Σε στυλ «υπάρχουν και χειρότερα»

Μια δυο φορές τον χρόνο αξιοποιείται η τόσο φωτογενής φτώχεια σαν αντίβαρο στην ξέφρενη κατανάλωση

Δυο φορές τον χρόνο, Χριστούγεννα και Πάσχα, μαζί με τις θρησκευτικές γιορτές
θυμόμαστε και το χρέος προς τους αναξιοπαθούντες της κοινωνίας. Τότε, γίνονται
θέμα στα δελτία ειδήσεων με τη φτώχεια και την ανημποριά τους άνθρωποι που τον
υπόλοιπο χρόνο παραμένουν αθέατοι, στην καλύτερη περίπτωση άνθρωποι που
γίνονται το φόντο σε καταγγελτικά ρεπορτάζ, κομπάρσοι δυστυχίας για να
συμπληρωθούν οι ενημερωτικές υπερπαραγωγές σκληρής πολιτικής κριτικής.

Την έναρξη άλλωστε του εορταστικού 15νθημέρου σημαίνουν σχεδόν πάντα τέτοιου
είδους ρεπορτάζ ως αντίβαρο στην ξέφρενα καταναλωτική ατμόσφαιρα, σαν
υπενθύμιση μιας σχολικής θρησκευτικής αγωγής που συνδέεται με εκείνη τη
φιλανθρωπία που συντηρεί το αίσθημα της υπεροχής τού έχοντος.

Μια οικογένεια με πέντε παιδιά που δεν έχουν ούτε λάδι για το φαγητό και όμως,
«αξιοπρεπείς και με χαμόγελο», δεν ζητούν τίποτε, έλεγε το ρεπορτάζ του
δελτίου του Alter.

H «αξιοπρέπεια» απαραίτητο χαρακτηριστικό της φτώχειας, για να την
απομονώσει από τα πολιτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά της. Λες και η φτώχεια
είναι κάτι σαν κληρονομική ασθένεια, σαν μοιραίο χτύπημα που μπορεί να συμβεί
σε οποιονδήποτε και όχι αποτέλεσμα πολύ συγκεκριμένης πολιτικής του
συστήματος.

Και με αυτό το πνεύμα ενεργοποιείται και η φιλανθρωπία-ξόρκι του τρόμου για
την αιφνίδια ανέχεια που μπορεί να βρει τον καθένα στη «στροφή του δρόμου της
ζωής».

Στα δελτία ειδήσεων οι άνθρωποι που βρίσκονται εκτός προνομίων αποκτούν
περίοπτη θέση για να μετατραπούν σ’ ένα είδος απειλητικού παραδείγματος και
καθησυχαστικού ταυτοχρόνως. Ιδού, υπάρχουν και χειρότερα, είναι η συνήθης
ανάγνωση («πολιτική») της φωτογενούς φτώχειας για τους ανθρώπους του μόχθου
που μπορεί να ζορίζονται για τα απαραίτητα, αλλά πρέπει να είναι
ευχαριστημένοι με αυτά.

H δεύτερη ανάγνωση των ρεπορτάζ του είδους είναι (πιο «χριστιανική»)
αφού έχουμε ας δώσουμε ώστε να μην προκαλέσουμε τη μήνιν των Θείων. Και η
τρίτη, δίνοντας, γίνονται αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι ο καθρέφτης της υπεροχής και
της ευημερίας και ταυτοχρόνως της φιλάνθρωπης καλοσύνης των τυχερών.

Είναι αλήθεια πως τέτοιες ημέρες ανάγκες πιεστικές τής καθημερινότητας
γίνονται αφόρητες μέσα στο κλίμα της επιβεβλημένης κατανάλωσης, της
επιβεβλημένης και επιδεικτικής φωταψίας των ιδιοκτησιών – έθιμο εισαγόμενο από
τη χώρα της αποθέωσης της ιδιοκτησίας -, του επιβεβλημένου γλεντοκοπήματος.
Και δεν είναι τυχαίο που τα ρεπορτάζ της φτώχειας, η οποία εν τέλει επιδιώκει
τη γιορτινή ανακούφιση με προσφορές, προβάλλονται μαζί με εκείνα από τα
γλεντοκοπήματα στις μοδάτες μπουζουκλερί, όπου ο λουλουδοπόλεμος θα μπορούσε
ίσως να πληρώσει το λεωφορείο για να πηγαίνουν σχολείο πιτσιρίκια ακριτικών
περιοχών τουλάχιστον για μία σχολική σεζόν.

Αλλά η αγορά δεν έχει τέτοιου είδους κανόνες. Άλλωστε, τέτοιες σκέψεις
περιορίζουν την κατανάλωση που έχει ταυτιστεί με τη χαρά. «E, ας πληρώσω κάτι
παραπάνω στη ΔΕΗ για να χαρώ τα Χριστούγεννά μου όπως μου αρέσει», δήλωνε
κυρία στον φακό των ειδήσεων, σε ρεπορτάζ σχετικό με τους λουσάτους στολισμούς
μπαλκονιών. Ποιος θα της στερήσει τη χαρά της φωταψίας, τη χαρά της
επιδεικτικής κατανάλωσης, τη χαρά του «έχω-δεν-έχω-έτσι-μου-γουστάρει», που
αποτελεί άλλωστε και την πεμπτουσία του καταναλωτικού συστήματος.

Βολική σύγχυση αναγκών

Το «άχρηστο» γίνεται «χρήσιμο» και οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται έως εκεί
που δεν μπορεί να βάλει ο νους του μισθοσυντήρητου, ο οποίος μπορεί να βρεθεί
αίφνης χριστουγεννιάτικα να λαχταρά διακοπές στο εξωτικό Πουκέ, λες κι αυτό
ήταν ανέκαθεν το οικογενειακό χριστουγεννιάτικο έθιμό του.

H στέρηση δε του εν λόγω ταξιδιού μπορεί να προκαλέσει το ίδιο αίσθημα
έλλειψης του ουσιώδους, όσο και η στέρηση του λαδιού σε μια πραγματικά φτωχή
οικογένεια.

Έτσι, αναλαμβάνουν τα εξισορροπητικά δελτία ειδήσεων να υπενθυμίσουν,
ημέρες που είναι, την πραγματική ανέχεια και μαζί να προσφέρουν την ευκαιρία
της απενοχοποίησης διά της φιλανθρωπίας. Πολύτιμο εκείνο το στιγμιαίο ρίγος
ανθρωπιάς για τον πολιτισμό της φρενιτιώδους κατανάλωσης, γι’ αυτό και δεν
λείπει ποτέ από τις ενημερωτικές υπερπαραγωγές η ανάμνηση της ανάγκης για
προσφορά, για εξισορρόπηση της σκανδαλώδους τύχης – αφού, βεβαίως,
παρουσιαστεί ως τέτοια για να αποποιηθεί ο πλούτος κάθε πολιτική ερμηνεία.