H Αναστασία Πανταζοπούλου με τη Σμαράγδα Σμυρναίου και στο βάθος η Κατερίνα
Τεπελένα. Από την παράσταση «Addio del Passato» που παίζεται στο θέατρο «Εμπρός»


Χαρτογράφησε ένα φάσμα από το περιθώριο και το λούμπεν προλεταριάτο έως τους
μικροαστούς και τους μεσοαστούς. Ήταν μια περιοχή ανεξερεύνητη και από την
κοινωνιολογία και την ιστορία των θεσμών και την εκπαίδευση. Τον χώρο αυτό
στην Ευρώπη τον μελέτησαν και το θέατρο και ο κινηματογράφος από τις αρχές του
20ού αιώνα και πριν. Εξάλλου και ο νατουραλισμός και ο γερμανικός κυρίως
εξπρεσιονισμός τα θέματά τους από αυτές τις δομές, το περιβάλλον και τους
χαρακτήρες αντλούσαν. Μόνο κάποιοι αριστεροί κυρίως πεζογράφοι (ο Βουτυράς, ο
Πικρός, ο Δασκαλάκης) επηρεασμένοι από την αλητογραφία του Γκόρκι, του
Ιστράτι, του Χάμσουν υπηρέτησαν το κοινωνικό ρεαλιστικό μυθιστόρημα και ό,τι
απέρρεε από τη βαρναλική θέση των «Μοιραίων».


Πρώτος ο Καμπανέλλης, μετά ο Μουρσελάς, η Αναγνωστάκη και αργότερα ο Σκούρτης
και οι νεώτεροι (Μανιώτης, Χρυσούλης, Στάικος) ανίχνευσαν με επιτυχία συχνά
τους μεγαλοαστούς ή προβληματίστηκαν πάνω στα παθολογικά γνωρίσματα της
αστικής ζωής.


Νομίζω πως η ακολουθία ήταν ορθή, γιατί και η κοινωνία μας αυτή την κλίμακα
ακολούθησε, αφού άργησε να εμφανίσει τα αδιέξοδα του αστικού τρόπου ζωής, αφού
κοινωνικά ο εξαστισμός μας έμενε πάντα λειψός.


Φέτος ήδη σχολίασα την «Bella Venezia» του Διαλεγμένου, τους
«Ηθοποιούς» του Σκούρτη και την επανάληψη του έργου της Αναγνωστάκη «Διαμάντια
και μπλουζ», που θα με απασχολήσει προσεχώς, έργα σαφώς αναλυτικά ενός
συγκρουσιακού ψυχισμού στα πλαίσια του σύγχρονου πλέον κοινωνικού μορφώματος
(και ας μη μας παγιδεύει το «παρελθόν» των ηρώων του Διαλεγμένου) ή, αν
θέλετε, αναλυτικά ενός σύγχρονου τρόπου προσέγγισης των ανθρώπινων υπαρξιακών
προβλημάτων έστω και αν τα αναλυόμενα αναφέρονται σε παλιότερες δομές ή
κατεστημένες πάγιες αντιλήψεις.


Έτσι το έργο που σήμερα θα προσπαθήσω να αναλύσω καταγράφει με σύγχρονες
θεατρικές τεχνικές και με μέθοδο δανεισμένη από την ψυχιατρική και την ανάλυση
μια πανάρχαιη, αρχετυπική σχέση για την οποία και το θέατρο και η ψυχανάλυση
έχουν ξοδέψει πολλή μελάνη και ποικιλία προσεγγίσεων.


Πρόκειται για το μεγάλο μονόπρακτο της Λείας Βιτάλη «Addio del Passato» που
ανέβασε στο θέατρο «Εμπρός» ο Τάσος Μπαντής.


Το θέμα είναι αρχετυπικό, η σύγκρουση δεδομένη, αλλά πάντα κριτήριο για την
πρωτοτυπία που υπερβαίνει το αυτονόητο είναι ο τρόπος.


H Βιτάλη διάλεξε δύσκολο, αλλά και γόνιμο δρόμο για να διαπραγματευτεί μια
πράγματι τραυματική σχέση. Εν πρώτοις υπάρχει ένα υφολογικό δίλημμα που η
σκηνοθεσία οφείλει να το λύσει ισορροπώντας σε τεντωμένο σχοινί.


Μια ώριμη γυναίκα, χωρισμένη, με μεγάλα παιδιά, επισκέπτεται κάθε
εβδομάδα τη μητέρα της και φλυαρώντας και μαλώνοντας φτιάχνει με όλη τη
μαγειρική τελετουργία ένα κέικ. Το τάιμινγκ του έργου, η διάρκειά του είναι ο
χρόνος που χρειάζεται να ετοιμαστούν τα σκεύη, να γίνει η δοσολογία του
μείγματος και να ψηθεί το γλυκό. Ένας τελετουργικός μεν αλλά ρεαλιστικός
χρόνος. Αυτό υποβάλλεται στον θεατή ότι συμβαίνει χρόνια. Στο θεατρικό όμως
παρόν που παρακολουθεί ο θεατής είναι η πρώτη τέτοια μέρα των επισκέψεων μετά
τον θάνατο και την ταφή της μητέρας. Ο ρεαλισμός τινάζεται στον αέρα, αφού η
μητέρα είναι νεκρή και η συνομιλία συμπυκνώνει δύο χρόνους, τον παρελθόντα (
που αναλύεται, όπου και αναδύονται οι τραυματικές σχέσεις των δύο γυναικών),
και τον παρόντα (όπου η κόρη, επιτέλους, απελευθερώνεται από τις εξαρτήσεις,
τα συμπλέγματα, τις αναστολές και αντικρύζει την αλήθεια).


Αντιλαμβάνεται λοιπόν καθένας πόσο δραματουργικά ενδιαφέροντα προβλήματα είχε
να λύσει η Λεία Βιτάλη. Εντός του μετρήσιμου ωρολογιακού χρόνου εγκιβωτίζονται
πολλές «στιγμές» ενός βίου που κατέστησε τις δύο ηρωίδες ανταγωνιστικές.
«Στιγμές» όπου η στρατηγική της καθεμιάς, άλλοτε επιθετική άλλοτε αμυντική,
δημιουργούσε μια συνεχή εγρήγορση ώστε τα οικεία δεινά να παροχετεύονται, να
καταχωνιάζονται, να μεταλλάσσονται, να μεταμορφώνονται, αλλά συχνά να
αναδύονται απειλητικά, γυμνά, ωμά.


Αυτός ο χρόνος της μνήμης φέρνει στην επιφάνεια ανομολόγητες πράξεις,
ενώ παράλληλα η μητρική έγνοια αλλά και τόλμη λειτουργεί εξουσιαστικά,
δυναστικά πάνω στην κόρη σημαδεύοντας την προσωπικότητά της και καθορίζοντας
την ενήλικη ζωή της και τον γάμο της. H συγγραφέας όμως με μεθοδικούς
αναβαθμούς οδηγεί τη σύγκρουση σε μια καθαρτήρια έξοδο, όταν με τρόπο
αποκαλυπτικό και ανατρεπτικό η κόρη ωθείται σε μια ταύτιση με τη μοίρα της
μητέρας, που της λύνει όλους τους συμπλεγματικούς κόμπους.


Το έργο έχει ρυθμό, χιούμορ, νεύρο αλλά και μυστήριο και διαθέτει μια αρετή
που τη διαθέτουν πάντα τα καλά έργα. Αφήνει πτυχές και γωνίες αφώτιστες,
κίνητρα ακατανόητα και σκοπούς συγκεχυμένους, αφού ποτέ κανείς δεν μπορεί να
φτάσει στον βαθύν λόγον της ψυχής, όσην επιπορευόμενος οδόν, για να
ενθυμηθούμε τον Ηράκλειτο.


Δεν έχει ατέλειες η γραφή της Βιτάλη; Σαφώς. Και επαναλήψεις και επικαλύψεις
και σημεία, ανεξάρτητα με όσα σημείωσα πριν, δυσερμήνευτα. Ασκεί όμως μια
γοητεία, κρατά το ενδιαφέρον και διαθέτει μια καθαρή θεατρική γλώσσα.
Δραστική.


Μεταφυσική διάσταση της θνητής εκκρεμότητας



Ο Μπαντής έκανε καλή δουλειά. Δούλεψε τους διπλούς χρόνους, δημιούργησε
διαφορετικά επίπεδα παρουσίας, αφού το ένα πρόσωπο είναι «εδώ τώρα» και το
άλλο «εκεί άλλοτε», ενώ παράλληλα κυλά ο σκηνικός παρών χρόνος.


Είχε στη διάθεσή του δύο ευαίσθητες ηθοποιούς που η υποκριτική τους γλώσσα
διαθέτει συναισθηματικές διαβαθμίσεις, συχνά αδιόρατες. H Αναστασία
Πανταζοπούλου (μητέρα) έχει συλλάβει εξαίσια τον απόντα χρόνο και αναδύεται
από τη μνήμη της κόρης με τις ουσιώδεις, σχηματικές της χειρονομίες και τον
μουσικό, σημαίνοντα λόγο της.


H Σμαράγδα Σμυρναίου πλάθει την κόρη με σύνθετα υλικά, μπαίνοντας και
βγαίνοντας από το παρόν στο παρελθόν, από τη μνήμη στη συνείδηση του παρόντος.
Με μια πράγματι εντυπωσιακή λεπτομέρεια, μέσα στην καθημερινότητα της
πληκτικής τελετουργίας της κουζίνας, υπάρχει η σκιά του βαρέος παρελθόντος και
όταν η μετάθεση γίνεται στον χρόνο της μνήμης αγρυπνεί η συνείδηση τού τώρα.


Το ευρηματικό σκηνικό της Μανωλοπούλου έδωσε στο έργο μια μεταφυσική διάσταση
της θνητής εκκρεμότητας. Όλα τα έπιπλα παραπαίουν και στο τέλος αναλαμβάνονται
στους ουρανούς!!


Ο Πλάτων Ανδριτσάκης και η επί σκηνής βιολίστρια Κατερίνα Τεπελένα δίνουν μια
τέταρτη πλέον διάσταση στο πρισματικό αυτό έργο.


INFO



«Addio del Passato» στο θέατρο «Εμπρός» (P. Παλαμήδη, πλατεία Αγίων Αναργύρων
στου Ψυρή. Τηλ. 210.3238990)

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από