Ξανά στα φώτα της σκηνής

«Ένα βιβλίο κιβωτός θεάτρου. Ένα βιβλίο που θα κλείνει μέσα του όχι μόνο τα
ονόματα, αλλά και κάτι απ’ τη ζωή, τη ζεστασιά, το φως, το σκότος, το γέλιο το
ανοιχτό, το πικρό το δάκρυ, ένα χαμόγελο πίσω απ’ την κουίντα, μια στιγμή στην
Επίδαυρο που καταργεί τον χρόνο».

«Έλληνες ηθοποιοί της φθαρτής αθανασίας» είναι ο τίτλος του βιβλίου – ένας
ογκώδης τόμος περίπου 350 σελίδων – που προλογίζει με τη γνώριμη θέρμη του
αλλά και το χιούμορ του ο Σταμάτης Φασουλής και που θα κυκλοφορήσει στα μέσα
Οκτωβρίου από τις Εκδόσεις Καστανιώτη: μια «πινακοθήκη» με πενήντα εννιά
πορτρέτα ηθοποιών του ελληνικού θεάτρου που δεν υπάρχουν πια, από τον 19ο
μέχρι τον 21ο αιώνα, από τον Διονύσιο Ταβουλάρη μέχρι τη Λήδα Τασοπούλου,
γραμμένα, βασικά, από ανθρώπους του θεάτρου, της θεωρίας και της πράξης –
ομοτέχνους τους αλλά και σκηνοθέτες και σκηνογράφους και συνθέτες. Κείμενα που
έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και εφημερίδες από το 1927 μέχρι το 2005 και
κείμενα που γράφηκαν ειδικά για τον παρόντα τόμο.

Η ιδέα για τον τόμο αυτόν, η επιλογή και η σύνθεση είναι του κατεξοχήν
«μυρμηγκιού» των τεχνών και των γραμμάτων μας, του Θανάση Νιάρχου που έχει
αποκτήσει πια… ειδικότητα κτηθείσα εν τω στρατεύματι να ανακαλύπτει και να
μαζεύει μικρούς και μεγάλους θησαυρούς που μπορεί να λάνθαναν για πάντα.

«Για όσους θα αναρωτηθούν γιατί αδικαιολογήτως μεγάλα κείμενα για ηθοποιούς
όχι ιδιαίτερα γνωστούς ή αδικαιολογήτως, επίσης, σύντομα για ηθοποιούς με
μεγάλο στην εποχή τους εκτόπισμα, η απάντηση είναι πως ελάχιστα βάρυνε το ζύγι
της δημοσιότητας. Μέτρησε ιδιαίτερα ο τρόπος που με αυτόν το ένα κείμενο
συμπλήρωνε το άλλο ώστε το βιβλίο ολόκληρο να μπορεί να διαβαστεί ως ενιαίο
σχεδόν αφήγημα», διευκρινίζει ο Θανάσης Νιάρχος.

Ο Ευάγγελος Παντόπουλος και η Ευαγγελία Παρασκευοπούλου, ο Βεάκης και η
Κοτοπούλη και η Κυβέλη, ο Νέζερ και η Παξινού και ο Λογοθετίδης και ο Μινωτής,
η Χαλκούση, ο Μουσούρης και η Σαπφώ Νοταρά, ο Κατράκης, ο Κουν – ηθοποιός, η
Παπαδάκη και ο Ηλιόπουλος, η Αρώνη, η Μανωλίδου και η Κατσέλη, η Μελίνα, η
Χατζηαργύρη και η Βλαχοπούλου, η Κάλλας – ηθοποιός, η Λαμπέτη και ο
Τσιτσόπουλος, η Καρέζη, η Βουγιουκλάκη και ο Παπαμιχαήλ, ο Κουγιουμτζής και ο
Ποταμίτης συνευρίσκονται στις σελίδες του με πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές
που όλοι μαζί έγραψαν την ιστορία του ελληνικού θεάτρου, αλλά οι περισσότεροι
«έμειναν για πάντα μετεξεταστέοι της ζωής»… όπως γράφει ο Σταμάτης Φασουλής.

«Τη βασάνιζε η αχαριστία της»

Μαρίκα Κοτοπούλη: Ελισάβετ στο ομώνυμο έργο του Αντρέ Ζοσέ (1937)

Ο Δημήτρης Μυράτ για τη Μαρίκα Κοτοπούλη: Η Μαρίκα στάθηκε αχάριστη. Το
‘ξερε. Μια μέρα, σε κάποια πρόβα στο θέατρο «Κεντρικόν», ο Σπύρος Μελάς που
σκηνοθετούσε το έργο είπε: «Ο Αριστοτέλης λέει πως ίδιον του ελευθέρου ανδρός
είναι η αχαριστία». Βέβαια δεν το ‘χε πει ο Αριστοτέλης, δεν θα ‘ταν δυνατόν·
το είπε με ειρωνική σημασία, βάζοντας τη φράση στο στόμα ενός δούλου, ο
Μένανδρος. Αλλά ο Μελάς, μέσα στον πνευματικό του αμοραλισμό, δεν δίσταζε να
λέει ό,τι του κατέβαινε. Δεν τόλμησα να τον διαψεύσω· ήμουν πολύ νέος και
σεβόμουνα. Απ’ το στόμα της Μαρίκας όμως ακούστηκε ένα ηχηρότατο «Εύγε,
Σπύρο», γεμάτο ενθουσιασμό, σημάδι πως η αχαριστία της τη βασάνιζε και
αρπάχτηκε από την ψευδοαριστοτέλεια ρήση για κάποια άφεση αμαρτιών.

«Γεννήθηκε για τη σκηνή»

Ο Αιμίλιος Βεάκης στη «Δωδέκατη Νύχτα» του Σαίξπηρ (1935)

Ο Αιμίλιος Χουρμούζιος για τον Αιμίλιο Βεάκη: Ο Αιμίλιος Βεάκης ήξερε
το μυστικό να δίνει στους ανθρώπους της σκηνής που υπεδύετο περισσότερη ζωή
απ’ όση είχαν όταν εξέφευγαν από την πένα του δημιουργού τους. Εγίνετο, με τον
τρόπο αυτόν, ένας δεύτερος και ίσως περισσότερο γοητεύων πλάστης. Πλούσιος σε
εμπνεύσεις, αυτοσχεδιαστής, προικισμένος με φωνή που παράβγαινε με το
ηχηρότερο μέταλλο – ω! αυτή η φωνή που ήξερε να δίνει στους πατρικούς τόνους
μια στοργική γλύκα απέραντη με τη συρτή μελωδικότητά της, όταν δεν ήταν έκρηξη
ηφαιστείου και σπάθισμα κεραυνού -, ο Βεάκης εγεννήθη για το θέατρο και έγινε
ο πατριάρχης της ελληνικής σκηνής.

«Ξοδεύτηκε στο καλαμπούρι»

Η Αλίκη Βουγιουκλάκη στο έργο του Μπέρναρντ Σο «Καίσαρ και Κλεοπάτρα» (1962-63)

Ο Τάσος Λιγνάδης για την Αλίκη Βουγιουκλάκη: Αναμφισβήτητα το σπάταλο
και εύκολο ξόδεμα αυτής της δωρεάς έχει τις μοιραίες του συνέπειες. Μέσα σ’
αυτό το γελαστικό παιχνίδι της Αλίκης στη διπλή Σκηνή της «υποκρισίας» της
καραδοκεί η εξορία. Το φαινόμενό της είχε πάντα τη δυσδιάκριτη μοναξιά του.
Επακόλουθο της καθημερινής αγωνίας: να φαίνεσαι αυτό που θέλουν οι άλλοι να
είσαι. Ξοδεύτηκε στο καλαμπούρι, έκανε την ωραιοπάθεια ανέκδοτο, έδωσε
αυθεντική προσφορά στην απλοϊκή ζήτηση και υποτάχθηκε μοιραία στον αδυσώπητο
κανόνα του Κερδώου Ερμή. Πλήρωνε με την ιδιωτική της ζωή τον φόρο της
δημοσιότητας.

INFO

Ο τόμος «Έλληνες ηθοποιοί της φθαρτής αθανασίας» θα κυκλοφορήσει στα μέσα
Οκτωβρίου από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.