Δρόμοι

Τα Χριστούγεννα…

… πλησιάζουν. Μας ειδοποιούν οι βιτρίνες. Και σημαίνουν ένα πράγμα,
ιδιαίτερα για τα παιδιά: δώρα. Όπως πάντα, λείπει η θεολογική διάσταση. Όμως,
οι άνθρωποι είναι βαθιά θρησκευτικά όντα. Δυσκολεύονται να ζήσουν χωρίς τη
δικαίωση και την ελπίδα που δίνει η θρησκεία. Ακόμη και οι θετικιστές
επιστήμονες του δέκατου ένατου αιώνα, που επέμεναν πως ερμήνευαν τον κόσμο με
καθαρά μαθηματικούς όρους, τις νύχτες καλούσαν τα πνεύματα των πεθαμένων σε
μυστικές συνεδρίες. «Για να είσαι απόλυτα άθεος σήμερα, πρέπει να είσαι
φιλόσοφος», λέει ο Ουμπέρτο Έκο. «Ή ίσως παπάς».

Το χρήμα…

… μπορεί να κάνει πολλά πράγματα, λέει ο Ιταλός συγγραφέας. Μα δεν μπορεί να
σε κάνει να συμβιβαστείς με την ιδέα του θανάτου σου. Μερικές φορές μπορεί να
τον αναβάλει. Αλλά όχι για πολύ. Πάνω κάτω, είναι «γραμμένο» πόσα χρόνια θα
ζήσεις (προσδόκιμο ζωής το λένε οι επιστήμονες). Αν πιστεύεις μόνο στο χρήμα,
τόσο το χειρότερο. Αργά ή γρήγορα θα διαπιστώσεις πως δεν μπορεί να δώσει
νόημα στον θάνατό σου. H θρησκεία μπορεί. Γιατί οι θρησκείες είναι συστήματα
πίστης που κάνουν τους ανθρώπους να δικαιολογούν την ύπαρξή τους και να
συμβιβάζονται με τον θάνατό τους. Στην Ευρώπη, η οργανωμένη θρησκεία γνωρίζει
την παρακμή τα τελευταία χρόνια. Οι ιδεολογίες, που υποσχέθηκαν να
υποκαταστήσουν τη θρησκεία, απέτυχαν κι αυτές να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους.
Έτσι εξακολουθούμε να αναζητούμε κάτι που θα μας κάνει να συμβιβαστούμε με την
ιδέα του αναπόφευκτου θανάτου μας.

Ο άνθρωπος…

… που παύει να πιστεύει στον Θεό δεν πιστεύει σε τίποτα: πιστεύει οτιδήποτε.
Όποιος το είπε αυτό είχε δίκιο. Ο «θάνατος του Θεού» συνοδεύεται από πληθώρα
νέων ειδώλων που πολλαπλασιάζονται σαν βακτήρια πάνω στο πτώμα της Εκκλησίας.
«Είναι εκπληκτικό πόσοι πήραν κατά γράμμα τις προλήψεις του ”Κώδικα Ντα
Βίντσι”», λέει ο Έκο. «Πολλοί που πηγαίνουν τώρα στο Λούβρο μόνο και μόνο για
να δουν την Τζοκόντα, το κάνουν επειδή βρίσκεται στο επίκεντρο του βιβλίου του
Νταν Μπράουν». Οι υπάρχουσες θρησκείες δεν μας φαίνονται αρκετά μεγάλες.
Ζητάμε από τον Θεό κάτι παραπάνω από αυτό που μας δίνει η Εκκλησία. Έτσι
στρεφόμαστε στο απόκρυφο. Γιατί ο αποκρυφισμός δεν υπόσχεται τίποτα. Μας βάζει
να γεμίζουμε μόνοι μας το «κενό» με τους φόβους μας και τις ελπίδες μας.
«Μεγάλωσα καθολικός και μολονότι εγκατέλειψα την Εκκλησία, τούτο τον
Δεκέμβριο, όπως συνήθως, θα φτιάξω μια χριστουγεννιάτικη φάτνη για τον εγγονό
μου», καταλήγει ο Έκο. «Θα τη φτιάξουμε μαζί, όπως έκανε ο πατέρας μου όταν
ήμουν κι εγώ παιδί».

Ο Έκο…

… αισθάνεται να συμφωνεί με τον ήρωα του Τζέιμς Τζόις στο «Πορτρέτο του
καλλιτέχνη»: «Τι είδους απελευθέρωση θα ήταν αυτή, να εγκαταλείψεις ένα
παράδοξο που είναι λογικό και συγκεκριμένο για να ασπαστείς ένα άλλο που είναι
παράλογο και ασαφές;».