Δρόμοι

Σε καιρούς…

… σκοτεινούς, οι άνθρωποι πέφτουν συχνά στον κυνισμό και τον μηδενισμό. Σαν
να τους κυριεύει μια μολυσματική απόγνωση, σκύβουν το κεφάλι μπροστά σε κάθε
είδους αυταρχισμό, από την εποχή των φιλοσόφων-βασιλιάδων του Πλάτωνα μέχρι
την εποχή των νεοσυντηρητικών του Μπους. Από τότε που ο Τόμας Μορ φαντάστηκε
την ιδανική κοινωνία του και ο Φουριέ παραδόθηκε στις ηδονικές απολαύσεις της
δικής του ουτοπικής πολιτείας, οι ουτοπιστές θεωρούνταν πάντα από τους
αντιπάλους τους ανόητοι ονειροπαρμένοι – ή, ακόμη χειρότερα, μαζικοί
δολοφόνοι.

Ο ιστορικός…

… Ράσελ Τζάκομπι έρχεται να τους αποκαταστήσει (με το βιβλίο του «Ουτοπική
σκέψη για μια αντιουτοπική εποχή»). Επισημαίνει πως οι αντιουτοπιστές
συγχώνευσαν τον ουτοπισμό με τους ολοκληρωτισμούς του εικοστού αιώνα,
συμψηφίζοντας τον ναζισμό και τον κομμουνισμό σε ένα ενιαίο σύνολο. Ήταν
φυσικά κάτι βολικό για εκείνους που πιστεύουν ακράδαντα πως δεν υπάρχει τίποτα
καλύτερο από τη δική τους πολιτική, για εκείνους που δαιμονοποιούν και
απορρίπτουν κάθε αίτημα για αναδιανομή του πλούτου ή της εξουσίας. «Δεν
υπάρχει άλλη λύση», είναι το δόγμα τους και ρίχνουν τη ρετσινιά του
ολοκληρωτισμού σε κάθε ιδέα που μυρίζει ουτοπία. Όμως, τι είναι ουτοπία; Σε
άλλους αρκεί η «Ωδή στη χαρά», σε άλλους το «Imagine» και άλλοι ταξιδεύουν σε
μελλοντικές κοινωνίες με τα σκάφη της επιστημονικής φαντασίας. Σίγουρα, ένα
ουτοπικό όραμα μπορεί να εμπνεύσει και καθημερινές, πρακτικές μεταρρυθμίσεις.
H κοινωνική ανοχή της σκανδιναβικής σοσιαλδημοκρατίας είναι απείρως
προτιμότερη από το ευαγγελικό όραμα του προέδρου Μπους, αλλά αυτό δεν την
κάνει μια ουτοπία. Ένα καλύτερο σύστημα περισυλλογής σκουπιδιών δεν φτάνει για
να ικανοποιήσει τις ανθρώπινες αναζητήσεις.

Ένα αίσθημα…

… φυγής από την πολιτική νιώθουμε ολοένα και πιο έντονο στη σύγχρονη εποχή
του κυνισμού, γράφει το περιοδικό «Λόγος», αλλά ακόμη και σε αυτή την εποχή ο
Τζάκομπι πιστεύει πως υπάρχουν μερικές ουτοπικές εκλάμψεις που ξεχωρίζουν. Το
Κοινωνικό Φόρουμ, ας πούμε, μπορεί να μην είναι η «ατμομηχανή» που θα αλλάξει
τον κόσμο, αλλά αποτελεί, μαζί με άλλα παρόμοια κοινωνικά κινήματα, έναν χώρο
στον οποίο μπορούν και ευδοκιμούν ουτοπικές αναζητήσεις. Επίσης, απέναντι στον
νεοφιλελευθερισμό και τον ιμπεριαλισμό, πολλά νέα αριστερά κινήματα δίνουν το
δικό τους χρώμα στη λατινοαμερικάνικη πολιτική. Βρισκόμαστε άραγε μπροστά στη
χαραυγή μιας νέας εποχής ιδεαλισμού;

Όποια…

…. κι αν είναι η αλήθεια, ό,τι κι αν συμβεί, το βέβαιο είναι πως ο Ράσελ
Τζάκομπι έχει κάνει το χρέος του. Μας έχει προειδοποιήσει: «Χωρίς μια ουτοπική
ορμή, η πολιτική γίνεται βαρετή, μηχανική και συχνά σισύφειος. Βουλώνει τρύπες
τη μια μετά την άλλη, την ίδια ώρα που το σκαρί συνθλίβεται και το πλοίο
βουλιάζει. Σίγουρα πρέπει να βουλωθούν οι τρύπες για να μην μπάζουν νερό. Μα
δεν αποκλείεται να έχουμε ανάγκη από ένα καινούργιο σκαρί, μια ιδέα που εύκολα
ξεχάστηκε με το φούσκωμα των νερών και τον πανικό που κυρίευσε πλήρωμα και
επιβάτες».