Mετανάστευση με όρια

Ενώ το αμερικανικό Κογκρέσο προσπαθεί να αποφασίσει τι πρέπει να γίνει με τη μετανάστευση στις ΗΠΑ, οι μετανάστες διαδηλώνουν εναντίον των προτεινόμενων μέτρων

«Φέρτε μου τις κουρασμένες, τις φτωχές, τις ατάκτως στοιβαγμένες μάζες που
προσπαθούν να ανασάνουν ελεύθερα», έγραψε η Emma Lazarus σε ένα ποίημα που
ακόμη και σήμερα φέρνει έναν κόμπο στον λαιμό μου. Είμαι υπερήφανος για τη
μεταναστευτική ιστορία της Αμερικής και ευγνώμων που η πόρτα αυτή ήταν
ανοιχτή, όταν οι παππούδες μου εγκατέλειψαν τη Ρωσία.

Με άλλα λόγια, είμαι ενστικτωδώς υπέρ της μετανάστευσης. Όμως, αν εξετάσουμε
σοβαρά τις οικονομικές διαστάσεις της σύγχρονης μετανάστευσης – και ιδιαίτερα
της μετανάστευσης από το Μεξικό – θα ανακαλύψουμε ότι προκύπτουν κάποια
δεδομένα που προκαλούν ανησυχία. Αν πρόκειται άνθρωποι σαν κι εμένα να δώσουν
τις κατάλληλες απαντήσεις στους δημαγωγούς που τάσσονται κατά της
μετανάστευσης, θα πρέπει να αναγνωριστούν πρώτα κάποια πράγματα.

Πρώτον, το καθαρό κέρδος της αμερικανικής οικονομίας από τη μετανάστευση – αν
εξαιρέσουμε τα μεγάλα οφέλη που προκύπτουν για τους ίδιους τους μετανάστες –
είναι μικρό. Ρεαλιστικές εκτιμήσεις μάς δείχνουν ότι, από το 1980 μέχρι
σήμερα, η μετανάστευση δεν έχει συνεισφέρει στη σημαντική αύξηση του συνολικού
εισοδήματος όσων έχουν γεννηθεί στις ΗΠΑ. H αύξηση αυτή, μάλιστα, είναι πολύ
χαμηλότερη από 1%.

Ρίχνουν τους μισθούς

Δεύτερον, παρά το γεγονός ότι η μετανάστευση έχει αυξήσει ελαφρώς τα συνολικά
εισοδήματα, οι περισσότεροι από τους φτωχότερους Αμερικανούς έχουν δεχτεί
πλήγμα από αυτή – ιδιαίτερα από τους μετανάστες που προέρχονται από το Μεξικό.
Επειδή έχουν πολύ χαμηλότερη μόρφωση από τον μέσο Αμερικανό εργάτη, οι
Μεξικανοί μετανάστες αυξάνουν την προσφορά ανειδίκευτης εργασίας και πιέζουν
προς τα κάτω τους μισθούς που λαμβάνουν οι φτωχότεροι Αμερικανοί.

H πιο εμπεριστατωμένη μελέτη πάνω στο θέμα, που έχει γίνει στο Χάρβαρντ από
τους George Borjas και Lawrence Katz, μας δείχνει ότι οι Αμερικανοί που
εγκατέλειψαν το σχολείο (και δεν έχουν υψηλή μόρφωση) θα κέρδιζαν σήμερα έως
και 8% περισσότερα χρήματα, αν δεν υπήρχαν οι μετανάστες από το Μεξικό. Για
τον λόγο αυτό, είναι ανέντιμο να λέμε – όπως κάνει ο πρόεδρος Μπους – ότι οι
μετανάστες «κάνουν δουλειές που δεν θα έκαναν οι Αμερικανοί». H επιθυμία να
εργαστεί κανείς σε μια συγκεκριμένη δουλειά έχει άμεση σχέση με το πόσο αυτή
πληρώνει – και ο λόγος που κάποιες δουλειές προσφέρουν πολύ λίγα χρήματα για
να τραβήξουν την προσοχή Αμερικανών εργατών, είναι ότι υπάρχει μεγάλος
ανταγωνισμός από μετανάστες που αμείβονται με «ψίχουλα».

Χωρίς ανταπόδοση

Τέλος, η σύγχρονη Αμερική είναι ένα κράτος ευημερίας, ακόμη κι αν το δίχτυ
ασφαλείας στην κοινωνική μας πολιτική έχει περισσότερες τρύπες από όσες θα
έπρεπε – και οι ανειδίκευτοι μετανάστες απειλούν να… σκίσουν εντελώς το
δίχτυ αυτό. H στοιχειώδης αξιοπρέπεια επιβάλλει, από τη στιγμή που οι
μετανάστες φτάνουν στο έδαφός μας, να τους παρέχουμε τη βασική υγειονομική
περίθαλψη, εκπαίδευση για τα παιδιά τους κ.λπ. Όπως έγραψε ο Ελβετός
συγγραφέας Max Frisch για την εμπειρία της δικής του χώρας με τους μετανάστες,
«θέλαμε να έρθει εργατικό δυναμικό, αλλά εκείνο που ήρθε ήταν ανθρώπινα
πλάσματα». Δυστυχώς, οι ανειδίκευτοι μετανάστες δεν πληρώνουν αρκετούς φόρους
για να καλύπτεται το κόστος των κοινωνικών τους απολαβών. Το χειρότερο είναι,
ότι τιμωρούνται και οι κυβερνήσεις που δείχνουν ανθρώπινο πρόσωπο στους
μετανάστες.

Καταστροφικός νόμος

Δεν θα πρέπει, βέβαια, να μεγαλοποιούμε τα προβλήματα αυτά. H μετανάστευση από
το Μεξικό, αναφέρει η έρευνα των Borjas και Katz, δεν συνεισέφερε παρά «σε
μικρό βαθμό» στο να αυξηθεί η ανισότητα στις ΗΠΑ. Επίσης, η πολιτική απειλή
που συνιστούν οι ανειδίκευτοι μετανάστες για το κράτος πρόνοιας είναι πολύ
μεγαλύτερη από την απειλή για την οικονομία: Ο καταστροφικός (αμερικανικός)
νόμος περί υγειονομικής περίθαλψης υπονομεύει, από μόνος του, τα οικονομικά
του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης των ΗΠΑ, πολύ περισσότερο από ό,τι
ολόκληρη η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το παράνομο κύμα μετανάστευσης.

Απλώς ανήθικη

Ακόμη και τα μικρότερα προβλήματα, όμως, εξακολουθούν να αποτελούν προβλήματα,
και η μετανάστευση αρχίζει να μετατρέπεται σε φλέγον πολιτικό ζήτημα. Τι θα
κάνουμε, λοιπόν, γι’ αυτό; Ρεαλιστικά, η Αμερική πρέπει να ανακόψει την
«απόβαση» στο έδαφός της μεταναστών που είναι ανειδίκευτοι εργάτες. Αυτό
σημαίνει ότι πρέπει να ελεγχθεί καλύτερα η παράνομη μετανάστευση. Όμως, η
σκληρή αντιμεταναστευτική νομοθεσία που «πέρασε» στις ΗΠΑ – και καθιστά
παράνομη ακόμη και την παροχή ιατροφαρμακευτικής βοήθειας σε έναν μετανάστη,
ξεσηκώνοντας πλήθος αντιδράσεων – είναι απλώς ανήθικη.

Την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα Μπους που θα επιτρέπει σε «προσκεκλημένους
εργαζομένους» να απασχολούνται σε επιχειρήσεις είναι ξεκάθαρο ότι έχει
σχεδιαστεί για να εξυπηρετεί εταιρικά συμφέροντα. Οι εταιρείες πολύ θα ήθελαν
να απασχολούν φθηνό εργατικό δυναμικό που δεν θα έχει δικαίωμα ψήφου. Αυτό,
όμως, όχι μόνο είναι αντίθετο με τις αμερικανικές αρχές, αλλά και δεν βοηθάει
να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις που έχει η μετανάστευση στους μισθούς.
Και, επειδή οι εργάτες αυτοί θα βρεθούν αντιμέτωποι με το φάσμα της απέλασης
έπειτα από μερικά χρόνια, δεν θα έχουν κανένα κίνητρο να ενταχθούν στην
αμερικανική κοινωνία.

H άλλη επιλογή

Υπάρχει και μία άλλη επιλογή: να δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα «προσκεκλημένων
εργαζομένων» που θα προσφέρει ευκαιρίες ώστε να αποκτήσει κάποιος υπηκοότητα.
Όμως, θα ήμουν πολύ προσεκτικός με κάτι τέτοιο. Όποιες κι αν είναι οι
προθέσεις του νομοθέτη, ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να έχει τα ίδια
ακριβώς αποτελέσματα με το ισχύον πρόγραμμα Μπους: να δημιουργεί μια κατώτερη
τάξη εργαζομένων χωρίς δικαίωμα ψήφου.

H Αμερική πρέπει να κάνει κάτι για τη μετανάστευση, και πρέπει να το κάνει
σύντομα. Όμως, θα προτιμούσα να δω το Κογκρέσο να μην καταφέρνει φέτος να
συμφωνήσει για το τι θα πρέπει να γίνει, από το να σπεύδει να εγκρίνει νόμους
που προδίδουν την ηθική και τις δημοκρατικές αρχές των ΗΠΑ.

Ο Paul Krugman είναι αρθρογράφος στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης»

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ