Στα χνάρια του Ομήρου

Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της σύγχρονης Ιρλανδίας είναι ο
65χρονος σήμερα ποιητής Μάικλ Λόνγκλεϋ, γνωστός, μαζί με τον Σέιμους Χήνυ και
τον Ντέρεκ Μάχον, ως ένας από την «τριάδα» της μεταπολεμικής ιρλανδικής
ποίησης. H συλλογή του The Weather in Japan, που κυκλοφόρησε πρόσφατα,
κέρδισε το βραβείο Τ.S. Eliot – ανώτατη διάκριση στη Μεγάλη Βρετανία για
αγγλόφωνη ποιητική συλλογή.

Το έργο του Λόνγκλεϋ έχει για τους Έλληνες αναγνώστες ειδικό ενδιαφέρον: η
ραχοκοκαλιά πολλών ποιημάτων του είναι η Οδύσσεια. Ελεύθερες
μεταφράσεις από το πρωτότυπο, παραλλαγμένες ώστε να αποτυπώνουν το δικό του
ποιητικό σχέδιο, μοιάζουν σειρά από οδόσημα που εισάγουν στα βασικά θέματα της
ποίησής του – βία, οικογενειακές σχέσεις, φιλία, αφοσίωση σε αγαπημένα
πρόσωπα, φθορά, απώλεια. Ο Λόνγκλεϋ είναι εξαιρετικός αναγνώστης του Ομήρου,
κι αυτό φαίνεται καθαρά στο έργο του. Ελέγχει και κατανοεί την πολυσημία του
ομηρικού στίχου και ακούει δημιουργικά τον εσωτερικό του ρυθμό. Αλλά τα
«ομηρικά» του ποιήματα είναι, πέρα από κάθε αμφιβολία, δικά του. Εργάζεται
όπως ταιριάζει σ’ έναν ποιητή/ μεταφραστή και γι’ αυτό ακριβώς αντλεί σταθερά
από τα αποθέματα της προσωπικής του εμπειρίας. Τα ομηρικά τοπία της Τροίας
συγχωνεύονται με αυτά της Ιρλανδίας, η σφαγή των μνηστήρων λαμβάνει χώρα σ’
έναν πολυσύχναστο δρόμο του Μπέλφαστ, το πλέξιμο των χεριών του Λαέρτη «γύρω
από τον λαιμό του τρανού Οδυσσέα» ανακαλεί τον πατέρα του ποιητή που σβήνει
και «μικραίνει μέρα με τη μέρα».

Τα ποιήματα του Λόνγκλεϋ θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο ένας άλλος Ιρλανδός,
ο Τζόυς, ανέτρεξε στην Οδύσσεια για να γράψει για τον τόπο του. Ο
Λόνγκλεϋ δεν διακρίνει μεταξύ μυημένων και αμύητων αναγνωστών. Το «καλό» και
το «κακό» αυτών των ποιημάτων είναι του καθενός και όλων μας. Στο έργο του η
μία ζωή καταφέρνει να μιλάει για όλες, οι στίχοι του να περιέχουν όλους εμάς.
Στο ποίημα «Ανακωχή» (που συμπτωματικά δημοσιεύτηκε στους Irish Times μια μέρα
προτού ο IRA καταθέσει τα όπλα) γράφει: «Με τη θύμηση του πατέρα του και με
δάκρυα στα μάτια/ Ο Αχιλλέας πήρε τον γέρο βασιλιά απ’ το χέρι/ Και τον
οδήγησε στη έξοδο· όμως ο Πρίαμος τυλίχτηκε στα πόδια του/ Και έκλαψε μαζί του
ώσπου η θλίψη τους πλημμύρισε το δώμα… ». Στη μικρή λέξη «μαζί»
συμπυκνώνεται η στάση του ποιητή απέναντι στην κοινή οδύνη των
αλληλοσπαρασσόμενων συμπατριωτών του.

Αναγωγή στον Όμηρο για τη δημιουργία μιας ποίησης καθαρά πολιτικής, που
καταπιάνεται με ακραίες ιστορικές εμπειρίες – τον ατελεύτητο κύκλο της βίας
στη Βόρεια Ιρλανδία – όχι όμως με σκοπό να αποτυπώσει τη φύση αυτής της
φρίκης, αλλά να τη μεταμορφώσει και μεταμορφώνοντάς την να την αποκαθάρει,
όπως και ο απορφανισμένος από το Ολοκαύτωμα Τσέλαν, που έγραψε με τη βαθύτατη
γνώση ότι οι λέξεις του είναι «πληγωμένες». Στην παράδοση των βάρδων, των
αρπιστών, των επικών τραγουδιστών αλλοτινών καιρών, ο Μάικλ Λόνγκλεϋ γνωρίζει
τον τρόπο να τιμά τη γλώσσα, την ίδια στιγμή που τιμά τους νεκρούς του.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».