Δρόμοι

Στο βιβλίο…

… που έγραψε για το πώς τελείωσε ο πόλεμος στη Βοσνία το 1995, ο Αμερικανός
μεσολαβητής Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ δεν έβρισκε λόγια για να περιγράψει τις αρετές
του Μιλόσεβιτς. Στην επόμενη έκδοση, όταν πια ο Μιλόσεβιτς είχε γίνει λιγότερο
γοητευτικός για την αμερικανική πολιτική, το θέμα εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από
τον πίνακα περιεχομένων. Πριν από έξι χρόνια, με την πτώση ενός και μοναδικού
ανθρώπου, στα μάτια της διεθνούς κοινότητας η Ευρώπη γινόταν μονομιάς μια
απέραντη δημοκρατία, από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τον Σκαγεράκη και από τις
Ηράκλειες Στήλες μέχρι τον Αρχάγγελο. Όμως, τα προβλήματα στην περιοχή δεν
άρχισαν με τον Μιλόσεβιτς, δεν τελείωσαν με την απομάκρυνσή του από την
εξουσία και ούτε θα τελειώσουν με την «απόδρασή» του από τη Χάγη.

Με την αυτοκτονία…

… του Σερβοκροάτη Μίλαν Μπάμπιτς πριν από μία εβδομάδα και τον θάνατο του
Μιλόσεβιτς, είναι πια φανερό πως η φυλακή της Χάγης δεν είναι σε θέση να
προστατέψει τη ζωή των κρατουμένων της περισσότερο από όσο προστατεύει η
φυλακή του Αμπού Γράιμπ τη ζωή των δικών της κρατουμένων. Οι Ιακωβίνοι των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η εισαγγελέας Κάρλα ντελ Πόντε, που συνέδεσαν τα
προσωπικά τους συμφέροντα με την τύχη του Μιλόσεβιτς, δεν έχουν λόγους για να
είναι ευχαριστημένοι. Ξεγλίστρησε μέσα από τα χέρια τους, χωρίς να προλάβουν
να τον στείλουν στην Κόλαση με μια ατιμωτική καταδίκη. Όχι πως τον περιμένει ο
Παράδεισος (άλλωστε, ελάχιστοι πολιτικοί ηγέτες στην Ιστορία ήταν αντάξιοι
τέτοιας τιμής). Αν ο θάνατός του ήταν θεία δίκη, οι διώκτες του θα προτιμούσαν
να είχαν αφαιρέσει από τον Θεό αυτό το δικαίωμα και να είχαν επιβάλει οι ίδιοι
τη θανατική καταδίκη. Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ήταν κατηγορούμενος για
εγκλήματα πολέμου. Τώρα δεν έχει σημασία για ποια, αφού σε κάθε πολιτισμένη
κοινωνία καθένας θεωρείται αθώος ώσπου να αποδειχθεί ένοχος.

Ο ξαφνικός…

… θάνατος του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ξαναφέρνει στο προσκήνιο τις διαμάχες
για τον βίο και την πολιτεία του, αλλά και τα ερωτήματα για το μέλλον της
Σερβίας, που ξεπροβάλλουν πάλι μπροστά μας καθώς συζητείται το μέλλον του
Κοσσυφοπεδίου. «H Ιστορία δεν μίλησε ακόμη για τη δεκαετία που ο Μιλόσεβιτς
κυβέρνησε τη Σερβία», λέει ο ιστορικός Πρέντραγκ Μάρκοβιτς. «Ο αδόκητος
θάνατός του σημαίνει πως χάσαμε την ευκαιρία να ξεκαθαρίσουμε τους
λογαριασμούς μας με τους πολέμους της δεκαετίας του 1990 και αυτό είναι
κρίμα».

Ο θάνατος…

… του Μιλόσεβιτς σημαίνει ένα πράγμα, λέει ο δημοσιογράφος Ντέγιαν
Αναστάσιεβιτς, που ήταν μάρτυρας κατηγορίας στην υπόθεση του εκλιπόντος ηγέτη
της Γιουγκοσλαβίας στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης. «Οι Σέρβοι που
τον υποστήριζαν θα εξακολουθήσουν να τον βλέπουν ως έναν ήρωα», λέει. «Κι
εκείνοι που τον μισούσαν, θα εξακολουθήσουν να τον μισούν. Οι Σέρβοι θα
συνεχίσουν να ζουν διχασμένοι».