών του υπερρεαλισμού και να συνταξιδέψουμε με μια ξεχωριστή
μορφή, «τον πρώτο συνειδητά μοντέρνο μας ποιητή» κατά τον Αλέξανδρο Αργυρίου.

Τα πρόσωπα της απιστίας

Με δύο ποιήματα, έντεκα διηγήματα και πέντε σχόλια, τα (δε)κατα
δημιούργησαν και δημοσιεύουν έναν ελκυστικό φάκελο για την απιστία, το πιο
διαδεδομένο σπορ από τις απαρχές της μυθολογίας έως σήμερα – κι έχει ακόμα
δρόμο…

Ο φάκελος ανοίγει με τα «Καβουράκια» του Τσιτσάνη και εκείνη τη φριχτή
καβουρίνα που τα παράτησε σύξυλα και τριγύριζε με τον σπάρο τον ξενύχτη στη
Ραφήνα. Και έπειτα από αυτά τα ωραία σουρεαλιστικά, στα σοκάκια της απιστίας
με κείμενα του Ρέιμον Κάρβερ, της Έρσης Σωτηροπούλου, του Ιβάν Κλίμα, της
Κατερίνας Ζαρόκωστα (διεισδυτική ματιά, απροσδόκητο φινάλε), του Γιάννη
Ευσταθιάδη, της Ντάνι Σαπίρο, του Νίκανορ Πάρα (ποίημα), της Γεωργίας
Συλλαίου, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, του Πάνου Καπώνη, του Κυριάκου Αθανασιάδη
και του Μάνου Στεφανίδη.

Διάβασα και ξαναδιάβασα, μήπως και μου ξέφυγε κάποιο βαθύ νόημα – σε σχέση με
την απιστία -, το δισέλιδο διήγημα του Σκαμπαρδώνη «Η μεγάλη προίκα». Ένας
οικοδόμος, λοιπόν, οργίζεται με τον πεθερό του που τον κορόιδεψε και δεν του
έδωσε την προίκα που είχε τάξει. Μεθάει με ούζα τον ασυνεπή ηλικιωμένο πεθερό,
τον δένει, τον φιμώνει και αφού αυνανίζεται με πορνοπεριοδικά για να
ερεθιστεί, τον… πηδάει, απαντώντας στη γυναίκα του που μπήκε στο δωμάτιο
εκείνη την ώρα: «Τίποτα δεν του έκανα… Τίποτα. Απλώς τον πήδηξα για να με
σέβεται».

Πού θα πάει; Θα το συλλάβω το νόημα.

ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ: Το τεύχος ’55 του περιοδικού «Ελιμειακά», που
εκδίδει ο Σύλλογος Κοζανιτών Κοζάνης, είναι αφιερωμένο στον σπουδαίο
γλωσσολόγο Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Κοζανίτη από τον πατέρα του. Στο εξαιρετικό
κείμενο του Εμμανουήλ Κριαρά για τον τιμώμενο υπάρχει και ένα απόσπασμα που
αποκτά συμβολική σημασία: Το 1940, τις μέρες που ο ελληνικός λαός πολεμούσε
τους Ιταλούς, ο Τριανταφυλλίδης μαχόταν αλλιώς: Τύπωνε τη συγκροτημένη
Γραμματική της δημοτικής, «το έργο της ζωής του», όπως σημειώνει ο Εμμ.
Κριαράς. Το 56ο τεύχος των «Ελιμειακών» είναι αφιερωμένο σε μία άλλη μορφή που
έλαμψε στον κοζανίτικο χώρο, τον Κώστα Σιαμπανόπουλο (1921-2005), ψυχή του
Ιστορικού Λαογραφικού Μουσείου της Κοζάνης, εμπνευστή του Μουσείου Μακεδονικού
Αγώνα και «δάσκαλο του πολιτισμού μας», όπως τον ονομάζει ο διευθυντής
σύνταξης του περιοδικού Στράτος Ηλιαδέλης.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΜΑΝΔΡΑΓΟΡΑΣ: Καλύμνου και Ιθάκης 65, Αθήνα – 112 51. Τηλ.:
210-8220.294.

(δε)κατα: Σόλωνος 94, Αθήνα – 106 80. Τηλ.: 210-3623.792.

ΕΛΙΜΕΙΑΚΑ: Αρριανού 16, Θεσσαλονίκη – 54635. Τηλ.: 2310-203.965.