Δρόμοι

Σούπερ Γη…

… κομήτες από φωτιά και πάγο και πεφταστέρια που βλέπουμε κάθε τόσο με τα
τηλεσκόπιά μας αλλάζουν διαρκώς την αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας.
Κάποιοι όλα αυτά τα ανακατεύουν και τα κάνουν «εκλαϊκευμένη επιστήμη», τα
γράφουν βιβλίο, τα γυρίζουν ταινία. Μια τέτοια ταινία έβλεπε τις προάλλες και
ο Ντένις Οβερμπάι. Όταν τελείωσε, έμεινε με την απορία: είναι άραγε ανάγκη να
κακοποιούμε τη φυσική για να μπορούμε να νιώθουμε καλά; Κάτι τέτοιο φαίνεται
να πιστεύουν οι παραγωγοί αυτών των ταινιών, που για να μην μπαίνουμε εμείς
στον κόπο, φροντίζουν να μας εξηγούν όλα, μα όλα, τα μυστήρια του Σύμπαντος.

H πραγματικότητα…

… παρ’ όλα αυτά – επιμένει ο Οβερμπάι στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» – είναι
πέρα από τον έλεγχό μας. Τα πάντα είναι άτομα και κενό, όπως είχε πει ο
Δημόκριτος πριν από πάρα πολύ καιρό. Το τυχαίο – αυτό θεωρούν οι φυσικοί πως
είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό της πραγματικότητας. Το Σύμπαν μοιάζει με
καζίνο. Όχι πως μας πειράζει. Δεν είναι και λίγα αυτά που μαθαίνουμε και που
έχουμε να μάθουμε για τα άτομα και το κενό. Το πώς τα άτομα ξεπήδησαν μέσα από
τη φωτιά και «λύγισαν» το Διάστημα κι έγιναν Όμηρος και καθεδρικός ναός της
Σαρτρ και Μπομπ Ντίλαν. Και το πώς τα ίδια εκείνα άτομα έμαθαν πως η γη και ο
ήλιος και η ζωή και η νοημοσύνη και ολόκληρο το Σύμπαν κάποτε θα πεθάνουν.

Στα ζητήματα…

… της φυσικής, φαίνεται πως οι άνθρωποι έχουν μια προδιάθεση να ξεγελούν τον
εαυτό τους. Ο δόκτωρ Ντέιβιντ Άλμπερτ, καθηγητής της φιλοσοφίας και της
φυσικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, λέει πως αναζητούμε διαρκώς κάτι σαν
επιβεβαίωση πως αποτελούμε το κέντρο του κόσμου, μια επιβεβαίωση πως έχουμε
στα χέρια μας τον έλεγχο της ζωής μας. Θέλουμε να πιστεύουμε πως ο Θεός μάς
αγαπάει ή – για να το πούμε αλλιώς – θέλουμε να πιστεύουμε πως είμαστε ο
κολοφώνας της εξέλιξης. Όμως, λέει ο καθηγητής, ένα από τα πιο σημαντικά
χαρακτηριστικά της επιστήμης είναι πως αντιστέκεται επίμονα στον πειρασμό να
βρίσκουμε τις απαντήσεις που ζητάμε. Και ποιος δεν θα ήθελε να μπορεί να
κοιτάξει σαν τον Γαλιλαίο τον κόσμο πεντακάθαρα, σε όλη την ασχήμια του και
την ομορφιά του, χωρίς φόβο και πάθος;

Ας πάρουμε…

… για παράδειγμα την ελευθερία. Όσα μαθαίνουμε από τη φυσική και τη
νευρολογία μάς λένε πως η ελευθερία είναι ένα μεγάλο παραμύθι. Όμως, τη
χρειαζόμαστε αυτή την αυταπάτη για να μπορούμε να στεκόμαστε στα πόδια μας
κάθε πρωί. Από όλα τα δημιουργήματα του ατόμου, η αυταπάτη της ελευθερίας
είναι ίσως η πιο θαυμαστή. Γιατί τη χρειαζόμαστε όσο τίποτε άλλο. Όμως, αυτό
δεν έχει καμιά σχέση με τη φυσική.