Ο υπόδικος και η χάρη

Στις 2 μετά τα μεσάνυχτα, ενώ φεύγω από ένα μεγάλο νοσοκομείο της Αθήνας,
πληροφορούμαι πως σ’ ένα απόμερο δωμάτιό του, που το χωρίζει μια κάθετη
σιδεριά από τους υπόλοιπους χώρους, νοσηλεύεται ένας υπόδικος. Προσπάθησε να
διαρρήξει μια τράπεζα, και στη συμπλοκή του με τους αστυνομικούς,
τραυματίστηκε. Όπως στον αμυδρά φωτισμένο περίβολο, οι σκιές των τεράστιων
δέντρων κάνουν την οποιαδήποτε παρουσία σχεδόν αδιόρατη, κοντοστέκομαι στο
παράθυρο που πίσω του ο υπόδικος, στο κρεβάτι, με τον ορό, ξύπνιος, σύμφωνα με
τον στίχο του Γιάννη Κοντού «ξέρει πώς γίνεται το σίδερο μπαμπάκι».
Αποκλείεται να μην σκεφτεί κανείς, τούτη τη στιγμή, την ευτυχία της μάνας του,
όταν τον κράτησε μωρό στην αγκαλιά της. Πώς έγινε και η ολοκληρωμένη αυτή
στιγμή δεν τον προστάτεψε από τις ατυχίες και τις συμφορές που τον ακολούθησαν
στην ενήλικο ζωή του. Ή μήπως τον προστάτεψε κι η γαλήνη που έχει διαχυθεί στο
πρόσωπό του, είναι σαν να τον δείχνει ότι έχει ήδη δικαστεί και αθωωθεί.

Δεν φαίνεται καθόλου, μα καθόλου αναίσθητος. Το βλέμμα του είναι το βλέμμα του
ανθρώπου που βρίσκεται σ’ ένα χώρο που δεν είναι δικός του, δεν του ταιριάζει,
δεν τον είχε υπολογίσει. Όπως όλοι μας, άλλωστε. Ο πόνος μας σ’ ένα
νοσοκομείο, ή το κλάμα μας σ’ ένα νεκροταφείο, δεν είναι μόνο γιατί
υποφέρουμε, ή γιατί έναν δικό μας άνθρωπο δεν θα τον αντικρύσουμε ξανά. Είναι,
προπάντων, γιατί οι χώροι αυτοί κάνουν την κατάστασή μας «αφύσικη» σε σχέση με
ό,τι φανταζόμαστε πως ζούνε όλοι οι άλλοι. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη έκθεση από
την «παρανομία» της αρρώστιας και του θανάτου. Όπως κι από την «έκθεση» ενός
καθημερινού διαρρήκτη που όταν ένιωθε, όπως όλοι μας, τη ζωή να του ανήκει,
μπορεί η πράξη του, που τον έχει μεταβάλει σε υπόδικο, να ήταν, για τον ίδιον,
ένα αδιανόητο ενδεχόμενο.

Αν την «πράξη» του αυτή, σήμερα, την έχει «αναλάβει» πλήρως ο ίδιος κι έχει
τακτοποιήσει τους λογαριασμούς μέσα του, με το να έχει μεταμεληθεί, η
οποιαδήποτε απόφαση δικαστηρίου δεν μπορεί να επηρεάσει καθόλου τη γαλήνη του.
Αν ο ίδιος έχει αθωώσει τον εαυτό του με τη μεταμέλεια, ή έστω τον
προβληματισμό για την κατάστασή του (που δεν είναι, άλλωστε, και τόσο ξέχωρη
από την κατάσταση των άλλων, έστω κι αν αυτοί οι άλλοι δεν έχουν επιχειρήσει
μια κλοπή, ή μια ληστεία), ο συγκεκριμένο υπόδικος έχει κατακτήσει την τελική
χάρη. Αυτή που θα ήταν τυπικά μόνο το ζητούμενο, αν η πράξη του εξακολουθούσε
να μην βαραίνει μέσα του όσο, βέβαια, δεν θα βάραινε τη στιγμή που την
επιχειρούσε.

Όπως είναι βέβαιο πως δεν υπάρχει τίποτε δραματικότερο από την κατάσταση ενός
ανθρώπου που ενώ έχει ο ίδιος «αλλάξει», αισθάνεται πως η εμπειρία της αλλαγής
του δεν χρειάζεται σε κανέναν, ή πως η ίδια η αλλαγή του δεν πρόκειται να
γίνει από κανέναν πιστευτή. Εδώ ένα σπίτι έχει κανείς και γίνεται, ιδιαίτερα,
προσεκτικός για το πού θα το κληροδοτήσει, καταλαβαίνουμε τι είδους πνιγμονή
δημιουργεί το πολυτιμότερο που διαθέτει κανείς, τον εαυτό του, να μην έχει πού
να τον ακουμπήσει. Αξίζει να προσέξουμε πόσο φασαριώδεις ή επιθετικοί,
παραμένουν πολλοί άνθρωποι, ενώ έχουν μέσα τους αλλάξει, μόνο και μόνο γιατί
είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι μέσα από τη σχετική τους εικόνα και δεν χρειάζεται
να κουραστούν για να πείσουν για κάτι που, πραγματικά, ωστόσο, τους έχει
συμβεί.

«Βάρος» που ακόμη και για έναν γεννημένο φιλόσοφο μπορεί να ήταν εξουθενωτικό,
ένας υπόδικος το «συνόψιζε» και το «σήκωνε» μια νύχτα του περασμένου Ιουλίου
στον σκοτεινά αστραφτερό χώρο ενός νοσοκομείου.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».