Eπιστρέφουν τα κλεμμένα αρχαία

Ο ηλικίας 87 ετών σήμερα έμπορος έργων τέχνης Ρόμπερτ Χεκτ, πανίσχυρος παράγων στο διεθνές εμπόριο αρχαιοτήτων τα τελευταία χρόνια, στριμώχτηκε από τις αποδείξεις της ιταλικής κυβέρνησης ότι τα ελληνικά και ρωμαϊκά που πούλησε στο Μουσείο είχαν ύποπτη προέλευση – ήταν προϊόντα λαθρανασκαφών

Τριακόσιες πενήντα ελληνικές, ρωμαϊκές και ετρουσκικές αρχαιότητες αξίας
περίπου εκατό εκατομμυρίων δολαρίων αγοράστηκαν από ύποπτους εμπόρους σύμφωνα
με το πόρισμα εσωτερικής έρευνας του Μουσείου Γκετί, που αφήνει ανοιχτό το
ενδεχόμενο να είναι προϊόντα λαθρανασκαφών και κλεμμένα. Κάτι που έδωσε στην
Ιταλία τα όπλα για να διεκδικήσει – και εν τέλει να συμφωνήσει – την επιστροφή
21 κλεμμένων έργων τέχνης, ελληνικών και ρωμαϊκών, και άνοιξε τον δρόμο σε
παραπέρα διεκδικήσεις επιστροφής των «ύποπτων» εκθεμάτων και για την ελληνική
πλευρά.

Ένας από τους ύποπτους εμπόρους τέχνης, ο Ρόμπερτ Χεκτ, δικάζεται τώρα στην
Ιταλία, αλλά είναι απίθανο να καταλήξει στη φυλακή (λόγω ηλικίας – είναι 87
ετών). Τριάντα πέντε από τα 104 αριστουργήματα του Μουσείου Πολ Γκετί
περιλαμβάνονται στον κατάλογο της εσωτερικής έκθεσης που διενήργησε το Μουσείο
μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε πέρυσι σχετικά με την αγορά αρχαιοτήτων από
λαθρανασκαφές, όπως ένα πρωτότυπο άγαλμα της Αφροδίτης από τη Μοργαντίνα της
Σικελίας.

Τουλάχιστον οκτώ από αυτές τις αρχαιότητες, σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές,
πουλήθηκαν στο Μουσείο Γκετί από ή μέσω του Χεκτ, ο οποίος αρνείται κάθε
ενοχή.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κ. Χεκτ αντιμετωπίζει τη Δικαιοσύνη. Μέχρι τώρα
όμως κατάφερε να γλιτώσει. Πρώτη φορά κατηγορήθηκε το 1960 από τις τουρκικές
αρχές γιατί υπήρχαν υποψίες ότι προσπάθησε να εξαγάγει λαθραία νομίσματα. Την
ίδια εποχή κατηγορήθηκε στην Ιταλία ότι πούλησε έργα τέχνης προερχόμενα από
λεηλασία και το 1972 ένας Ιταλός δικαστής εξέδωσε ένταλμα σύλληψης για τον
ρόλο που διεδραμάτισε στην πώληση του αριστουργηματικού Κρατήρα του Ευφρονίου
στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Το ένταλμα ανακλήθηκε τότε, αλλά τα στοιχεία που προστέθηκαν όταν άνοιξε το
στόμα του ένας μεγάλος Ιταλός αρχαιοκάπηλος, ο Τζιάκομο Μέντιτσι, ήταν τέτοια
που το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης συμφώνησε τον Φεβρουάριο να
παραδώσει στην Ιταλία τον Κρατήρα του Ευφρονίου μαζί με 16 άλλα ασημένια σκεύη
του, που επίσης πωλήθηκαν από τον Χεκτ.

Αν δεν ήταν υπερήλικας θα αντιμετώπιζε ποινή φυλάκισης τουλάχιστον οκτώ ετών.
Οι μπελάδες του άρχισαν το 1995 από μια επιδρομή της αστυνομίας στις αποθήκες
του στην Ελβετία, όπου βρέθηκαν ντοκουμέντα και φωτογραφίες πολαρόιντ με
αρχαιότητες που δεν είχαν καθαριστεί από τα χώματα της λαθρανασκαφής για να
φαντάζουν ακόμη πιο «γνήσια» στα μάτια των πελατών.

Κατά τον κατήγορο της ιταλικής κυβέρνησης αυτό αποδεικνύει ότι εν γνώσει του
αγόραζε αρχαιότητες που προέρχονταν από παράνομες ανασκαφές σε ιταλικό (όπως
αντίστοιχα και σε ελληνικό) έδαφος. «Πώς να δω ότι ένα κομμάτι είναι κλεμμένο;
Το μόνο που ξέρω είναι ότι τα ελληνικά αγγεία κατασκευάζονταν στην Αθήνα ή
στην Ελλάδα» απάντησε εκείνος.

Μια άλλη επιδρομή της αστυνομίας το 2000 στο διαμέρισμα του Χεκτ στο Παρίσι
πρόσφερε στους Ιταλούς πρόσθετα στοιχεία. Ανάμεσά τους και οι σημειώσεις του
όπου περιγράφει τη ζωή του ως εμπόρου αρχαιοτήτων. Εκεί σχεδόν παραδέχεται ότι
ο Κρατήρας του Ευφρονίου είναι προϊόν λαθρανασκαφής στον ετρουσκικό οικισμό
Σερβερέτι κοντά στη Ρώμη, ενώ αλλού γράφει ότι τον αγόρασε από Λιβανέζο
έμπορο. Τώρα εκείνος υποστηρίζει ότι η πρώτη εκδοχή ήταν επινοημένη. Στον
κατάλογο των αντικειμένων του Μουσείου Γκετί που αγοράστηκαν με τη βοήθεια του
Ρόμπερτ Χεκτ περιλαμβάνονται ένας ερυθρόμορφος απουλικός αμφορέας (του
ζωγράφου του Δαρείου, 5ος αι. π.X.) και ένας ερυθρόμορφος κάνθαρος
διακοσμημένος με μασκοφόρο μορφή της ίδιας εποχής.

Έως τον Σεπτέμβριο στην Ελλάδα

Αποδείξεις ότι το χρυσό μακεδονικό στεφάνι (ανάλογο μ’ εκείνο του τάφου του Φιλίππου B’) που πωλήθηκε στο Μουσείο Γκετί από τον αρχαιολόγο έμπορο Ρόμπερτ Λεόν – το 1992 έναντι 12 εκατ. ευρώ – έχει ύποπτη προέλευση αναγκάζουν το μουσείο να το επιστρέψει στην Ελλάδα έως τον Σεπτέμβριο

Δεκατέσσερα χρόνια τώρα η Ελλάδα ζητεί από το Μουσείο Γκετί την επιστροφή
τεσσάρων αρχαιοτήτων για τις οποίες υπάρχουν αποδείξεις ότι προέρχονται από
λαθρανασκαφές σε ελληνικό έδαφος. Σ’ έναν χρόνο το αδίκημα παραγράφεται αλλά
το Μουσείο Γκετί συμφώνησε μετά την πίεση των αποκαλύψεων και για το ύποπτο
της αγοράς τους να επιστρέψει μέχρι το τέλος Αυγούστου τουλάχιστον δύο από
αυτές. Οι τέσσερις αρχαιότητες είναι:

* Ένα χρυσό στεφάνι από τη Βόρεια Ελλάδα, που αγοράστηκε το 1992 έναντι
12 εκατ. ευρώ από το Μουσείο Γκετί.

* Ένα ανάγλυφο αναθηματικό που είναι δημοσιευμένο και είναι κλεμμένο
από το Μουσείο της Θάσου και αγοράστηκε από τον ίδιο τον Πολ Γκετί το 1995.

* Ένα ενεπίγραφο βοιωτικό ανάγλυφο.

* Ένα αρχαϊκό άγαλμα Κόρης αθηναϊκού νησιωτικού εργαστηρίου.