Eγκατεστημένοι κατά του κατεστημένου

Σε συνέντευξή της, πριν από λίγες ημέρες, στην «Ελευθεροτυπία», η ηθοποιός και
βουλευτής Άντζελα Γκερέκου λέει ανάμεσα σε άλλα: «Εγώ είμαι αντιεξουσιάστρια.
Θέλω ρήξεις. Τομές με το κατεστημένο. Θέλω να γρατζουνάει κανείς την
επιφάνεια». Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να τρελάνει τους ανθρώπους σ’ αυτόν
τον τόπο, έχει παραγίνει, πια, το «κακό» τα τελευταία χρόνια. Είναι περίπου
μία εικοσαετία που έχει αναπτυχθεί μια ιδιότυπη «ευθιξία» σε πολιτικούς και σε
πολιτικά πρόσωπα μην τυχόν και χαρακτηριστούν ως «άτομα εξουσίας». Θα τους
ήταν ανώδυνο κι ευχάριστο αν η παραμόρφωση αυτή γινόταν καθολική και ενώ έχουν
«καβαλήσει» ή φιλοδοξούν να «καβαλήσουν» την εξουσία να λογαριάζονται,
ταυτόχρονα, ως άνθρωποι του «περιθωρίου», εξεγερμένοι, επαναστάτες. Ένα είδος,
δηλαδή, Τσε Γκεβάρα, που τον πολυτελή βίο και τη δημοσιότητά τους τα
αντιλαμβάνεται ο κόσμος ως ένα αντάρτικο που έχουν «στήσει» όχι βέβαια στα
σαλόνια τους, αλλά στο βουνό.

«Θεέ μου, τι μας μέλλεται ακόμη και δεν το ξέρουμε», έγραφε κάποτε η
συχωρεμένη ποιήτρια Κοραλία Θεοτοκά. Ποιος θα μπορούσε να το διανοηθεί, ένας,
έστω, που έχει ζήσει τις περιπέτειες του τόπου αυτού, τα τελευταία πενήντα
χρόνια, που έχει φυλακιστεί, έχει εκπατριστεί, έχει πάει εξορία ή έχει
αυτοεξοριστεί ότι η Άντζελα Γκερέκου θα διαφήμιζε πως «θέλει ρήξεις και τομές
με το κατεστημένο». Ότι η Άντζελα Γκερέκου θα διεκδικούσε με τόση τόλμη
(επιεικώς) κάτι που ο ίδιος ο ταλαιπωρημένος αν το εκστομίσει, έστω και σεμνά,
θα θεωρηθεί ότι εκμεταλλεύεται το παρελθόν του. Μια χαρά κοπέλα είναι, βέβαια,
η ίδια και τις προσπάθειές της έχει κάνει στον κινηματογράφο και την
τηλεόραση, αλλά αυθόρμητα έρχεται στον καθένα να της κάνει μιαν ερώτηση: Σε τι
θα διέφερε η ζωή της ή η ζωή του οποιουδήποτε πολιτικού αν δεν επιθυμούσε «τις
ρήξεις και τις τομές». Με άλλα λόγια, τι τους κοστίζει σε προσωπικό επίπεδο,
ποια είναι η θυσία που σ’ αυτήν υποχρεώνονται, τι «χάνουν», δηλαδή, χάριν της
επικίνδυνης επιλογής τους (όπως την εμφανίζουν) να θέλουν «ρήξεις και τομές με
το κατεστημένο».

Μάλλον θα έλεγε κανείς ότι κερδίζουν. Απ’ την άλλη, όμως, πώς γίνεται να
θεωρούν όλους τους άλλους ανεγκέφαλους, ώστε αυτοί οι άλλοι να μη διανοούνται
κάτι πάρα πολύ απλό: ότι δεν γίνεται ν’ απολαμβάνεις την «ασυλία» της
επωνυμίας, να αναγνωρίζεσαι στα εστιατόρια, στα νοσοκομεία, στα αεροδρόμια, να
μην ταλαιπωρείσαι, να μην κάνεις «ουρά» (δεν μιλάμε, βέβαια, για πλούτη, γιατί
αυτά μπορεί να μην υπάρχουν) και να είσαι «κατά του κατεστημένου». Το
κατεστημένο, αν με τις επιλογές και τη συμπεριφορά σου δεν αποτελείς μέρος του
ζωτικό, σε αποβάλλει εντελώς, δεν σε ανέχεται καν. Πόσο μάλλον να επιθυμείς
τις «ρήξεις» μαζί του και να σε εγκολπώνεται κιόλας! Είναι σαν να ομολογούμε
ότι το «κατεστημένο» είναι ο «ανώνυμος» εργάτης, ενώ ο εκάστοτε πρωθυπουργός
(ως σύμβολο, βέβαια) είναι ο εχθρός του «κατεστημένου».

Υπάρχει, βέβαια, ένα πολύ πιο σοβαρό προηγούμενο από κείνο της Άντζελας
Γκερέκου, το οποίο πιθανόν η ίδια να το αγνοεί: όταν ο μακαρίτης Πρόεδρος της
Δημοκρατίας, πολιτικός και φιλόσοφος, Κωνσταντίνος Τσάτσος μιλούσε για την
«αμφισβήτηση του κατεστημένου». Δικαιούται, ωστόσο, ν’ αναρωτηθεί κανείς αν η
πνευματική, έστω, θεώρηση του «κατεστημένου» και της «αμφισβήτησής» του δεν
δημιούργησε τις προϋποθέσεις ώστε, μέσα στον εκφυλισμό που γνωρίζουν όλες οι
μορφές της ζωής, ένας ασύνειδος επίγονος να είναι η Άντζελα Γκερέκου.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».