Mια Eλένη για τον ουρανό

Κλείνοντας το προπερασμένο Σάββατο στα «NEA» το έξοχο κείμενό του για την Κική
Δημουλά ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, κείμενο με τον τίτλο «H αλεπού και τα
σταφύλια», γράφει για την ανεπανάληπτη ποιήτρια: «Κάνει ποίηση μαγειρεύοντας».
Θυμήθηκα την αποστροφή αυτή ακούγοντας πριν από λίγες μέρες την Ελένη Ροδά να
τραγουδά, ενώ σερβίριζε η ίδια τους πελάτες ενός μικροσκοπικού, κουκλίστικου
μαγαζιού. Για όσους την αγνοούν, έχει την ιστορία της η τραγουδίστρια αυτή,
που έχει διδαχτεί από τον Δημήτρη Ροντήρη, όταν ανήκε στο «Πειραϊκό Θέατρο»,
κι έχει τιμηθεί από τον Βασίλη Τσιτσάνη με τη συνεργασία της μαζί του. Μόνον
όσοι ανήκουν πραγματικά στην τέχνη και δεν είναι «διανοούμενοι» περιηγητές
μπορούν να κατανοήσουν τι μεγάλο «σχολειό» είναι η παραμονή δίπλα σε δύο
καλλιτέχνες (άριστος ο καθένας στο είδος του), που, αν τους έφερνε κανείς σ’
επαφή, ενδέχεται να αισθάνονταν πως δεν είχαν ν’ ανταλλάξουν τίποτε μεταξύ
τους!

Το θέμα μας, ωστόσο, είναι άλλο: πώς γίνεται να αρχίζει κανείς το τραγούδι,
ενώ έχει, μόλις, ακουμπήσει τα γεμάτα φαγητό πιάτα στα τραπέζια και να δίνει
την εντύπωση πως ιερουργεί. Ή μάλλον πραγματικά να ιερουργεί. Πώς γίνεται να
τραγουδάει ανάμεσα στα τραπέζια, χωρίς μάλιστα μικρόφωνο, σε απόσταση αναπνοής
από ανθρώπους που τρώνε ή που αφήνουν το πιρούνι για να τον αγγίξουν, και να
διατηρεί τη μαγεία μιας παρουσίας μακρινής, τη φινέτσα και την αξιοπρέπεια που
αυθόρμητα θα τον περιβάλλανε αν ήταν μόνος σε μια σκηνή θεάτρου; Μόνον ένας
πραγματικά μεγάλος καλλιτέχνης μπορεί να αυτονομείται ώστε να μην τον
αλλοιώνει μια θορυβώδης (το λιγότερο) πραγματικότητα και η σαγήνη της
παρουσίας του να παραμένει τόση όση θα την επέβαλλε η «σωτήρια» απόσταση
ανάμεσα στη σκηνή και στην πλατεία. Σε τελευταία ανάλυση, είναι απείρως
δυσκολότερο (αν όχι ακατόρθωτο) να «επιβληθεί» κανείς στο κοινό ενός φαγάδικου
απ’ ό,τι σ’ έναν κόσμο που, σε κάποιο βαθμό, τον έχει προετοιμάσει η
«ιερότητα» του χώρου όπου τραγουδάει. Στη δεύτερη περίπτωση ο ίδιος ο χώρος
ενδέχεται να λειτουργήσει ως «άλλοθι» για τον καλλιτέχνη, ενώ στην πρώτη, αν η
ποίηση που χρειάζεται ν’ αναπέμψει η παρουσία του καλλιτέχνη δεν είναι
χειροπιαστή, ο ίδιος βούλιαξε, χάθηκε.

Θυμάμαι, απόψε, μαζί μ’ ένα ποίημα του Πάμπλο Νερούδα για τα μαγειρικά σκεύη
της κουζίνας, μια σοφή παρατήρηση της Νάνας Μούσχουρη το καλοκαίρι του 1988,
που τραγουδούσε στο Ηρώδειο, όταν ρωτήθηκε για το πώς θα ‘πρεπε να αισθάνεται
μια συμμαθήτριά της στο Ωδείο, που τις ίδιες μέρες τραγουδούσε σ’ ένα μαγαζί
«τρίτης» κατηγορίας: «Αν αγαπά αυτό που κάνει, δεν υπάρχει καμιά απολύτως
διαφορά. Όπου κι αν τραγουδάει κανείς, είναι το ίδιο ακριβώς πράγμα».

Αλλά μαζί με το του Ευαγγελίου «Το πνεύμα όπου θέλει πνει», οφείλουμε στην
Ελένη Ροδά μιαν ακόμη «ανακάλυψη», που είναι ίσως και η «ειδοποιός διαφορά»
για να χαρακτηριστεί κάτι ως «τέχνη» ή «μη τέχνη». Διάσημες ορχήστρες και
διάσημοι τραγουδιστές, αμέσως μετά το άκουσμά τους, μας κάνουν να σκεφτόμαστε
τα εξίσου λαμπερά ονόματα που θα μας «αποζημιώσουν». Ενώ αρκεί συχνά μια
ανθρώπινη φωνή και μια ταπεινά φεγγοβόλα παρουσία για τη μακροπερίοδη ψυχική
μας παρηγοριά.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».