ΣE ΠPΩTO ENIKO H φρικτή καταδίκη της μετριότητας

Τη διάβαζα χθες στους «Τάιμς». Την είδηση ότι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο
του Στάνφορντ βοηθούν ασθενείς να αντέχουν – ακόμα και να ξεπεράσουν – στον
χρόνιο πόνο, μαθαίνοντάς τους να ελέγξουν και να αλλάξουν τον τρόπο με τον
οποίο ο εγκέφαλός τους αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τα ερεθίσματα που
προκαλούν πόνο, κατά τρόπον ώστε να αισθάνονται τον πόνο ως… ευχάριστη
εμπειρία. H πρώτη μου αντίδραση, διαβάζοντας την είδηση αυτή, ήταν να χαρώ.
Έπειτα όμως, μία διάχυτη ανησυχία με κατέλαβε. Αυτή η απόδειξη της υπέρτατης
ισχύος του νου εις βάρος – και εν προκειμένω, προς όφελος – της ύλης, αυτή η
απόλυτη επικράτηση του εγκεφάλου στο σώμα, ανοίγει το κουτί της Πανδώρας.

Έχουμε λανθασμένα συνηθίσει να ταυτίζουμε το μυαλό, το πνεύμα, με την ηθική,
τα υψηλά ιδανικά και τα ευγενή αισθήματα, και την ύλη, με την «αμαρτία» και
την ικανοποίηση των βασικών μας αναγκών. Γι’ αυτό επιμένω πως φταίει ο
Πλάτωνας, με τα διχαστικά διιστικά του περί «σώματος» και «ψυχής» που
ακολούθησε έκτοτε όλος ο δυτικός πολιτισμός. H αλήθεια όμως είναι ότι το μυαλό
είναι η πηγή των πάντων – καλών και κακών. Δεν είναι τυχαίο που ακρογωνιαίος
λίθος της πιο σκοτεινής εκδοχής των ερωτικών σχέσεων – του σαδομαζοχισμού –
είναι ακριβώς αυτό που ανακάλυψαν τώρα οι επιστήμονες: η ερμηνεία του πόνου με
τρόπο ώστε αυτός να γίνεται αντιληπτός ως ευχαρίστηση.

Και όπως απέδειξε η περίπτωση στη Γερμανία του άνδρα που… συναινετικά
σφαγιάστηκε και φαγώθηκε από τον εραστή του, η παντοκρατορία του εγκεφάλου
μπορεί να οδηγήσει – εύκολα – ακόμα και στην τρέλα. H ζωή, όπως τη γνωρίζουμε,
είναι πεπερασμένη ακριβώς επειδή περιορίζεται αλλά και προσδιορίζεται από την
ύλη. Ίσως γι’ αυτό και η ισορροπία ύλης και πνεύματος εξαρτάται από την ύπαρξη
και κοινή αντίληψη από όλους μας ορισμένων – ελάχιστων μεν, θεμελιωδών δε –
εννοιών που όλοι γνωρίζουμε. Και η οντότητα αυτών των νοητών εννοιών είναι
τόσο υπαρκτή όσο ένα ζεστό σώμα. Που χρησιμοποιεί έναν εγκέφαλο που το
χρησιμοποιεί για να ξεπεράσει τη φρικτή καταδίκη της μετριότητας.