Σε ποιον ανήκει ο πολιτισμός

Ο κ. Μιχάλης Δωρής, αρχιτέκτονας, τ. γενικός γραμματέας του υπουργείου
Πολιτισμού, γράφει με αφορμή τα ρεπορτάζ «Σε ποιον ανήκει ο πολιτισμός» και «H
τέχνη δεν έχει εθνικότητα» («TA NEA», 1.3.2006) για την πολιτική του
υπουργείου Πολιτισμού, όσον αφορά τις αρχαιότητες και τα έργα τέχνης που
βρίσκονται εκτός Ελλάδας:

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο στην Αγγλία

«H ανάγνωση και των δύο με άφησε άφωνο. Γιατί τα συμπεράσματα είναι τα εξής:

α) Όλα τα κράτη από τα οποία έχουν αφαιρεθεί με πολέμους, κλοπές,
λαθρανασκαφές, απάτες κ.λπ. έργα τέχνης συνασπίζονται τώρα για να αρχίσουν
αγώνα διεκδίκησης, ώστε να επιστραφούν στους χώρους ή στις χώρες από τις
οποίες αφαιρέθηκαν, με εξαίρεση την Ελλάδα, το υπουργείο Πολιτισμού της οποίας
εμφανίζεται να εγκαταλείπει την πάγια πολιτική της διεκδίκησης ακόμα και των
Γλυπτών του Παρθενώνα. Ο φερόμενος ως εντεταλμένος (;) της ελληνικής
επικρατείας (;) για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα φαίνεται να
δηλώνει ότι “… κάθε αντικείμενο τέχνης μπορεί να βρίσκεται και να
εκπροσωπείται παντού” (sic).

Αυτό το “εκπροσωπείται” δεν το καταλαβαίνω καλά, αλλά εάν εννοεί ότι τα
κλεμμένα κ.λπ. έργα τέχνης όλων των εποχών του ελληνικού πολιτισμού καλώς
βρίσκονται στα διάφορα μουσεία – κλεπταποδόχους (και σε ιδιωτικές συλλογές
ακόμα), όχι μόνο δεν μπορώ να το δεχθώ, αλλά το θεωρώ ως ακραία έκφραση
εθνικής μειοδοσίας και ταπεινής γονυκλισίας στις εντολές της
“παγκοσμιοποίησης”. Άλλωστε αυτό προκύπτει από το δεύτερο άρθρο, όπου
μεταφέρονται οι απόψεις Αμερικανού καθηγητή Φιλοσοφίας, ο οποίος βεβαίως
υποστηρίζει με πλήρη διαστρέβλωση των εννοιών ότι καλώς έχει η διαρπαγή έργων
τέχνης και η κατοχή τους (υποτίθεται νόμιμα) από τα διάφορα μουσεία.

β) Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πολιτιστική κληρονομιά κάθε χώρας, κάθε
λαού, είναι ταυτόχρονα και παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, αυτό όμως δεν
σημαίνει ότι μπορούν, χωρίς κανέναν φραγμό, να τη στερούνται οι λαοί που τη
δημιούργησαν. Αυτό εξυπηρετεί προφανώς τον “καπιταλισμό της παγκοσμιοποίησης”,
αλλά δεν συμβαδίζει ούτε με τα εθνικά συμφέροντα ούτε με τα δικαιώματα (και
υποχρεώσεις αντίστοιχα) των διαφόρων χωρών για την πολιτιστική κληρονομιά των
λαών που ζουν ή έζησαν σε αυτές.

γ) Εάν καλώς κατάλαβα το περιεχόμενο, κυρίως του πρώτου άρθρου, τότε
χρειάζεται άμεση ανασκευή από τον φερόμενο ως “εντεταλμένο της ελληνικής
εκστρατείας κ.λπ. ” και επίσης πρέπει να υπάρξουν εξηγήσεις από το ΥΠΠΟ, διότι
επιχειρήματα όπως αυτό που διατύπωσε ότι “η Ελλάδα δεν διεκδικεί την επιστροφή
της Νίκης της Σαμοθράκης, που είναι υπέροχα στημένη στο Μουσείο του Λούβρου
κ.λπ. ” δεν αποτελούν απλώς έκφραση ακραίας εθνικής μειοδοσίας, αλλά κάτι πολύ
χειρότερο. Κατά τη γνώμη μου είναι ισοδύναμη με την παραχώρηση του εθνικού
εδάφους, γιατί η Ελλάδα δεν είναι μόνο ο εντός των συνόρων χερσαίος, θαλάσσιος
και εναέριος χώρος. Είναι και η ιστορία και ο πολιτισμός χιλιάδων χρόνων. Και
εάν ο σημερινός ελληνικός χώρος είναι αποτέλεσμα της συρρίκνωσης στην οποία
οδήγησαν ανοησίες και προδοσίες του παρελθόντος, τουλάχιστον ας μην
αποδεχθούμε και τη συρρίκνωση της ιστορίας και του πολιτισμού μας στο όνομα
της υπερατλαντικά επιβαλλόμενης παγκοσμιοποίησης. Βεβαίως περιμένω και τη
στάση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, των συλλογικών φορέων και των
πνευματικών ιδρυμάτων, γιατί πιστεύω ότι το δημοσίευμα της εφημερίδας σας
δημιουργεί τεράστιο θέμα εθνικής σημασίας: “Ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται
άνθρωπος”».