Σαν τραγωδία για το MTV

Ο Ολλανδός Θησέας (επάνω) με λεοπάρ παλτουδάκι και μαύρο ανσάμπλ (φούστα-μπλούζα) από μέσα, σε σκηνή από τις ελληνοολλανδικές «Ικέτιδες», που προκάλεσαν ορισμένους από τους θεατές να αντιμετωπίσουν τη διαπολιτισμική συνεργασία ως ντέρμπι Ελλάδας – Ολλανδίας

Δύο χιλιάδες άνθρωποι κατεβήκαμε την Παρασκευή (3.000 το Σάββατο) να δούμε την
πρεμιέρα της παράστασης που συν-σκηνοθέτησαν ο δικός μας Μιχαήλ Μαρμαρινός και
ο Ολλανδός Πολ Κουκ. Τις ελληνοολλανδικές «Ικέτιδες», που αναμενόταν να είναι
η πιο ρηξικέλευθη, μεταμοντέρνα πρόταση του φετινού Φεστιβάλ.

Τι ήταν; Μια μουσική ανάγνωση της τραγωδίας του Ευριπίδη από εκείνες που
παίζονται σπανίως, η οποία δουλεύτηκε και στήθηκε ως συναυλία. Σαν μουσική
παράσταση τραγωδίας στο MTV, με σκηνικές ανατροπές, πολλά τραγούδια και πολλές
«κοιλιές». Δυόμισι ώρες δεν είναι λίγες όταν ο χρόνος ροκανίζεται από
«ζεστάματα» και επαναλήψεις, που προκάλεσαν την υπομονή των θεατών – και μετά
το δίωρο παρατηρήθηκαν πολλές αποχωρήσεις.

Ποικίλες και οι εντυπώσεις από την παράσταση, που βρήκε υποστηρικτές,
αρνητικούς, αδιάφορους και αμφίθυμους θεατές. Δύο ημέρες μετά κι ακόμα δεν
ξεκαθάρισε το τοπίο, αν άρεσε ή όχι. Βέβαιο είναι πως δεν γοήτευσε, αλλά ούτε
απογοήτευσε. Πάντως, ο χαρακτηρισμός « Cool!» από μια παρέα Ολλανδών θεατών
ήταν κοντά στο πνεύμα της παράστασης, μοντέρνας, χαλαρής, αποφασισμένης να
υποστηρίξει το ηχητικό μέρος. Όλη η δράση οργανώθηκε στη μεθόριο ενός θεάτρου,
όπου το θέαμα υποχωρεί και υποτάσσεται στη μουσική αφήγηση. Τα επεισόδια, τα
χορικά, αναπτύχθηκαν ως μουσικό θέμα, αξιοποιώντας τις φωνές και
αναδεικνύοντας τον λόγο, που προβλήθηκε εξαντλητικά. Τόσο ώστε να υποχωρήσει η
θεατρικότητα, να μειωθούν οι υποκριτικές δεξιότητες των ηθοποιών και να
αντικατασταθεί ο χορός από τον τραγουδιστή του συγκροτήματος, αφού η φόρμα της
συναυλίας ήταν κυρίαρχη. Πρώτη φορά είδαμε στην Επίδαυρο αναβίωση τραγωδίας με
τόσο πολλά πάσης φύσεως και μεγέθους μικρόφωνα.

Στο αρχαίο «αλώνι», εκεί όπου πριν από περίπου 20 χρόνια κάποιοι
φώναζαν «Αίσχος», όταν στη σκηνή του «Οιδίποδα» του Γεωργιανού σκηνοθέτη
Στούρουα, η Άννα Μακράκη ως αγγελιαφόρος άναβε τσιγάρο, ή στο τέλος της
δεκαετίας του ’90, όταν ο Μίμης Κουγιουτζής φώναζε από το κοίλο στους
Γερμανούς του Θηβαϊκού Κύκλου «Δεν πατάνε τη θυμέλη», προχθές συνέβησαν και τα
δύο χωρίς καμία αντίδραση. Ο αγγελιαφόρος άναψε το τσιγαράκι του και αφηγήθηκε
χαλαρά τα φρικτά της μάχης, καθισμένος στη μεταλλική πολυθρόνα πάνω στη
θυμέλη.

Τι έγινε; Αμβλύνθηκαν οι ανοχές μας; Συνηθίσαμε; ΄H μήπως σιγά σιγά
ανακαλύπτουμε οι δόλιοι θεατές πως το ζητούμενο είναι αυτό που συμβαίνει στη
σκηνή να μπορεί να μας συνδέσει με το κείμενο, ακόμα κι αν χρειαστεί κάποιος
ήρωας να καπνίσει τσιγάρο. Ακόμα και η χρήση μικροφώνων, ακόμα και οι
ενδυματολογικές μοντερνιές, όπως η φούστα του Θησέα, το λεοπάρ παλτουδάκι του,
οι πρόχειρες φόρμες των τραγουδιστών, υπερασπίστηκαν τα δικαιώματά τους. Το
ερώτημα, βέβαια, είναι αν όλα αυτά λειτούργησαν υπέρ ή εις βάρος του έργου;

H «ανάγνωση» όμως που είχε γίνει πάνω στη μουσικότητα του λόγου, με
αυτή την άγνωστη γλώσσα με το βαρύ λάμδα, τα ολλανδικά, να κυριαρχεί και
δίπλα, σαν σε πλάγιο λόγο τα ελληνικά σιγανά, δημιούργησε ήχους με μεγάλο
ενδιαφέρον. Μεγάλη «παρηγοριά» οι πλαγιότιτλοι σε μια θαυμάσια μετάφραση
(Ευγενίας Ανδριτσάνου, Χέρμαν Αλτένα και Μιχαήλ Μαρμαρινού) έκαναν πολλούς από
εμάς να σκεφτούμε πόσο ενδιαφέρον θα ήταν να υπάρχουν και να τους διαβάζουμε
σε κάθε παράσταση, ακόμα και στις ελληνικές.

Αθλιότητες και «παιχνίδια»

«H συνήθεια είναι ο πιο ύπουλος εχθρός της κακοδαιμονίας των ανθρώπων»,
φιλοσοφούσε μια παρέα έξω από το σκοτεινό «Ξενία» της Επιδαύρου. Βαθιά
μελαγχολική ιστορία αυτή του κλειδωμένου εμβληματικού κτιρίου που χτίστηκε για
να ξεδιψάσει τους επισκέπτες του μνημείου και τους θεατές των Επιδαυρίων, αλλά
που το κράτος το παρέδωσε χωρίς ηθικές δεσμεύσεις, μέσω των Ελληνικών
Τουριστικών Ακινήτων, σε επιτήδειους ιδιώτες. Και να τώρα, δέσμιοι οι θεατές,
δέσμιο το Φεστιβάλ, δέσμια η Πολιτεία σε εκβιασμούς επιχειρηματικού τύπου, «ή
μειώνετε δραματικά το μίσθωμα ή το κλείνω». Και απ’ ό,τι φαίνεται, κανείς δεν
βιάζεται να δώσει λύση. Έτσι, οι υπεύθυνοι «κλώθουν» γύρω από την γκάφα του
χειρισμού, ως προς τη συγκεκριμένη ενοικίαση του «Ξενία», και τα
μικροσυμφέροντα κλείνουν κατά τη διάρκεια των παραστάσεων το ιστορικό
αναψυκτήριο, ως τσιφλίκι τους. Αθλιότητες που μετατρέπουν τη γιορτή ενός
Φεστιβάλ σε παιχνίδι κεκλεισμένων των θυρών, ακόμα και αν το παρακολουθούν
χιλιάδες θεατές.