Mαθήματα τόλμης και νεοελληνικής Iστορίας

Τι κοινό έχουν ο Βολταίρος με την ευλογιά του 18ου αιώνα, οι γυναίκες με την

Επανάσταση του 21, το Μακεδονικό με τον Εμφύλιο, τη χούντα, το Κυπριακό, τον

Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίκη Θεοδωράκη και τους Ολυμπιακούς Αγώνες;

Πρόκειται για μερικά από τα θέματα της σύγχρονης και νεώτερης Ιστορίας,

τολμηρά και δύσκολα για παρουσίαση – ιδιαίτερα μετά την πικρή εμπειρία

παρεμβάσεων και διαμάχης στα σχολικά βιβλία Ιστορίας που κρίθηκαν…

καταραμένα -, τα οποία φιλοξενούνται στο νέο εγχειρίδιο Ιστορίας της ΣΤ’

Δημοτικού.

Την επιστημονική ευθύνη έχει η Μαρία Ρεπούση, επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας και

Διδακτικής της Ιστορίας στην Παιδαγωγική Σχολή του ΑΠΘ, ενώ η συγγραφική ομάδα

(Χαρά Ανδρεάδου, Άρης Πουταχίδης, Αρμόδιος Τσιβάς) αποτελείται από

εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης με μακρόχρονη διδακτική εμπειρία

και ειδικές γνώσεις στη διδασκαλία της Ιστορίας.

Το νέο έργο τολμά να αγγίξει αποσιωπημένα θέματα λαμβάνοντας υπ’ όψιν

ότι οι μαθητές έχουν διαφορετικές μνήμες. H «Ιστορία της ΣΤ’ Δημοτικού στα

Νεότερα και Σύγχρονα Χρόνια» δεν μοιάζει με προηγούμενα σχολικά εγχειρίδια

ούτε στο περιεχόμενο ούτε στη μεθοδολογία. Οι μαθητές δεν καλούνται να

παπαγαλίσουν ένα κείμενο ή να μείνουν στην απλή γνώση των γεγονότων, αλλά να

κατανοήσουν και να δουλέψουν με ιστορικές πηγές – «μαθαίνουν να μαθαίνουν

Ιστορία», όπως λέει η Μαρία Ρεπούση. Το βιβλίο αποφεύγει τα εθνικιστικά

στερεότυπα και εν γένει τα στερεότυπα που αφορούν τους Έλληνες και τις σχέσεις

τους με τους άλλους.

Άλλη καινοτομία είναι η εισαγωγή της διάστασης του φύλου και η

αποκατάσταση της ιστορικής δράσης των γυναικών. Στην ενότητα της Γαλλικής

Επανάστασης υπάρχει ειδικό πλαίσιο με τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων της

Γυναίκας, ενώ στην Ελληνική Επανάσταση του 21 τον πρώτο λόγο έχουν οι

γυναίκες: προβάλλονται οι ηρωίδες Μαντώ Μαυρογένους και Δόμνα Βισβίζη και

δευτερευόντως ο Κολοκοτρώνης και ο Διάκος, καινοτομία που δεν πέρασε βέβαια

χωρίς αντιδράσεις, αλλά τελικά με κάποιες αλλαγές εγκρίθηκε από το Παιδαγωγικό

Ινστιτούτο.

Επιπλέον, για πρώτη φορά αποτολμάται να γίνει αναφορά στο θέμα του Εμφυλίου

στο Δημοτικό. Το εν λόγω κεφάλαιο ανοίγει με τρεις φωτογραφίες: της εξόριστης

κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου, της Κυβέρνησης του Βουνού και της κυβέρνησης

Εθνικής Ενότητας. Αλλά και με τη μαρτυρία μιας γυναίκας, η οικογένεια της

οποίας βρέθηκε διχασμένη: «Τώρα έγινε εμφύλιος πόλεμος, δεν ήταν ξένοι,

αναμεταξύ μας έγινε. Ο αδελφός μου ο Αντρέας αντάρτης, ο Θόδωρος αντάρτης, η

Βάγια η αδελφή μου ανταρτίνα. Και ο Γιάννης ο άλλος αδελφός μου ήταν στρατό,

τον καλούσε η ηλικία».

Ακολουθεί το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, η εξέγερση των φοιτητών και το

Κυπριακό – θέμα που είχε «κάψει» το 2002 το βιβλίο της Γ’ Λυκείου «Ιστορία του

Νεότερου και Σύγχρονου Κόσμου», το οποίο είχε γραφεί υπό την επίβλεψη του

επίκουρου καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου κ. Γιώργο Κόκκινου. Εδώ

η τουρκική εισβολή συνδέεται στενά με το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου.

Ενδεικτικές πηγές στην εισαγωγή του κεφαλαίου, το διάγγελμα του Μακαρίου την

ημέρα του πραξικοπήματος, αλλά και απόσπασμα από βιβλίο του Γιάννου

Κρανιδιώτη: «H ελληνική κυβέρνηση διέταξε τους Έλληνες αξιωματικούς της

Εθνοφρουράς να καταλάβουν την εξουσία στην Κύπρο και να δολοφονήσουν τον

Μακάριο…».

«H Μακεδονία θα γίνη ελληνική…»

«Ποιοι διεκδικούσαν τη Μακεδονία;», είναι μια από τις ερωτήσεις που τίθενται

στο σχολικό εγχειρίδιο στο κεφάλαιο του Μακεδονικού Αγώνα και του

αλυτρωτισμού. Οι συγγραφείς δεν δίνουν απαντήσεις. H αναφορά, όμως, σε

διαφορετικές πηγές δίνει μια καλή ιδέα για το Μακεδονικό Ζήτημα: «… Όλοι

αυτοί οι λαοί κοιτάζουν ποιος να πρωτοαρπάξει τους τόπους που φεύγοντας θ’

αφήσουν οι Τούρκοι. Και οι τόποι αυτοί είναι η Ήπειρος, η Μακεδονία, η Θράκη,

η Αλβανία και η παλιά Σερβία. Από τους τόπους αυτούς οι τρεις πρώτοι είναι

ελληνικοί…», έλεγε ο Ίωνας Δραγούμης το 1908 στην «Προκήρυξη στους

σκλαβωμένους και στους ελευθερωμένους Έλληνες». Ο Χαρίλαος Τρικούπης, πάντως,

είχε διαφορετική άποψη (το 1880): «Όταν έλθη ο μέγας πόλεμος, η Μακεδονία θα

γίνη ελληνική ή βουλγαρική κατά τον νικήσαντα. Αν την λάβωσιν οι Βούλγαροι,

δεν αμφιβάλλω ότι θα είναι ικανοί να εκσλαβίσωσι τον πληθυσμόν μέχρι των

θεσσαλικών συνόρων…».