Δεν λένε πάντα την αλήθεια…

Κατακλύστησαν τελευταίως τα MME, τηλεοπτικοί σταθμοί και εφημερίδες, από
δημοσκοπήσεις και έρευνες προσέγγισης των διαθέσεων της κοινής γνώμης. Το
τέλος κάθε χρόνου άλλωστε προσφέρεται, δίδει ευκαιρίες απολογισμού και
αποτύπωσης των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών.

Διάχυτη όμως είναι η εντύπωση ότι οι δημοσκοπήσεις δεν λένε πάντα την αλήθεια.
Βρίθουν ανακολουθιών, πολλές φορές οι εκτιμήσεις είναι αντικρουόμενες μεταξύ
τους, τα νούμερα δεν συμφωνούν, δεν επαληθεύονται αριθμητικά και στατιστικά
και στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν εξηγούνται πολιτικά. Τελευταίως τα
δημοσκοπικά παράδοξα πολλαπλασιάζονται και εντοπιζόμενα ευλόγως προκαλούν
αμφισβητήσεις, οι οποίες πολλές φορές μένουν αναπάντητες. Ωστόσο και όταν
δίδονται εξηγήσεις, αυτές μπορεί να μοιάζουν επιστημονικοφανείς, επί της
ουσίας όμως δεν καλύπτουν την ατμόσφαιρα δυσπιστίας που οι έρευνες μεταδίδουν.

Εκτός από τις συνωμοσιολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες πηγάζουν από πιθανές
εξαρτήσεις – οι περισσότερες από τις εταιρείες ερευνών συνδέονται με το κράτος
και τα κόμματα, έχουν πελάτες υπουργεία, κρατικούς οργανισμούς και δημόσιες
υπηρεσίες -, τα ασύμβατα με τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες δημοσκοπικά
αποτελέσματα φανερώνουν και προβλήματα μεθοδολογικά.

Πολιτική εξήγηση. Προσφάτως ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Νικ.
Αθανασάκης αμφισβήτησε τα αποτελέσματα έρευνας της εταιρείας Rass, θέτοντας το
ερώτημα πώς είναι δυνατόν να καταγράφεται ισόποση πτώση στην πρόθεση ψήφου για
τα δύο μεγάλα κόμματα, τη στιγμή που η συσπείρωση του κυβερνώντος κόμματος
υποχωρεί με μεγαλύτερους ρυθμούς από ό,τι η συσπείρωση του κόμματος της
αξιωματικής αντιπολίτευσης. H εξήγηση που έδωσαν εκπρόσωποι της συγκεκριμένης
εταιρείας ήταν πολιτική και δεν προέκυπτε από τα στατιστικά ευρήματα.
Υποστήριξαν ότι η Νέα Δημοκρατία έχει εισροές από τους νέους ψηφοφόρους και τα
μικρότερα κόμματα. Κάτι που όμως δεν υποστηρίχθηκε με δημοσιοποίηση στοιχείων.
Αντί γι’ αυτά, ο υπεύθυνος της εταιρείας Δημ. Θεοδωρίκας αποδέχθηκε ότι «οι
ερωτώμενοι δεν αποκαλύπτουν στο σύνολό τους την προηγούμενη εκλογική τους
συμπεριφορά».

Λάθος απάντηση. Τούτο πρώτη φορά λέγεται και αποκαλύπτει τη βάση ενός
σοβαρού μεθοδολογικού προβλήματος, που όλες οι εταιρείες ερευνών έχουν
αντιμετωπίσει κατά καιρούς. Όπως λένε οι γνωρίζοντες – εκείνοι που αναλύουν
έρευνες – συχνά πυκνά εμφανιζόταν το παράδοξο να μην προκύπτει από τις
απαντήσεις των ερωτωμένων το προηγούμενο εκλογικό αποτέλεσμα.

Δηλαδή οι ερωτώμενοι, στην ερώτηση ποιο κόμμα ψηφίσατε στις προηγούμενες
εκλογές, δεν έδιδαν τη σωστή απάντηση για πολλούς και διαφορετικούς λόγους.
Έχουν υπάρξει περιπτώσεις – παρατηρείται και τώρα – κατά τις οποίες το
αποτέλεσμα των ερευνών να μην προσεγγίζει το πραγματικό αποτέλεσμα, π.χ. της
Νέας Δημοκρατίας. Αντί του εκλογικού 45%, να προκύπτει π.χ. 38%. Τούτο το
πραγματικό λάθος αναγκάζει τους δημοσκόπους να «ζυγίσουν» το δείγμα και να το
επαναφέρουν στην τάξη. Ουσιαστικά προσθέτουν ερωτηματολόγια ώστε να φθάσουν
από το 38% στο 45%, τα οποία όμως στην πραγματικότητα δεν έχουν.

Στρεβλώσεις. Αυτή η επέμβαση – μόνο – προκαλεί στρεβλώσεις, το δείγμα
υφίσταται αλλοιώσεις, με αποτέλεσμα η τελική κρίση να τίθεται υπό αίρεση και
αμφισβήτηση.

Πριν από λίγες ημέρες «TA NEA» κατέγραψαν ακόμη ένα δημοσκοπικό παράδοξο. Σε
περίοδο ταχείας φθοράς της κυβέρνησης, συγκεκριμένα κατά το παρελθόν εξάμηνο,
η εξαμηνιαία έρευνα της MRB κατέγραφε αύξηση κατά 0,9% των μετακινήσεων από το
ΠΑΣΟΚ προς τη Νέα Δημοκρατία και κατά το αυτό ποσοστό εμφανιζόταν κάμψη της
συσπείρωσης του ΠΑΣΟΚ. Ανεξήγητα πολιτικά, τα προαναφερθέντα δύο στοιχεία
επισημάνθηκαν, αλλά απαντήσεις δεν ελήφθησαν από τη συγκεκριμένη εταιρεία.
Προσφάτως ο καθηγητής και ειδικός επί των δημοσκοπήσεων Ηλίας Νικολακόπουλος,
σχολιάζοντας την αποτυχία των Γερμανών δημοσκόπων να προσεγγίσουν τη μεγάλη
επίδοση του Γκέρχαρντ Σρέντερ, σημείωσε με νόημα ότι «πρέπει να είμαστε πολύ
προσεκτικοί με τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων γιατί μπορεί να συμβεί και
στη χώρα μας, επειδή το εκλογικό σώμα είναι εξαιρετικά ρευστό».

Μαραίνονται. Επίσης γενική είναι η αμφισβήτηση της μεθοδολογίας που
ακολουθεί η εταιρεία V-PRC, η οποία αντί για αποτελέσματα δίδει την εκτίμησή
της, στηριζόμενη στην επιτυχή- είναι αλήθεια – πρόγνωση του αποτελέσματος των
προηγούμενων εκλογών. Οι δάφνες όμως του παρελθόντος μαραίνονται, αν δεν
επαληθεύονται διαρκώς από το έτσι κι αλλιώς απαιτητικό παρόν.

Όπως και να έχει, οι εταιρείες ερευνών έχουν ρόλο στην εποχή μας και μάλιστα
αυξημένο. H συμμετοχή τους στο παίγνιον της πολιτικής αυξάνεται, η επίδρασή
τους είναι ευθεία και ως εκ τούτου ο δημόσιος έλεγχος επιβεβλημένος. Στην
προηγμένη Δύση, στην Ευρώπη, ο έλεγχος είναι διαρκής, η συζήτηση δημόσια, η
τήρηση αρχών και κανόνων όρος απαράβατος. Ίσως ήλθε η ώρα να γίνουν και εδώ,
όσα αλλού θεωρούνται αυτονόητα. Άλλωστε, δεν μπορεί να θέτουν ερωτήματα για
την επιρροή όλων των άλλων παραγόντων του δημοκρατικού πολιτεύματος και να μη
διερευνούν τη δική τους.