Ένα αστέρι ποτέ δεν γεννιέται

Αν εξετάσει κάποιος τα πιστοποιητικά γεννήσεως των παικτών του Μουντιάλ,
που αρχίζει τον ερχόμενο μήνα, θα διαπιστώσει ότι οι καλύτεροι ποδοσφαιριστές
είναι πιθανότερο να έχουν γεννηθεί τους πρώτους μήνες του χρόνου παρά τους
τελευταίους. Αν, στη συνέχεια, εξετάσει τις Εθνικές Ομάδες Νέων που
τροφοδοτούν τόσο το Μουντιάλ όσο και τα επαγγελματικά πρωταθλήματα, θα βρει
ακόμη πιο τονισμένη αυτήν την ιδιοτροπία.

Πού μπορεί να οφείλεται; Ιδού μερικές υποθέσεις: α) ορισμένα ζώδια υπερέχουν
σε ποδοσφαιρικές δεξιότητες· β) οι πνεύμονες των μωρών που γεννιούνται τον
χειμώνα έχουν μεγαλύτερη χωρητικότητα, γεγονός που αυξάνει την αντοχή τους στο
ποδόσφαιρο· γ) οι ποδοσφαιρόφιλοι γονείς είναι πιθανότερο να συλλάβουν παιδιά
την άνοιξη, κατά την ετήσια κορύφωση της ποδοσφαιρικής μανίας· δ) κανένα από
τα παραπάνω. Ο K. Άντερς Έρικσον, ένας 58χρονος καθηγητής Ψυχολογίας στο
Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Φλόριντας, πιστεύει πως ισχύει το «κανένα από τα
παραπάνω». Προΐσταται ενός χαλαρού συνασπισμού μελετητών οι οποίοι προσπαθούν
να απαντήσουν σε ένα σημαντικό και αρχέγονο ερώτημα: όταν κάποιος είναι πολύ
καλός σε κάτι, τι είναι αυτό που τον καθιστά καλό;

Το πρώτο πείραμα του Έρικσον αφορούσε τη μνήμη: να εκπαιδεύσει ένα πρόσωπο να
ακούει και μετά να επαναλαμβάνει μια τυχαία σειρά αριθμών. «Έπειτα από περίπου
20 ώρες εκπαίδευσης, οι αριθμοί που μπορούσε να θυμηθεί αυξήθηκαν από 7 σε
20», λέει ο Έρικσον. «Συνέχισε να βελτιώνεται και έπειτα από περίπου 200 ώρες
εκπαίδευσης μπορούσε να θυμηθεί πάνω από 80 αριθμούς».

Το συμπέρασμα. Το πείραμα αυτό οδήγησε τον Έρικσον να συμπεράνει πως η
πράξη της απομνημόνευσης είναι γνωστική μάλλον, παρά διαισθητική. Με άλλα
λόγια, οποιεσδήποτε εγγενείς διαφορές κι αν εμφανίζουν δύο άνθρωποι στην
ικανότητά τους να απομνημονεύουν, αυτές οι διαφορές εκμηδενίζονται από τη
δυνατότητά τους να «κωδικοποιούν» την πληροφορία. Και ο καλύτερος τρόπος να
μάθει κάποιος πώς να κωδικοποιεί την πληροφορία, απεφάνθη ο Έρικσον, είναι η
συνεχής εξάσκηση – όχι απλή επανάληψη, αλλά προσδιορισμός συγκεκριμένων στόχων
και επικέντρωση τόσο στην τεχνική όσο και στο αποτέλεσμα.

Ο Έρικσον και οι συνάδελφοί του άρχισαν έτσι να μελετούν κορυφαίες επιδόσεις
σε ένα ευρύ φάσμα ασχολιών, μεταξύ των οποίων το ποδόσφαιρο, το γκολφ, η
Χειρουργική, το πιάνο, το Scrabble, το γράψιμο, το σκάκι, ο σχεδιασμός
προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, τα βελάκια. Στο «Εγχειρίδιο του
Κέμπριτζ για την Εμπειρογνωμοσύνη και την Κορυφαία Επίδοση», ένα ακαδημαϊκό
βιβλίο 900 σελίδων το οποίο και θα εκδώσουν τον ερχόμενο μήνα, διατυπώνουν
έναν εντυπωσιακό ισχυρισμό: το χαρακτηριστικό που αποκαλούμε κοινώς ταλέντο,
είναι πολύ υπερεκτιμημένο. Για να το πούμε αλλιώς, αυτοί που έχουν τις
κορυφαίες επιδόσεις – στη μνήμη ή στη Χειρουργική, στο μπαλέτο ή στον
προγραμματισμό των κομπιούτερ – σχεδόν πάντα γίνονται, δεν γεννιούνται.

H επιβεβαίωση των στερεοτύπων

Ένας ποδοσφαιριστής (εδώ ο Τζάρεντ Μποργκέτι της Εθνικής Μεξικού σε μια εντυπωσιακή φάση) δεν θα γινόταν ποτέ σταρ χωρίς ατέλειωτες ώρες προπόνησης

Όταν είναι να διαλέξεις έναν δρόμο στη ζωή, λέει ο Έρικσον, πρέπει να κάνεις
αυτό που σου αρέσει – επειδή, αν δεν σου αρέσει, είναι απίθανο να δουλέψεις
αρκετά σκληρά για να γίνεις πολύ καλός. Στους περισσότερους ανθρώπους εκ
φύσεως δεν αρέσει να κάνουν πράγματα στα οποία δεν είναι «καλοί». Έτσι συχνά
τα παρατάνε· λένε στον εαυτό τους πως δεν έχουν ταλέντο για τα Μαθηματικά, το
σκι ή το βιολί. Αλλά αυτό που δεν έχουν στην πραγματικότητα είναι η επιθυμία
να είναι καλοί και να εξασκηθούν ώστε να γίνουν καλύτεροι. Αυτό δεν σημαίνει
πως όλοι οι άνθρωποι έχουν το ίδιο δυναμικό. Ο Μάικλ Τζόρνταν, ακόμη κι αν δεν
περνούσε αναρίθμητες ώρες στο γυμναστήριο, θα γινόταν και πάλι καλύτερος
μπασκετμπολίστας από τους περισσότερους από εμάς. Αλλά χωρίς αυτές τις ώρες
στο γυμναστήριο, δεν θα γινόταν ποτέ ο παίκτης που υπήρξε.

Στα «τσικό» διαλέγουν τους πιο μεγάλους

Τα συμπεράσματα του Έρικσον και των συναδέλφων του εξηγούν το αίνιγμα γιατί
τόσο πολλοί καλοί ποδοσφαιριστές είναι γεννημένοι τους πρώτους μήνες του
χρόνου. Επειδή τα αθλήματα των νέων οργανώνονται κατά ηλικίες, οι ομάδες έχουν
αναπόφευκτα έναν ηλικιακό περιορισμό. Στις ευρωπαϊκές ποδοσφαιρικές ομάδες
νέων, η ημερομηνία-όριο είναι η 31η Δεκεμβρίου.

Ο κόουτς. Έτσι, όταν ένας προπονητής σταθμίζει δύο παίκτες της ίδιας
ηλικιακής ομάδας, έναν που συμβαίνει να έχει γεννηθεί τον Ιανουάριο και έναν
άλλον που έχει γεννηθεί τον Δεκέμβριο, ο παίκτης που έχει γεννηθεί τον
Ιανουάριο είναι πιθανότατα πιο μεγαλόσωμος, πιο δυνατός, πιο ώριμος. Ποιον
παίκτη λοιπόν είναι πιθανότερο να επιλέξει ο προπονητής; Αυτοί οι γεννημένοι
τον Ιανουάριο παίκτες είναι εκείνοι που έχουν την προπόνηση, την εξάσκηση και
την επιδοκιμασία που εν καιρώ θα τους μετατρέψει σε ελίτ παίκτες.

Ο Στέφεν Τζ. Ντάμπνερ και ο Στίβεν Ντ. Λέβιτ είναι οι συγγραφείς του
βιβλίου «Freakonomics: Ένας απείθαρχος οικονομολόγος εξερευνά την κρυμμένη
πλευρά των πάντων» («Freakonomics: Α Rogue Economist Explores the Hidden Side
of Everything»).