Δρόμοι

«Μετά λύπης μου…

… αντί για ένα διατεταγμένο και αυστηρά μαθηματικό επικό ποίημα προς τιμήν
του Ενός Κράτους, βλέπω κάτι σαν φανταστική νουβέλα», θρηνεί ο D-503,
μαθηματικός και σχεδιαστής πυραύλων, στη μέση του μυθιστορήματος του Ρώσου
συγγραφέα Γεβγκένι Ζαμιάτιν «Εμείς». Το βιβλίο γράφτηκε το 1921, αλλά
δημοσιεύτηκε μόλις το 1988, πενήντα χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα.

Ο Ζαμιάτιν…

… φανταζόταν μια απόλυτα ελεγχόμενη κοινωνία, μια κοινωνία με πειθήνιους
πολίτες – αριθμούς, που τρώνε, κοιμούνται, εργάζονται και ερωτεύονται με
ωρολογιακή ακρίβεια, και με διανοητές και συγγραφείς που εξυμνούν τις αρετές
«του πρωινού βουητού από τις ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες». Δεν είναι να απορεί
κανείς που το βιβλίο του θεωρήθηκε επικίνδυνο από το σταλινικό κράτος.
Μπολσεβίκος φοιτητής στα χρόνια πριν από την Επανάσταση του 1917, ο Ζαμιάτιν
άρχισε να γράφει για να περνάει την ώρα του, όταν η τσαρική αστυνομία τον
εξόρισε από την Αγία Πετρούπολη. Απεχθανόταν τον αυταρχισμό και τον σατίρισε
πολλές φορές. Στο βιβλίο του βάζει τον D-503 να εξυμνεί τη «μαθηματικά τέλεια
ζωή του Ενός Κράτους», όπου τίποτα δεν επιτρέπεται, τίποτα αυθόρμητο. Αυτή η
«μαθηματικά αλάθητη ευτυχία», όπως χαρακτηρίζεται από την επίσημη εφημερίδα
τού Ενός Κράτους, θεωρείται από τους πολίτες του μια επαναστατική πρόοδος σε
σχέση με την προηγούμενη χαοτική ελευθερία που είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα. Ο
πόλεμος έχει απαγορευτεί. H πείνα και η φτώχεια έχουν ξεριζωθεί. Ακόμη και η
σεξουαλική ζήλεια έχει εξοβελιστεί, χάρη σε ένα σύστημα ισότιμης διανομής.

Ο D-503…

… όμως, κάποτε ερωτεύεται μια όμορφη επαναστάτισσα, την I-330, που θέλει να
απαγάγει το διαστημόπλοιό του και να ανατρέψει την κυβέρνηση. H επιρροή που
ασκεί η I-330 στον D-503 είναι καταλυτική. Όμως, το σχέδιο της I-330
αποτυχαίνει. Εκείνη καταλήγει στα κρατητήρια και ο D-503 υποβάλλεται σε
επέμβαση καυτηριασμού της φαντασίας. Πάντως, η I-330 έχει προλάβει, έστω και
για λίγο, να τον μετατρέψει σε υπέρμαχο του αυθορμητισμού και της ελεύθερης
επιλογής. Για τον πείσει, χρησιμοποιεί το επιχείρημα ότι η ουτοπική επανάσταση
που κατέληξε στην ίδρυση του Ενός Κράτους δεν είναι απαραιτήτως η τελευταία
επανάσταση. Μιλώντας στη γλώσσα της μαθηματικής φιλοσοφίας του D-503, τον
ρωτάει: «Ποιος είναι ο τελευταίος αριθμός;». Κι όταν εκείνος της απαντάει πως
το πλήθος των αριθμών είναι άπειρο, του λέει πως και οι επαναστάσεις πρέπει να
είναι άπειρες. Αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρχουν ολοένα και καλύτεροι
κόσμοι από αυτόν που ο άνθρωπος ζει κάθε φορά.

H I-330…

… συμφωνεί με τον D-503 πως οι πρόγονοί τους είχαν δίκιο όταν επινόησαν μια
κοινωνική τάξη με περισσότερη ισότητα. «Έκαναν μόνο ένα λάθος», λέει η I-330.
«Πίστεψαν κατόπιν πως ήταν ο τελευταίος αριθμός, κάτι που όλοι γνωρίζουν πως
δεν υπάρχει στον φυσικό κόσμο».