«Mπορούμε να βρούμε τον Aδάμ»

Ο Σπένσερ Γουέλς ακούει την ιστορία που του διηγούνται οι ιθαγενείς του Τσαντ για το πώς έφτασαν στις παρυφές της Σαχάρας. H ανάλυση του DNA τους θα αποδείξει ή θα απορρίψει τα λεγόμενά τους. Δουλειά του γενετιστή είναι να γυρίζει τον κόσμο και να καταγράφει τη μεταναστευτική πορεία του ανθρώπου μέσω του DNA

Είναι εντυπωσιακό το τι μπορεί να κρύβει ένα μικρό κομμάτι βαμβάκι, που
βρίσκεται πάνω σε ένα ξυλαράκι. Μία ειδική μπατονέτα που μαζεύει λίγα αόρατα
κύτταρα από το εσωτερικό του στόματος φανερώνει το μυστικό της ύπαρξής μας.
Αυτό που μας συνδέει με τον κοινό πρόγονο όλων των ανθρώπων, ο οποίος
εμφανίστηκε στην Αφρική πριν από 60.000 χρόνια, σύμφωνα με τις τελευταίες
επιστημονικές ανακαλύψεις. Σε αυτή την ταπεινή μπατονέτα αποτυπώνεται ο χάρτης
της πορείας που ακολούθησαν οι δικοί μας πρόγονοι από τα βάθη της ιστορίας.
Και χάρη στο μεγαλόπνοο Γενογραφικό Πρόγραμμα του National Geographic και της
IBM, όλοι μας μπορούμε να βρούμε τη γενετική μας καταγωγή, εξηγεί στα «NEA» ο
Σπένσερ Γουέλς, επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας.

«Αν συμμετάσχετε στο τεστ θα μάθετε την καταγωγή σας ξεκινώντας από το σήμερα
και πηγαίνοντας βαθιά πίσω στον χρόνο, φτάνοντας μέχρι τον πρώτο σας πρόγονο
στην Αφρική», λέει ο Γουέλς, γενετιστής με ειδίκευση στους πληθυσμούς, ο
οποίος έχει συγκεντρώσει ικανούς επιστήμονες σε πολλές χώρες για να εξετάσουν
την μεταναστευτική πορεία του ανθρώπου.

«Όλοι μας κουβαλάμε μέσα μας το γενετικό μας βιβλίο, που κληρονομούμε από τους
προγόνους μας. Γεννιόμαστε με αυτά τα γενετικά στοιχεία που μας χαρακτηρίζουν.
Δεν μιλάμε για γονίδια, τα οποία είναι το λειτουργικό κομμάτι του DNA και
καθορίζουν ασθένειες ή φυσικά χαρακτηριστικά. Μιλάμε για τους γενετικούς
δείκτες, δηλαδή άχρηστα κομμάτια του γονιδιώματος που έχουν προκύψει στην
πορεία του ανθρώπου».

Το DNA μεταφέρεται από τους γονείς στα παιδιά. Σε κάποιο σημείο, εξηγεί
ο επιστήμονας, στην πορεία αυτής της εξελικτικής αλυσίδας, γίνεται ένα λάθος,
αυτό που ονομάζουμε μετάλλαξη. Αυτός είναι ένας γενετικός δείκτης, που μένει
σταθερός όσο ζούμε. Ο επόμενος κρίκος της αλυσίδας φέρει την ίδια μετάλλαξη
και από εκεί και πέρα περνάει στους απογόνους. Αλλά στη μεταναστευτική ιστορία
του ανθρώπου, υπάρχουν πολλές διακλαδώσεις. Όσοι ακολούθησαν διαφορετική
πορεία μπορεί να μη φέρουν τον ίδιο γενετικό δείκτη. «Ένας δείκτης δεν
μεταλλάσσεται, δεν εξελίσσεται, δεν επηρεάζει κανένα μας εξωτερικό
χαρακτηριστικό. Καθορίζει όμως τη γενετική μας καταγωγή. Και τον κληρονομούμε
από τους γονείς μας, όπως θα κληρονομούσαμε ένα ρολόι».

Το Γενογραφικό Πρόγραμμα ξεκίνησε τον περασμένο Μάιο και θα συνεχιστεί
μέχρι το 2010. Στόχος του να συγκεντρωθούν 100.000 δείγματα από αυτόχθονες
πληθυσμούς σε όλη τη Γη και εκατοντάδες χιλιάδες ακόμα δείγματα του γενικού
πληθυσμού. Ήδη έχουν συγκεντρωθεί περισσότερα από 110.000 δείγματα από τον
γενικό πληθυσμό, ιδίως από τη Βόρεια Αμερική.

Τους αυτόχθονες πληθυσμούς τούς επιλέγουν οι επιστήμονες που έχουν έδρα σε
κάποιο από τα 10 μεγάλα ερευνητικά κέντρα σε όλο τον κόσμο, τα οποία έχουν
στηθεί ειδικά για το πρόγραμμα. Ο ίδιος ο Γουέλς ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο
συλλέγοντας δείγματα. «Τα κριτήριά μας για την επιλογή των ιθαγενών βασίζονται
στη γεωγραφική τους θέση, την ιστορία τους, τη μοναδική τους γλώσσα, τον βαθμό
που απειλούνται με εξαφάνιση. Παρ’ όλο που μπορεί να μην καταλαβαίνουν την
επιστημονική πλευρά του θέματος, είναι εντυπωσιακό το πόσο πολύ θέλουν να
πάρουν μέρος. Μερικοί μάλιστα μας πλησιάζουν από μόνοι τους, όπως φυλές από τη
Βόρεια Αμερική».

Τα πρώτα αποτελέσματα θα γίνουν γνωστά τον ερχόμενο Μάιο. «Το σημαντικό είναι
να ακούμε την ιστορία τους. Μας λένε τη δική τους εκδοχή της καταγωγής τους
και μετά ελέγχουμε αν συμφωνεί με το γενετικό τους υλικό, το οποίο μας δίνει
πληροφορίες στη συνέχεια για τα κοινωνικά τους έθιμα, τις παραδόσεις και τους
γάμους τους. Για παράδειγμα, ερευνήσαμε τον πληθυσμό σε ένα νησί έξω από τις
ακτές της Κένυας, το Πάτε. Βρήκαμε ότι τα δύο τρίτα των ανδρών προέρχονται από
την Ευρώπη και την Ασία. Οι γυναίκες, αντίθετα, ήταν κατά 100% αφρικανικής
καταγωγής. Παλιά, στο νησί έφτασαν ναυτικοί από την Ευρώπη που ζευγάρωσαν με
τις ντόπιες και δημιούργησαν τους σημερινούς απογόνους. Αυτά είναι στοιχεία
που δεν γνώριζαν οι κάτοικοί του».

Το περασμένο φθινόπωρο ο Γουέλς βρέθηκε για πέντε εβδομάδες στο Τσαντ,
μελετώντας μία μικρή ομάδα ιθαγενών στη Σαχάρα, που απειλείται με εξαφάνιση.
«Οι Λάαλ μιλούν μία δική τους γλώσσα, που δεν μιλά κανείς άλλος στον κόσμο.
Είναι από τους πρώτους αποίκους της Βόρειας Αφρικής κι έχουν μείνει μόνο 750
άτομα, τα περισσότερα άνω των 50 ετών. Είναι σημαντικό να καταγράψουμε την
πορεία τους πριν εξαφανιστούν».

DNA του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ασία

H Ελλάδα είναι ένα από τα μέρη της Γης που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τον Σπένσερ
Γουέλς και τους συνεργάτες του. H έρευνα στο DNA των εδώ πληθυσμών θα
ξεκινήσει του χρόνου, δεν έχουν όμως επιλέξει ακόμα σε ποιο μέρος. Αυτό θα το
αποφασίσουν οι ερευνητές του κέντρου που καλύπτει αυτή την πλευρά της Ευρώπης.
«Με ενδιαφέρει πολύ να βρω την εξάπλωση των πληθυσμών από την Ελλάδα σε άλλα
μέρη, πώς επηρέασαν οι Έλληνες τον υπόλοιπο κόσμο. Θα μελετήσουμε επίσης τα
γενετικά ίχνη που άφησε ο στρατός του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ασία, ξεκινώντας
το φθινόπωρο την έρευνα στο Αφγανιστάν».

Πώς να συμμετάσχετε στο Γενογραφικό Πρόγραμμα

Το ειδικό σετ λήψης DNA, με το οποίο μπορείτε να συμμετάσχετε στο Γενογραφικό Πρόγραμμα

Στο πρόγραμμα, εκτός από τους ιθαγενείς πληθυσμούς που επιλέγουν οι ερευνητές,
μπορούν να συμμετάσχουν όσοι θέλουν αγοράζοντας το ειδικό σετ λήψης DNA. Το
σετ κοστίζει περίπου 85 ευρώ και μπορείτε να το παραγγείλετε από την
ιστοσελίδα του National Geographic. Περιλαμβάνει το βουρτσάκι με το οποίο
λαμβάνετε δείγμα DNA από το εσωτερικό της στοματικής κοιλότητας. Στη συνέχεια
στέλνετε το δείγμα στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας, όπου το ειδικό εργαστήριο
αναλαμβάνει να κάνει τον έλεγχο ανάλογα με το φύλο του συμμετέχοντος.

Στον άντρα ελέγχεται το χρωμόσωμα Y με το οποίο αναγνωρίζεται η γεωγραφική
πατρική καταγωγή ξεκινώντας από τα βάθη των χρόνων, καθώς το χρωμόσωμα Y
μεταδίδεται από τον πατέρα μόνο στα αγόρια. Στις γυναίκες, ελέγχεται το
μιτοχονδριακό DNA, που μεταφέρεται από τη μητέρα σε όλα τα παιδιά και
φανερώνει τη μεταναστευτική πορεία των προγόνων τους.

Αυτό που ξεκαθαρίζουν οι ερευνητές είναι ότι συμμετέχοντας στο πρόγραμμα, δεν
πρόκειται να ανακαλύψετε το γενεαλογικό σας δέντρο, τους προπαππούδες και τις
προγιαγιάδες σας. Αλλά θα μάθετε την αρχαία σας καταγωγή και τις
μεταναστευτικές διαδρομές που ακολούθησαν οι μακρινοί σας πρόγονοι και μαζί
τούς γενετικούς δείκτες που σας ξεχωρίζουν. Μαζί με τα αποτελέσματα, θα
αποκτήσετε πρόσβαση σε έναν διαδραστικό χάρτη, όπου απεικονίζεται η γενετική
σας καταγωγή σε όλο τον κόσμο και στο πέρασμα των χρόνων.

Τα αποτελέσματα βγαίνουν σε οκτώ εβδομάδες και αναγράφονται στο site του
προγράμματος, όπου είναι προσβάσιμα μόνο στον συμμετέχοντα και μόνο με τον
κωδικό του. Αν θέλει να συμπεριληφθούν τα στοιχεία του – πάντα ανώνυμα – στη
γενικότερη έρευνα, μπορεί να το δηλώσει και να απαντήσει σε ένα ερωτηματολόγιο
online.

LINK: http: //www3.nationalgeographic.com/genographic/