Tο διπλό αριστούργημα του Kισλόφσκι

H διπλή ζωή της Βερόνικα, εξερχόμενη για δεύτερη φορά σε φρέσκια κόπια,
αρυτίδωτη, συναρπαστική και μαγική, είναι ό,τι ακριβώς «λέει» και ο τίτλος
της. Βέρα Icon Αυθεντική, αληθινή, γνήσια εικόνα. Από τις ελάχιστες στιγμές
στη διαδρομή της 7ης Τέχνης, όπου η εικόνα είναι ταυτισμένη με το περιεχόμενο
και όπου το περιεχόμενο (το σενάριο) προκύπτει από την εικόνα. Από τις
ελάχιστες φορές όπου η εικόνα αποδεσμεύεται πλήρως από τα δεκανίκια μιας
αφηγηματικής ιστορίας και όπου το νόημα πηγάζει και συγκροτείται από εικόνες.
Ο Κισλόφσκι (όπως ο Αντονιόνι, ο Ταρκόφσκι και μερικοί άλλοι μάγοι)
απελευθερώνει το σινεμά από την ομηρεία του μυθιστορήματος και από την
αιχμαλωσία των διαλόγων (λόγος). Και το καλύτερο, όχι μόνο απελευθερώνει αλλά
και καταφέρνει με το οπτικό υλικό του, σαν τους μάγους, να επικοινωνήσει με
τον οποιονδήποτε θεατή, πράγμα που δεν κατάφερε ο Ζαν Λικ Γκοντάρ με τους
πειραματισμούς του. Με απλά λόγια, η Βερόνικα του Κισλόφσκι είναι πρωτοπορία
λαϊκή!

Το αποτέλεσμα ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν μπορεί παρά να είναι
ανοικτό σε κάθε ευαισθησία και σε πολλές ερμηνείες. Ο ιμάντας που μεταφέρει τα
νοήματα και τις ανησυχίες του Κισλόφσκι προς όλες τις κατευθύνσεις – ακόμα και
στον πιο «αναλφάβητο» θεατή – είναι η υπέρτατη, καταιγιστική, σαρωτική
ευαισθησία του. Με απλά υλικά, δηλαδή με σκιές, φως, σκοτάδι και με λοξές
πλαγιοκοπήσεις του φακού στα «υποκείμενα» που κινηματογραφεί, καταφέρνει να
καθηλώνει το βλέμμα του θεατή. Χωρίς αμφιβολία η Βερόνικα είναι από τα πιο
συναρπαστικά παιχνίδια μεταμορφώσεων στην ιστορία του σινεμά. Παίζοντας με τις
φωτοσκιάσεις, μετατρέπει το καθημερινό σε διαχρονικό, το γήινο σε επουράνιο,
το ασήμαντο σε σημαντικό και το ρεαλιστικό σε μαγικό. Όπως ακριβώς συμβαίνει
με τον κεραυνοβόλο έρωτα. Δηλαδή, πρώτα απολαμβάνω ύστερα σκέφτομαι. Πρώτα η
ηδονή ύστερα ο διάλογος. Όπως ακριβώς μια ερωτική σχέση. Πρώτα η ερωτική,
σεξουαλική χημεία, κατόπιν η ανθρώπινη, λογική, διαδικασία.

H ερωτική χημεία του Κισλόφσκι καταλήγει σε προσωπολατρία. Ένα αγγελικό
πρόσωπο (η Ιρέν Ζακόμπ, μια ασήμαντη Ελβετίδα ηθοποιός που έλαμψε μόνο από τα
χέρια του μάγου Κισλόφσκι), δύο κορίτσια με το ίδιο όνομα, δύο χώρες, μια
ιστορία σε δύο ταμπλό. Το ένα γίνεται δύο, το δύο ένα. Διαρκώς. Απίστευτα
πράγματα. Τα ανώτερα μαθηματικά του Αϊνστάιν στην υπηρεσία της ποίησης. Το ένα
δύο, το δύο ένα, η Πολωνία Γαλλία, η Γαλλία Πολωνία, το κουκλοθέατρο ταινία, η
ταινία κουκλοθέατρο, η φωνή μουσική, η μουσική ταινία, η ταινία μουσική. Το
«εγώ» να μετασχηματίζεται σε «άλλος» και ο «άλλος» σε «εγώ». Πώς; Μα το
ξεχάσατε;

«H διπλή ζωή της Βερόνικα». Απόλυτη, αγγελική μεταμόρφωση της άσημης Ιρέν Ζακόμπ!

H πρώτη Βερόνικα από την Πολωνία. Ταραγμένη, ανήσυχη, αεικίνητη,
ερωτευμένη, εύθραυστη. H Βερόνικα διαθέτει ένα σπάνιο χάρισμα. Την αγγελική
φωνή της. Δηλαδή εκ γενετής καλλιτέχνις. Δηλαδή καθαρή Τέχνη. Δηλαδή πομπός
φωτός. Όμως αυτή η πρώτη Βερόνικα δίνει (λούζει με τις μελωδίες της), αλλά δεν
«παίρνει». Αδειάζει, αλλά δεν γεμίζει. Μετέωρη και σκιά. Απόδειξη; Το
επουράνιο μουσικό έργο του Πράισνερ δεν ολοκληρώνεται στη συναυλία. Απόδειξη;
H Βερόνικα δεν διασταυρώνεται ερωτικά. Απόδειξη; Το ανθρώπινο τοπίο, «εκείνης»
της Πολωνίας του 1990 μελαγχολικό, γερασμένο και θλιβερό. Απόδειξη; H Βερόνικα
πάσχει από καρδιά. Τα νοήματα επαγωγικά. Από το ένα πρόσωπο, τη Βερόνικα,
μέχρι μια ολόκληρη χώρα (Πολωνία). Και από τη Βερόνικα μέχρι την αυτοβιογραφία
του Κισλόφσκι. Ευαίσθητη, δημιουργική, ανήσυχη η χώρα. Βαθιά όμως, ίσως εκ
γενετής, χαρακωμένη. Ευαίσθητος, δημιουργικός, ανήσυχος ο Κισλόφσκι. Εκ
γενετής όμως χαρακωμένος από αθεράπευτο, καρδιακό, νόσημα. Με τον τρόπο που
πεθαίνει η πρώτη Βερόνικα, πέθανε και ο ίδιος ύστερα από πέντε χρόνια και αφού
προηγουμένως έχει υπογράψει την τριλογία των χρωμάτων («Μπλε», «Άσπρο»,
«Κόκκινο»). Επομένως, ο Κισλόφσκι είναι η Βερόνικα και η Βερόνικα είναι η
δημιουργική, καλλιτεχνική Πολωνία. Περίπου σαν να λέμε «πεθαίνοντας σαν χώρα».
Με μια διαφορά. Κάπου αλλού υπάρχει μια δεύτερη Βερόνικα. Κάπου αλλού υπάρχει
μια δεύτερη ευκαιρία.

H δεύτερη Βερόνικα από τη Γαλλία. Το ίδιο ανήσυχη, ταραγμένη,
αεικίνητη, ευαίσθητη, εύθραυστη. H ψυχή της πρώτης Βερόνικα μετακομίζει στη
δεύτερη. Πρόκειται για μετενσάρκωση; Για μεταφυσική; Για να δούμε. H δεύτερη
Βερόνικα είναι ερωτευμένη με έναν καλλιτέχνη που φτιάχνει και παίζει με
κούκλες. M’ έναν παραμυθά. H δεύτερη Βερόνικα – αντίθετα με την πρώτη –
διεκδικεί τον έρωτά της. H δεύτερη αναζητεί τον άνθρωπό της. H δεύτερη,
αντίθετα με την πρώτη, λαμβάνει μήνυμα αναγνώρισης από τον μελλοντικό εραστή
της. H δεύτερη, αντίθετα από την πρώτη, ολοκληρώνει τη σχέση της. H δεύτερη,
αντίθετα με την πρώτη, όχι μόνο δίνει, αλλά και παίρνει. Και το πιο
χαρακτηριστικό, η δεύτερη συμπληρώνει την ίδια μελωδία του Πράισνερ, με το
πρωτογενές, του κινηματογράφου, υλικό. H μελωδία επενδύεται στο κουκλοθέατρο.
Δηλαδή το πρώτο σχεδίασμα (Πολωνία) ολοκληρώνεται σε ταινία (Γαλλία). H
ιστορία της Βερόνικα αποκτάει σάρκα (εικόνα) και οστά (μουσική). Ο μύθος που
συλλαμβάνει και αφηγείται ο εραστής της δεύτερης Βερόνικα, είναι η αφήγηση της
αρχέγονης ερωτικής ιστορίας. Με απλά λόγια ό,τι δεν μπόρεσε η Πολωνέζα, το
καταφέρνει η Γαλλίδα!

Όσο υπάρχει πολιτισμός

Κριστόφ Κισλόφσκι. H Βερόνικα (1991) το διαβατήριό του για τη Γαλλία, όπου στη συνέχεια υπογράφει το κύκνειο άσμα του με την τριλογία των χρωμάτων μπλε, λευκό, κόκκινο (1994)

Κανείς – λέει ο Κισλόφσκι – δεν είναι μόνος του στον κόσμο αυτό. Ευαίσθητα,
αγγελικά, πλάσματα και στην Πολωνία και στη Γαλλία και στην Ελλάδα και παντού.
Και ό,τι δεν μπορεί ο ένας, το καταφέρνει ο άλλος. Ό,τι δεν ολοκληρώνω εγώ, το
ολοκληρώνει ο δεύτερος, ο τρίτος, ο τέταρτος «εαυτός» μου.

Αυτή η παγκοσμιοποίηση της καλλιτεχνικής, ανθρώπινης δημιουργίας και
ευαισθησίας είναι η εξήγηση της μεταφυσικής, αυτής της μαγικής διαδικασίας.

H Βερόνικα δεν είναι μία, επειδή ακριβώς τα δημιουργικά, ανήσυχα μυαλά δεν
είναι ένα αλλά πολλά. Έτσι ενώ από τη μια μεριά ο Κισλόφσκι – στο κρυμμένο,
αυτοβιογραφικό, μήνυμά του – προσπαθεί να δικαιολογήσει και να δικαιώσει τη
γεωγραφική μετακόμισή του από την Πολωνία στη Γαλλία, από την άλλη, το
ανοικτό, φανερό μήνυμά του, της διπλής υπόστασης της Βερόνικα, επιβεβαιώνει
την παγκοσμιοποίηση της ανθρώπινης ευαισθησίας και δημιουργικής διαδικασίας.
Όσο υπάρχουν Βερόνικες θα υπάρχει πολιτισμός και όσο θα υπάρχει πολιτισμός θα
υπάρχει Άνθρωπος!

Έξι πρεμιέρες, σχεδόν καμιά

Να περνάει η ώρα; Μπα. Απλώς αδειάζουμε τις αποθήκες και φορτώνουμε τις
αίθουσες με διψήφια εισιτήρια. Απίστευτη ξεραΐλα. Έχουμε και λέμε, με πρώτο
έναν αγγλοσαξονικό μύθο:

«Τριστάνος και Ιζόλδη» (Tristan and Isolde) του Κέβιν Ρέινολντς, ενός
μέτριου διεκπεραιωτή επιπέδου «Ρομπέν των δασών» με Κέβιν Κόστνερ και παραγωγό
τον Ρίντλεϊ Σκοτ όχι του «Άλιεν» και του «Μπλέιντ ράνερ», αλλά του «Μονομάχου»
και του «Βασιλείου των ουρανών». Το στόρι από την αγγλοσαξονική μυθολογία.

«Τριστάνος και Ιζόλδη». Μελοδραματική, ηρωική, αγγλοσαξονική μυθολογία

Ένας κούκλος Άγγλος ιππότης και Ρωμαίος (Τζέιμς Φράνκο) ερωτεύεται πριγκίπισσα
της Ιρλανδίας και Ιουλιέτα (Σοφία Μάιλς), με αποτέλεσμα όταν εκείνη παρά τη
θέλησή της παντρευτεί τον Άγγλο βασιλιά (Ρούφους Σίγουελ) το ζευγάρι παρανόμως
να συνεχίσει… τη δουλειά του. Όταν όμως οι Ιρλανδοί επιτεθούν εναντίον
Αγγλίας, ο Τριστάνος θα θυσιάσει την καρδιά του υπέρ της πατρίδας και του
βασιλιά του. Εξαιρετική, ατμοσφαιρική και συμπαγής η φωτογραφία, αλλά το
μελόδραμα «πνίγει» την ουσία!

«Palais Royal» της Βαλερί Λεμερσιέ με την Κατρίν Ντενέβ σε ρόλο Ελισάβετ,
τον Λαμπέρ Βιλσόν ως Φίλιππο και την ίδια τη Λεμερσιέ ως Νταϊάνα (το μάτι
μου!). Υποτίθεται παρωδία της τραγωδίας της λαίδης D. Στην πραγματικότητα
καρικατούρα. Ούτε από μακριά!

«Ρώτα τον άνεμο» (Ask the dust) του Ρόμπερτ Τάουνι, ενός εκ των καλυτέρων
γραφιάδων του American cinema με κορυφαία, σεναριακή του δημιουργία το
«Τσάιναταουν» του Ρομάν Πολάνσκι. Πώς, τώρα, από τον ουρανό καρφώθηκε στα
έγκατα είναι μια εντελώς προσωπική ιστορία. Το στόρι, από το ομότιτλο
μυθιστόρημα του Τζον Φάντε, μοιάζει με άδειο βλέμμα. Στο Λος Άντζελες της
οικονομικής κατάρρευσης του 1929, ένας φέρελπις Αμερικανός συγγραφέας (Κόλιν
Φάρελ) τα φτιάχνει με Μεξικάνα γκαρσόνα (Σάλμα Χάγιεκ). Ταραγμένη,
καταστροφική σχέση, χωρίς όμως να μεταδίδει ίχνος ταραχής και.. καταστροφής
στον θεατή. Απλώς άδειες, στιλάτες, εικόνες!

«16 χρόνια αλκοόλ» (16 years of Alcohol) του Βρετανού Ρίτσαρντ Τζόμσον, με
Κέβιν Μάκιντ, Λόρα Φρέιζερ, Σούζαν Λιντς: Νατουραλιστικές βρετανικές
γραφικότητες. Αλητήριος παρέας περιθωριακών τραμπούκων ερωτεύεται το κορίτσι
της γειτονιάς και καθώς η ψυχή του μαλακώνει και μεταμορφώνεται σε καλό παιδί,
η παρέα ορμάει να τον σκοτώσει. Μεθερμηνευόμενο, η κοινωνία με θέλει
εγκληματία!

«Σεβίλλη νότια πλευρά» (Poligono sur – Seville south side) Ντοκιμαντέρ της
Ντομινίκ Αμπέλ πάνω στο αυθεντικό φλαμένκο των Αθίγγανων της Ισπανίας. Γνήσιες
φάτσες, γνήσια ακούσματα, αλλά αφόρητη επανάληψη του ίδιου μοτίβου, όπου παρέα
Τσιγγάνων παίζουν και τραγουδούν το ίδιο μοτίβο. Το αντίστοιχο του Τονί
Γκατλίφ («Gadjo Dilo – Υπάρχουν ακόμα γελαστοί Τσιγγάνοι») απείρως καλύτερο.
Μόνο για ET!

«Bloodrayne» του Όου Μπολ, πρίγκιπα των «σκουπιδιών», με Κριστιάνα Λόκεν,
Μισέλ Ροντρίγκεζ, Μπεν Κίνγκσλεϊ (ο αθεόφοβος παίζει όπου βρει) και Μάικλ
Μάντσεν μεταμορφωμένο σε μεσιέ κανιμπάλ. Από το ομότιτλο videogame όπου
βρικόλακες σκοτώνουν, ξεκοιλιάζουν, καταβροχθίζουν ανθρώπινα μέλη. Τα μυαλά
στα κάγκελα και Όσκαρ χειρότερης ταινίας!