Kαρναβάλι, η εκδίκηση της Δημοκρατίας

«Το καρναβάλι είναι φύσει δημοκρατική γιορτή. Ξεκινάει από τα κάτω», λέει στα

«NEA» ο Γιάννης Κιουρτσάκης. Αυτό το «κάτω» έχει μάλιστα ιδιαίτερη σημασία στο

καρναβάλι, αφού «η ιδέα της ανατροπής που εμπεριέχεται σ’ αυτό συνίσταται

ακριβώς στο ότι το κάτω έρχεται πάνω. Τόσο το σωματικό κάτω όσο και το

αξιολογικό». Ο Γιάννης Κιουρτσάκης έχει ασχοληθεί 20 χρόνια με το θέμα. Το

ογκώδες έργο του «Καρναβάλι και Καραγκιόζης. Οι ρίζες του λαϊκού γέλιου» (Εκδ.

Κέδρος) είναι έργο αναφοράς στα θέματα αυτά, ενώ και στο σχετικά πρόσφατο

βιβλιαράκι «H τρελή σοφία ή τα ανίερα ιερά» (Εκδ. Νεφέλη) στοχάζεται πάνω στο

καρναβαλικό φαινόμενο αποστασιοποιούμενος από τη λαογραφική πλευρά του.

«Παλιότερα, στους αριστερούς χώρους έλεγαν ότι το καρναβάλι απλώς αποκαθιστά

την τάξη. Το λανθάνον στοιχείο της ανατροπής δεν το βλέπανε όμως, όπως δεν

έβλεπαν και τον δικό τους ολοκληρωτισμό και μηδενισμό. Σαφώς και το καρναβάλι

δεν αποτελεί οριστική ανατροπή. Όμως σε έναν κόσμο που στηριζόταν στην

παράδοση και την απαγόρευση ερχόταν μια γιορτή όπου γυναίκες και άντρες

βωμολοχούσαν ασύστολα. Πώς γίνεται αυτό; Γίνεται γιατί η γιορτή αυτή περιέχει

το σπέρμα της ανατροπής της εδραιωμένης τάξης και υποβάλλει τη σχετικότητά

της. Από τη στιγμή που ο άντρας γίνεται γυναίκα και ο ζητιάνος βασιλιάς, οι

ρόλοι δεν είναι απαρασάλευτοι», λέει.

Τη σημερινή εποχή το καρναβάλι είναι, βέβαια, ένα «φαινόμενο

ξεθυμασμένο». Γιατί τα πάντα έχουν ανατραπεί σε σχέση με τον παλιό κόσμο, ενώ

οι εξουσίες προσωποποιούνται λιγότερο και είναι αθέατες. «Παλιότερα, σου

έδειχναν στα επίκαιρα τον στρατάρχη Παπάγο με ράβδο στο χέρι. Τώρα οι

πολιτικοί προσπαθούν να δείχνουν ότι είναι σαν και μας, και χάνεται το

στοιχείο της ανατροπής. Όλα είναι καρναβάλι, χωρίς όμως το τελετουργικό

στοιχείο και την ένταση, τη βίωση που περιείχε ακόμη και ένα δρώμενο στο οποίο

μιμούνταν τη σεξουαλική πράξη».

Παρ’ όλα αυτά, το καρναβαλικό στοιχείο επιβιώνει: «Μια εξέγερση φοιτητική

είναι πιο γνήσια καρναβαλική από τις γιορτές καρναβαλιού του δήμου. Οι

διαδηλώσεις όπου καίγονται ανδρείκελα ή φωτογραφίες επίσης. Ο χιπισμός είχε

έντονα καρναβαλικά στοιχεία. Με τη μεταμόρφωση προσώπου και συμπεριφοράς

βγάζεις προς τα έξω το άλλο που φουντώνει μέσα σου. Για τον Μάη του ’68 θα

έλεγα ότι ήταν τυπικό καρναβαλικό φαινόμενο και όχι σοβαρή επανάσταση, όπως

αποδείχθηκε. Όσο για τις πραγματικές επαναστάσεις, είναι ένα είδος καρναβαλιού

που παίρνει τον εαυτό του στα σοβαρά. Αντί να κάψει τον καρνάβαλο, κόβει το

κεφάλι του βασιλιά».

Ποδόσφαιρο. «Στην Ελλάδα επιβιώνει ο αυθορμητισμός, γιατί δεν περάσαμε

από το στάδιο της φοβερής πειθαρχίας της Αναγέννησης», λέει ο Γιάννης

Κιουρτσάκης. «Ο δικός μας Μεσαίωνας τελείωσε τον 20ό αιώνα, στη δεκαετία του

’50. Στη Δύση της Αναγέννησης το καρναβάλι ξέφυγε από τον λαό. Αφενός

κρατικοποιήθηκε, έγινε θέμα αυλικό (μπαλ μασκέ), αφετέρου ιδιωτικοποιήθηκε,

περνώντας από τον δρόμο στα σαλόνια. Εμείς δεν τα ζήσαμε αυτά. Σήμερα οι

ρήξεις γίνονται εντός γιορτής, ελεγχόμενα. Στο γήπεδο ποδοσφαίρου, για

παράδειγμα. Το παλιό καρναβάλι είχε το στοιχείο της μη θεσμοποιημένης ρήξης.

Τίποτα δεν ήταν προσχεδιασμένο. Στον Μεσαίωνα υπήρχαν φορές που κατέληγε σε

εξέγερση και λεηλασία των σιταποθηκών».

«Ο χριστιανισμός ξεπέρασε τις πολυθεϊστικές θρησκείες αλλά εκεί μέσα

γεννήθηκε. Εξ ου και οι πλήρεις αντιστροφές που ευαγγελίζεται: ο έσχατος

πρώτος, ο ταπεινός υψωθήσεται», καταλήγει ο Γιάννης Κιουρτσάκης. «Στο πιο

τραγικό σημείο του Θείου Πάθους, δίνουν στον Χριστό καλάμι και του φορούν

στεφάνι με αγκάθια. Τον ενθρονίζουν. Τις ίδιες τις καρναβαλικές γιορτές, ενώ

τις πολέμησε ως παγανιστικές, ο χριστιανισμός αναγκάστηκε στο τέλος να τις

ενσωματώσει. Μετά βέβαια έρχεται η κυρα-Σαρακοστή και περνάμε από την

ελευθεριότητα στην απαγόρευση».

ΜΑΡΙΟ ΒΑΡΓΚΑΣ ΛΙΟΣΑ

«Έχουμε ανάγκη το παράλογο»

«Το ανθρώπινο ον δεν μπορεί να ζει αποκλειστικά με δουλειά και προσπάθεια»,

λέει ο Περουβιανός συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα στην εφημερίδα «Le Monde».

«Δεν θα μπορούσε να ζήσει μόνο με λογική και υπολογισμούς. Έχει ανάγκη το

παράλογο, τις επιβλητικές γιορτές, τις μαγικές στιγμές. Το καρναβάλι έρχεται

από πολύ μακριά, είναι μια πρωτογενής γιορτή όπου το ιερό τίθεται σε

δοκιμασία, ο λαός κατακτά την πόλη, νύχτα και μέρα μπερδεύονται, οι άνθρωποι

των κατώτερων τάξεων γίνονται ήρωες, οι κοινωνικές αποστάσεις απαλείφονται, ο

χορός και η τρέλα νικούν, η σεξουαλικότητα απελευθερώνεται ξανά. Είναι μια

κάθαρση όλης της κοινωνίας όπου ξεχνάμε την κοινωνική μας θέση και γινόμαστε

άνθρωποι. Ναι, έχουμε ανάγκη το καρναβάλι. Έχουμε ανάγκη να γελάσουμε μέχρι

δακρύων για την κρίση και τη δυστυχία».

ΣΤΟ ΡΙΟ NTE ΖΑΝΕΪΡΟ

Στη δίνη του Καρναβαλιού έκλεψαν Μονέ, Πικάσο, Ματίς!

Τα πήραν όλα κι έφυγαν οι «φιλότεχνοι» ληστές από το Μουσείο Τσακάρα ντο Σέου

του Ρίο Ντε Ζανέιρο στη Βραζιλία. H πολυκοσμία του Καρναβαλιού και μια

χειροβομβίδα ήταν αρκετές για να καλύψουν τους ληστές που σήκωσαν

αριστουργήματα των Πικάσο, Νταλί, Ματίς και Μονέ, ενόσω το μουσείο

λειτουργούσε κανονικά.

«Εκμεταλλεύτηκαν την παρέλαση των καρναβαλιστών, που εκείνη τη στιγμή περνούσε

μπροστά από το μουσείο, και εξαφανίστηκαν μέσα στο πλήθος», λέει η διευθύντρια

του μουσείου Βέρα ντε Αλενσάρ που θρηνεί την απώλεια διάσημων έργων όπως ο

«Χορός» του Πάμπλο Πικάσο (1925), «Τα δύο μπαλκόνια» του Σαλβαδόρ Νταλί

(1929), ο «Κήπος του Λουξεμβούργου» του Ανρί Ματίς (1903) και το «Λιμάνι» του

Κλοντ Μονέ (1880). H αξία των έργων δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί, αλλά μετά

βεβαιότητος πρόκειται για τα πολυτιμότερα εκθέματα του μουσείου.

Οι ληστές, αφού απείλησαν με χειροβομβίδα τους φύλακες, απενεργοποίησαν τις

κάμερες ασφαλείας. Δεν αποδείχτηκαν μάλιστα μόνο φιλότεχνοι, καθώς δεν

αδιαφόρησαν για όσα κουβαλούσαν οι λιγοστοί επισκέπτες που βρίσκονταν στο

μουσείο εκείνη την ώρα. Τους πήραν κοσμήματα και χρήματα και εξαφανίστηκαν

μέσα στο πλήθος που γλεντούσε. Πίσω από τη ληστεία, που θεωρείται πως είχε

σχεδιαστεί από καιρό, η αστυνομία εκτιμά ότι κρύβεται διεθνής σπείρα και γι’

αυτό σήμανε πανεθνικό συναγερμό ώστε να μη φυγαδευτούν τα έργα στο εξωτερικό.