H πυρπόληση της Σμύρνης

Ο κ. K. I. Δεσποτόπουλος, ακαδημαϊκός, γράφει σχετικά με το βιβλίο τού
Μεχμέτ Τζοράλ «Πολλές ζωές στη Σμύρνη» που παρουσίασε ο κ. Ακριβός στο
«Βιβλιοδρόμιο» («TA NEA» 17-18/6/2006).

«Στη σελίδα 27 του φύλλου σας της 17-18 Ιουνίου 2006 με περισσήν αβρότητα
προβλήθηκε το βιβλίο του Μεχμέτ Τζοράλ “Πολλές ζωές στη Σμύρνη”. Συγγραφεύς
όμως, Τούρκος έστω, που αποδίδει την πυρπόληση της Σμύρνης το 1922 στους
Έλληνες ή στους Αρμένιους δεν άξιζε, νομίζω, να τιμηθεί από ελληνική
εφημερίδα, με τέτοια προβολή.

Γεννήθηκα στη Σμύρνη και παιδάκι έζησα την πυρπόλησή της, δηλαδή του συνόλου
των ελληνικών συνοικιών της και της αρμενικής, όχι όμως και της τουρκικής,
διαπραγμένης τέσσερις ημέρες μετά την κατάληψή της από τον τουρκικό στρατό.
Αποτελεί παραλογισμό, λοιπόν, οικτρό και όχι απλώς ψεύδος, ο ισχυρισμός, ότι
από το “εκδικητικό ελληνικό μένος” υπαγορεύθηκε, δηλαδή από Έλληνες
διαπράχθηκε, η πυρπόληση των ελληνικών συνοικιών της Σμύρνης, και της
αρμενικής, με φροντίδα να μείνει άθικτη από τις φλόγες η τουρκική συνοικία:
Εάν το εκδικητικό ελληνικό μένος είχε υπαγορεύσει την απόφαση για την
πυρπόληση της Σμύρνης, τότε θα έπρεπε ο στόχος να ήταν η τουρκική συνοικία,
και όχι το σύνολο των ελληνικών συνοικιών της και η αρμενική. Εξάλλου, η
πυρπόληση ολόκληρης πόλεως σε μια νύχτα προϋποθέτει συντονισμένη και
ανεμπόδιστη δράση οργανωμένων συνεργείων εμπρησμού και τις ημέρες εκείνες οι
Έλληνες και οι Αρμένιοι της Σμύρνης δεν τολμούσαν καν να κινηθούν στους
δρόμους της και παρέμεναν κλεισμένοι στις κατοικίες τους, από φόβο για
βιαιοπραγίες Τούρκων εναντίον τους. Επιβεβαίωση, ότι από την τουρκική διοίκηση
αποφασίσθηκε η πυρπόληση της ελληνικής Σμύρνης, μάλιστα ως πρώτη, και
αποτελεσματική πράξη του κυβερνητικού τουρκικού σχεδίου, για εκρίζωση του
Μικρασιατικού Ελληνισμού από τις πανάρχαιες εστίες του, ενέχει, πιστεύω, οι
ολίγες ημέρες μετά την πυρπόληση εξαποστολή στην Ελλάδα των γυναικών μόνο και
των παιδιών ελληνικής εθνικότητας, ενώ οι άνω των 16 ετών άνδρες κρατήθηκαν ως
όμηροι και πολλοί από αυτούς εξοντώθηκαν στην εξουθενωτική πορεία προς τα
ενδότερα της Μικράς Ασίας.

Ο ταλαντούχος ίσως Τούρκος συγγραφεύς αφέθηκε να παρασυρθεί από το εξωφρενικό
μύθευμα, το διαδομένο για να συγκαλυφθεί το ανεξιλέωτο εκείνο κακούργημα, το
μοναδικό στον εικοστόν αιώνα. Συμβαίνει στους πολέμους να καταστρέφονται
πόλεις από στρατό σε υποχώρηση για να μην παραμείνουν χρήσιμες στον εχθρικό
στρατό. H Σμύρνη, όμως, δηλαδή το κατοικούμενο από Έλληνες μεγαλύτερο τμήμα
της, πυρπολήθηκε μετά ημέρες τέσσερις, αφού είχε εισέλθει σ’ αυτήν ο τουρκικός
στρατός, και μάλιστα όταν έπνεε νότιος άνεμος, ώστε να μην κινδυνεύσει και η
τουρκική συνοικία. Θυμάμαι το φρικτό γεγονός ζωηρότατα. Και το έχω αφηγηθεί
νηφάλια, στο πρόσφατο βιβλίο μου «Αναπολήσεις» (2005, Εκδόσεις Παπαζήση).

Ας μη νομισθεί όμως, ότι διαπνέομαι από εθνικιστική εμπάθεια και από
ασυμπάθεια ιδιαίτερα προς τον τουρκικό λαό, κάτι ασυμβίβαστο προς τη
θεμελιωμένη και φιλοσοφικά ηθική μου, του ακέραιου ανθρωπισμού. Άλλωστε
μαρτυρεί και η προσωπική μου ιστορία επί του θέματος. Υπήρξα ο πρώτος
πρόεδρος, με αντιπροέδρους τους αειμνήστους έξοχους λογοτέχνες Αλέκο Λιδωρίκη
και Δημήτριο Χατζή, της ιδρυμένης το 1979 “Επιτροπής Ιπεκτσί” για την ανάπτυξη
της φιλίας και συνεργασίας μεταξύ ελληνικού λαού και τουρκικού λαού, κατά
υπέρβαση των όποιων αρνητικών προκαταλήψεων, και προς υπερνίκηση της
αναχρονιστικής, ανθελληνικής, πολιτικής ορισμένων ομάδων Τούρκων. Το 1992
εξήρα δημόσια, ενώπιον και του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, στην
Αίθουσα του Πολεμικού Μουσείου Αθηνών, την εγκαινιασμένη από τον Ελευθέριο
Βενιζέλο πολιτική αμνησικακίας. Και πάντοτε πρεσβεύω την ανάγκη της φιλίας των
δύο λαών, Ελλήνων και Τούρκων, με συγγνώμη για όσα έγιναν στο κακό παρελθόν
εκατέρωθεν.

H προσπάθεια, όμως, για την εμπέδωση της φιλίας των δύο λαών, δεν συνεπάγεται
και ανοχή προς τη διαστρέβλωση της αλήθειας ως προς γεγονότα οδυνηρά της
Ιστορίας τους. Ο καταλογισμός στους Έλληνες της ευθύνης για την πυρπόληση της
ελληνικής Σμύρνης δεν συμβάλλει στην εμπέδωση της φιλίας των δύο λαών. Το
κακούργημα εκείνο άλλωστε δεν βαρύνει τη σημερινή γενιά των Τούρκων, ούτε και
τον τότε τουρκικό λαό στο σύνολό του. H φιλία των σημερινών Ελλήνων με τους
σημερινούς Τούρκους πρέπει ν’ αποτελεί μείζον αίτημα της πολιτικής Ελλάδος και
Τουρκίας».