Δρόμοι

Κρίμα…

… που τα παιδιά μας δεν μπορούν πια να ελπίζουν πως όταν μεγαλώσουν θα
γίνουν εξερευνητές. Το πολύ πολύ που μπορεί να ελπίζει ένα παιδί του 21ου
αιώνα είναι πως θα ανακαλύψει σε ένα δέντρο ένα πορτοκάλι (ναι, δεν φυτρώνουν
μέσα στα ράφια του σούπερ μάρκετ). Τίποτα, δηλαδή, μπροστά στα όνειρα που
έκαναν οι παππούδες τους, όταν ήταν παιδιά, πως θα ανακάλυπταν μια
αχαρτογράφητη οροσειρά, ένα άγνωστο νησί ή μια χαμένη πολιτεία με αμύθητα
πλούτη.

Ο εμίρης…

… του Τιμπουκτού όταν μπήκε στο Κάιρο «πήγαιναν μπροστά 500 δούλοι, που ο
καθένας τους βαστούσε χρυσό κοντάρι. Ακολουθούσε ένα καραβάνι από 80 καμήλες
που καθεμιά τους κουβαλούσε φόρτωμα από 150 κιλά χρυσάφι». Τα νέα για τα
πλούτη της πόλης, η οποία βρισκόταν σε έναν μεγάλο πλωτό ποταμό που λεγόταν
Νίγηρας, δεν άργησαν να μαθευτούν στην Ευρώπη. Όμως, οι Ευρωπαίοι δεν ήξεραν
τον δρόμο ούτε τις εκβολές του. Ούτε μπορούσε κανείς να βρει το Τιμπουκτού
στους χάρτες της Αφρικής – όπως γράφει ο Φρανκ Κρίζα στον «Δρόμο για το
Τιμπουκτού» – που τότε έδειχναν με ακρίβεια την ακτογραμμή, αλλά στη μέση
είχαν ένα μεγάλο κενό.

Στο Τιμπουκτού…

… μπορούσε να πάει κανείς πλέοντας τον Νείλο τραβώντας κατόπιν δυτικά μέσα
στην έρημο κι ύστερα νότια μετά την Τρίπολη ή βορειοανατολικά από τον κόλπο
του Μπενίν, με την ελπίδα να συναντήσει την πόλη κάπου στην αρχή της ερήμου.
Δούλοι, ελεφαντόδοντο, χρυσάφι και αλάτι, που τα κουβαλούσαν καραβάνια μέσα
από τη Σαχάρα στις αγορές της Βόρειας Αφρικής, ήταν όλα εκείνα που χάριζαν
μυθικά πλούτη στο Τιμπουκτού, όλα εκείνα που έκαναν Άγγλους και Γάλλους
εξερευνητές να ανταγωνίζονται για ένα κομμάτι από αυτά τα πλούτη. Ο εμίρης του
Τιμπουκτού γνώριζε πως η Βρετανία ήταν ένα πανίσχυρο βασίλειο που είχε
υποδουλώσει την Ινδία. Γνώριζε επίσης πως πριν φτάσει ο βρετανικός στρατός
στην Ινδία είχαν προηγηθεί οι Βρετανοί έμποροι με καλούς χάρτες στα χέρια.
Όταν είδε λοιπόν τους πρώτους Ευρωπαίους εμπόρους με τέτοιους χάρτες στον
Νίγηρα, κατάλαβε αμέσως τις γεωπολιτικές επιπτώσεις.

Κόσμος…

… πολύς ανακαλύπτει πάλι σήμερα την Αφρική. Και όχι μόνο οι Ευρωπαίοι. Οι
Αμερικανοί ανακατεύονται στον εμφύλιο πόλεμο του Κονγκό και του Σουδάν. Οι
Κινέζοι αναζητούν απεγνωσμένα πετρέλαιο στον Νίγηρα. Στα χρόνια του εμίρη,
πελώριοι ανθρωποφάγοι κροκόδειλοι παραμόνευαν στα νερά του ποταμού,
δουλέμποροι έκαναν επιδρομές στα χωριά του και καραβάνια διέσχιζαν την αχανή
έρημο σε μια εποχή που ο κόσμος ήταν πολύ πιο μεγάλος. Σήμερα, που έχει γίνει
πολύ μικρός, αν ζούσε ο εμίρης του Τιμπουκτού, σίγουρα θα είχε χάσει τον ύπνο
του. Οι σύγχρονοι εμίρηδες της Αφρικής κοιμούνται ήσυχοι. Μπορεί να μην είναι
το ίδιο πλούσιοι με εκείνον, αλλά δεν είναι φτωχοί: οι ξένες δυνάμεις τούς
πληρώνουν γερό επιμίσθιο.