Πρόσωπα Tέχνη εναντίον τυράννων

Όταν Σέρβοι εθνικιστές γέμισαν το Βελιγράδι με αφίσες του Ράτκο Μλάντιτς,
κορδωτού και ένστολου, να χαιρετάει στρατιωτικά, οι Δανοί καλλιτέχνες Γιαν
Έγκεσμποργκ και Πία Μπέρτελσεν είχαν έτοιμο τον… καμβά τους.

Μπέρτελσεν – Έγκεσμποργκ. Οι ιδρυτές της ομάδας «Surrend» με την αφίσα του Ράτκο Μλάντιτς

Πάνω στις αφίσες αυτές άρχισαν να κολλάνε γαλάζια αυτοκόλλητα που έγραφαν στα
σερβικά: «Ξέρουμε πότε κάνεις σεξ. Παραδώσου»· «Ξέρουμε πού βρίσκεσαι.
Παραδώσου»· «Ξέρουμε με ποιον μιλάς. Παραδώσου»· «Ξέρουμε ότι τα νεύρα σου
έχουν σπάσει. Παραδώσου»· «Ξέρουμε ότι είσαι ένας δειλός. Παραδώσου».

«Παραδώσου» (Surrend) είναι το όνομα της ομάδας που έχουν δημιουργήσει οι δύο
καλλιτέχνες. Καλούν τυράννους και υπόπτους για εγκλήματα πολέμου σε όλον τον
κόσμο να παραδοθούν, αλλά και τον διαβάτη να «παραδοθεί» στο χιούμορ. Στην
περίπτωση του Μλάντιτς, εξηγεί ο Γιαν Έγκεσμποργκ, 42 χρόνων, το μήνυμα είναι,
«είσαι τελειωμένος, δεν έχεις καμιά διέξοδο». Βέβαια ο στρατηγός που διοικούσε
τις «πολιτοφυλακές» των Σέρβων της Βοσνίας και κατηγορείται από το Διεθνές
Ποινικό Δικαστήριο για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και την πολιορκία του
Σαράγεβο σίγουρα δεν είναι ο άνθρωπος που θα πτοηθεί από αφίσες, είναι όμως
εντυπωσιακό να βλέπεις τέτοιες εικόνες σε μια πόλη που δεν έχει ξεκαθαρίσει
ακόμη τους λογαριασμούς της με το παρελθόν. «Δεν θέλουμε να προκαλέσουμε μίσος
ή οργή μ’ αυτά τα αυτοκόλλητα», υπογραμμίζει η 32χρονη Μπέρτελσεν. «Αυτό που
προσπαθούμε κυρίως είναι να κάνουμε τους ανθρώπους να σταματήσουν για λίγο και
να σκεφτούν, ίσως και να χαμογελάσουν, αλλά να κατασταλάξουν μόνοι τους».

Γνωστή στη Δανία, η ομάδα «Surrend» έκανε πέρυσι έκθεση αφισών σε μουσείο της
Κοπεγχάγης με θέμα τη «συμβατική και τακτοποιημένη» ζωή των Δανών. Ο
Έγκεσμποργκ λέει πως έχουν κολλήσει αυτοκόλλητα στο Βερολίνο, το Λονδίνο, τη
Νέα Υόρκη, το Μάλμε της Σουηδίας και τη Βαγδάτη, ενώ δημοσίευσαν χιουμοριστική
καταχώριση εναντίον του προέδρου της Ζιμπάμπουε Ρόμπερτ Μουγκάμπε σε
εβδομαδιαίο έντυπο της Χαράρε, πρωτεύουσας της Ζιμπάμπουε. «Πηγαίνουμε σε
εστίες έντασης, σε τόπους όπου συνήθως δεν πηγαίνουν καλλιτέχνες», λέει ο
Έγκεσμποργκ. «Μερικές φορές κάνουμε επικίνδυνα πράγματα, αλλά δεν θέλουμε να
υποκινήσουμε βία. Χρησιμοποιούμε με χιούμορ την τέχνη εναντίον τυράννων».

H Μπέρτελσεν έχει επισκεφθεί το Βελιγράδι αρκετές φορές μετά την εξέγερση του
2000, που ανέτρεψε τον Μιλόσεβιτς. Λέει πως αισθάνεται ότι έχει αυξηθεί τώρα η
απογοήτευση, σε σχέση με την αισιοδοξία που επικρατούσε τις μέρες και τους
μήνες που ακολούθησαν την ανατροπή του. Και εξεπλάγη που σε ολόκληρο το
Βελιγράδι είδε μόνο τις αφίσες των εθνικιστών και ούτε μία αφίσα εναντίον του
Μλάντιτς. «Πού είναι άραγε οι άνθρωποι που υπέφεραν, που έχασαν δικούς τους
ανθρώπους στον πόλεμο; Γιατί δεν ακούγονται οι φωνές τους;» λέει η Μπέρτελσεν.
«Άραγε, είναι όλοι τους τόσο απογοητευμένοι και κουρασμένοι;».