Tο όνειρο και ο εφιάλτης του εύκολου δανεισμού

H τελευταία έρευνα της Τραπέζης της Ελλάδος για τον δανεισμό των νοικοκυριών,
παρά τις αδυναμίες της αποτελεί αφορμή για έντονο προβληματισμό σχετικά με το
«αύριο» των οικογενειακών προϋπολογισμών. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της,
ο δανεισμός των νοικοκυριών αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς, της τάξης του 30%,
ενόσω είναι γνωστό ότι η αποταμίευση εκμηδενίζεται.

Πρόκειται για μια ριζική ανατροπή του μοντέλου ζωής του Έλληνα, ο οποίος επί
δεκαετίες θεοποιούσε την αποταμίευση και απέφευγε, όσο ήταν δυνατόν, τον
δανεισμό. Μια ανατροπή που συντελέστηκε μέσα σε μια πενταετία, με αφορμή την
ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη και τη μεγάλη μείωση των επιτοκίων.

Απότομη μετάβαση

Μέχρι ενός σημείου, το νέο μοντέλο διάρθρωσης των οικονομικών των νοικοκυριών
είναι ευπρόσδεκτο και αποτελεί δείγμα εκσυγχρονισμού και προσαρμογής στα
δεδομένα που ίσχυαν πολύ νωρίτερα στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης και στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, στην Ελλάδα, η μετάβαση από την κοινωνία των αποταμιευτών στην
κοινωνία των δανειοληπτών έγινε – και συνεχίζει να γίνεται – απότομα,
φτάνοντας στην υπερβολή, η οποία περικλείει κινδύνους για τα νοικοκυριά (αν
όχι για το πιστωτικό σύστημα, όπως μας βεβαιώνει η Τράπεζα της Ελλάδος).

Σε γενικές γραμμές αυτό που συνέβη είναι ότι υπερδανειστήκαμε χωρίς να έχουμε
ακόμη αποκτήσει την κουλτούρα τού – επίσης υπερδανεισμένου – Ευρωπαίου και του
Αμερικανού, ο οποίος γνωρίζει πως ένα σημαντικό μέρος του μηνιαίου εισοδήματός
του θα κατευθυνθεί στην εξόφληση των δανείων και των πιστωτικών καρτών του.

Το αύριο τρομάζει

Έτσι, όπως προκύπτει από την έρευνα της Τραπέζης της Ελλάδος, ένας στους δύο
(περίπου) δανειολήπτες υποστηρίζει πως δυσκολεύεται να εξοφλήσει το δάνειό
του. Προς το παρόν οι περισσότεροι, ακόμη και αυτοί που δυσκολεύονται,
καταφέρνουν να πληρώνουν τη δόση τους. Μόνο ένας στους δέκα δεν τα καταφέρνει.
Αύριο, όμως, τι θα γίνει; Και το αύριο δεν διαγράφεται ευοίωνο, αφού και τα
επιτόκια προβλέπεται να αυξηθούν το επόμενο διάστημα, αλλά και τα εισοδήματα
να παραμείνουν καθηλωμένα. Μάλιστα, αν λάβουμε υπόψη ότι περισσότερο
δυσκολεύονται στην εξόφληση των δανείων τους οι χαμηλές εισοδηματικές τάξεις,
είναι σαφές ότι έχουμε μπροστά μας ένα δυνάμει εκρηκτικό πρόβλημα.

Οδυνηρή πραγματικότητα

Παρ’ ότι ο καθένας μας έχει, βεβαίως, την ευθύνη των πράξεών του, δεν μπορεί
να αγνοηθεί το γεγονός ότι στη δημιουργία του προβλήματος ή του δυνάμει
προβλήματος συνέβαλε η πολιτική των τραπεζών. Στο πλαίσιο του άγριου μεταξύ
τους ανταγωνισμού, έπεισαν πολλούς – έστω αφελείς και απερίσκεπτους – ότι
έχουν τη δυνατότητα να ζουν, να πηγαίνουν διακοπές και να αγοράζουν πανάκριβα
καταναλωτικά αγαθά μονίμως επί πιστώσει. Για πολλούς το όνειρο θα γίνει
σύντομα οδυνηρή πραγματικότητα. Σίγουρα δεν θα έβλαπτε αν οι υπεύθυνες αρχές –
κυρίως η Τράπεζα της Ελλάδος, αλλά και η κυβέρνηση – παρενέβαιναν για να
συγκρατήσουν την περαιτέρω επέκταση του φαινομένου. Αν δεν προσέξουμε, μια
μεγάλη μερίδα πολιτών θα οδηγηθεί σύντομα στο περιθώριο της κοινωνικής και
οικονομικής ζωής.