H ποιήτρια, ο φιλόσοφος και ο μεστός λόγος

«Αύρες είμαστε, αγέρας / Στα φύλλα κατοικούμε / γι’ αυτό φθινόπωρο, να ‘σαι
προσεκτική»

Βικτωρία Θεοδώρου

Συνεχίζοντας τα μεστά αφιερώματα ο «Μανδραγόρας» παρουσιάζει σ’ αυτό το
τεύχος τον βίο και το έργο δύο προσωπικοτήτων, χαμηλών τόνων, από
διαφορετικούς χώρους, συνεπών και αταλάντευτων στην πορεία που διάλεξαν: του
φιλόσοφου («φιλοσοφών» λέει ο ίδιος), εκδότη της «Ουτοπίας» και αγωνιστή της
Αριστεράς Ευτύχη Μπιτσάκη (γεν. 1927) και της ποιήτριας (μισό αιώνα
στην ποίηση!) Βικτωρίας Θεοδώρου (γεν. 1926). Ίδια γενιά, ίδιος τόπος
γέννησης, η Κρήτη, ίδια βάσανα (φυλακές, εξορίες, διωγμοί), ίδια δίψα για
μάθηση και δράση. Τι να πρωτοπεί κανείς σ’ αυτόν τον λίγο χώρο για τον – και
για πολλά χρόνια αρθρογράφο στα «NEA» – Ευτύχη Μπιτσάκη; Πτυχίο χημείας στην
Αθήνα, σπουδές και διδασκαλία στην πυρηνική φυσική και στη φιλοσοφία σε
παρισινά πανεπιστήμια, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
(1981-1993). Πλήθος βιβλίων, ανακοινώσεων, διαλέξεων, μεταφράσεων, άρθρων.
Στην πολιτική, στέλεχος του KKE, απ’ όπου αποχώρησε το 1990, διότι, όπως λέει
στη συνέντευξή του στον Ανδρέα Παγουλάτο, είχε βασικές διαφωνίες τις οποίες
και αναλύει. Κατηγορεί ευθέως πολλά πρόσωπα ο Μπιτσάκης. Σωστά; Λάθος; Άλλων
δουλειά. H Βικτωρία Θεοδώρου, κόρη ενός πλανόδιου αγιογράφου από τα μέρη της
Σερβίας και μιας φτωχής αγρότισσας από τα Χανιά, μεγάλωσε στο Ορφανοτροφείο
του Ηρακλείου. Δεκαπέντε χρόνων στην Αντίσταση, Γυμνάσιο και Φιλοσοφική στην
Αθήνα, διακοπές σπουδών με εξορίες – παίρνει πτυχίο το 1984! Πολλές ποιητικές
συλλογές από το 1957 έως το 2000 («Το λαγούτο», «H εκδρομή», «Άρειος ύπνος»,
«Μειλίγματα» κ.ά.), πεζά, μεταφράσεις, δοκίμια και σε όλη τη διαδρομή της,
συνέπεια και υπερηφάνεια, μακριά από την «αγορά». Θα της γράψει ο Ρίτσος το
1962: «Τα ποιήματά σου είναι ένα χαμόγελο στην καλύτερη έκφραση του ανθρώπου
(…). Σου φιλώ τα δυο λιγνά σου χέρια, που τ’ άγιασε ο ανθρώπινος μόχθος, το
μαρτύριο και η ποίηση».

Τα ερωτήματα του E.X. Γονατά

Πλούσια τα ελέη και σ’ αυτό το «Δέντρο». Διακόσιες είκοσι σελίδες με
κείμενα Ελλήνων και ξένων εφ’ όλης της λογοτεχνικής ύλης.

Το τεύχος αρχίζει με δημοσίευση μέρους της εκτενούς συνέντευξης που είχε δώσει
ο E.X. Γονατάς (γεν. 1924) στην Εύα Στεφανή για την εκπομπή
«Παρασκήνιο». Ο σπουδαίος αυτός ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής
χρησιμοποιώντας φράσεις και απόψεις ομοτέχνων του, βρίσκει την ευκαιρία να
καταθέσει τις δικές του, κυρίως με τη μορφή αγωνιωδών ερωτημάτων. Δείγμα
σοφίας. Διαβάζει π.χ. τη φράση του μεγάλου ποιητή Τζιάκομο Λεοπάρντι
«Δεν υπάρχει τίποτα πιο σπάνιο πράγμα στον κόσμο από έναν άνθρωπο τον
οποίο να μπορούμε να ανεχτούμε σε καθημερινή βάση» και αναρωτιέται γιατί
τέτοια λόγια «μας γαληνεύουνε λίγο;». Συνεχίζει με την άποψη του ίδιου του
Ιταλού «Οι άνθρωποι, όντας δυστυχείς εκ φύσεως, θέλουν να πιστεύουν ότι είναι
έτσι μόνο εκ περιστάσεως» και απορεί: «Γιατί αυτή η διαπίστωση με
ανακούφισε;». Γνωρίζοντας ασφαλώς, αφήνει χώρο και σ’ άλλους να σκεφθούν. Τώρα
από τα άλλα κείμενα του τεύχους τι να πρωτοσημειώσω. Ερανίζομαι, λοιπόν:
Προδημοσίευση από το υπό έκδοση βιβλίο του Τίτου Πατρίκιου «Περιπέτειες
σε τρεις σχεδίες», παρουσίαση του «ποιητή του τεύχους» Δημήτρη Δούκαρη
(1925-1982), για τον οποίο γράφουν ο Δ. Κόκορης, ο Ηλ. Κεφάλας και ο
Χρήστος Ρουμελιωτάκης. Κι ακόμα: Δοκίμια ή μελέτες του Στέφαν Τσβάιχ («Το
βιβλίο ως είσοδος στον κόσμο»), του Μάριο Μπάργκας Γιόσα («Τα ιδεώδη του Δον
Κιχώτη»), του Χάρη Βλαβιανού («Τα δύσβατα σύνορα της γλώσσας»), δέκα διηγήματα
Ελλήνων και ξένων και πολλά ποιήματα, επίσης Ελλήνων και ξένων. Γεμάτο τεύχος.

ΝΑΞΟΣ. Στον 23ο χρόνο της ζωής του «T’ Απεράθου», πάντα
μαχητικό, πάντα υπηρέτης της τοπικής ιστορίας. Διαβάζω, για παράδειγμα, το
ιστοριογράφημα του Μιχάλη Γραταία για το EAM Νάξου στην Εθνική Αντίσταση και
για τη μάχη της απελευθέρωσης της Νάξου. Ψύχραιμη γραφή και συγκλονιστικά
ντοκουμέντα, μεταξύ των οποίων η κόκκινη σημαία των ανταρτών του EAM – ΕΛΑΣ.
Σημειώνει ο M. Γραταίας:

«Τριάντα χρόνια κρυμμένη κάτω από τη γη, βρίσκεται στο αρχείο μου με προορισμό
κάποιο Μουσείο Εθν. Αντίστασης. H υγρασία αλλοίωσε αρκετά τα επάνω της
σχεδιασμένα σύμβολα και γράμματα, αφού αντί για κανονικά χρώματα που δεν
υπήρχαν, οι Επονίτισσες που την έφτιαξαν, χρησιμοποίησαν υγρό από άνθη
λουλουδιών». Πρώτο θέμα το περιοδικό κάνει το «Φονικό» στην εκκλησία της
Παναγιάς. Δηλαδή τη λεηλασία του απεραθίτικου ναού από κακοποιούς που λήστεψαν
το παγκάρι και άρπαξαν όλα τα πολύτιμα τάματα και αφιερώματα από την εικόνα
της Παναγίας.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΜΑΝΔΡΑΓΟΡΑΣ: Καλύμνου 31 και Ιθάκης 65, Αθήνα – 11251, τηλ.:
210-8220.294.

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ: Δ. Αιγινήτου 34, Αθήνα – 11528, τηλ.: 210-7245.553.

T’ ΑΠΕΡΑΘΟΥ: Πολυτεχνείου 1, T.K. 10433, τηλ.: 210-5220.991.