Σατανική γοητεία της αηδίας

Με τόσα που μας δείχνουν για το φαγητό θα πούμε το φαΐ φαγάκι στο τέλος

Κρυφή κάμερα! H συναρπαστική αποκάλυψη του σκιερού, η τεχνολογική προέκταση
του «βλέμματος» έως τις σκοτεινές γωνιές, που ειδάλλως θα παρέμεναν αθέατες.
Γωνιές όπως αυτές στις οποίες κατάφερε να φθάσει η κρυφή κάμερα της εκπομπής
του Νίκου Ευαγγελάτου «Αποδείξεις» (Alpha), πάνω στους πάγκους της μπακαλικής
υποκρισίας που κρύβουν πλήθος από απάτες. Το πρόβλημα διόλου καινούργιο και
συνδέεται απολύτως με το σύστημα διατροφής του ανθρώπου στον πολιτισμένο
κόσμο. Το καινούργιο είναι η «κρυφή κάμερα».

Οι «γκρίζες ζώνες» της σύγχρονης ζωής είναι πολλές, όσες και οι
δραστηριότητες του σύγχρονου ανθρώπου. Όσο μεγαλώνουν οι εξαρτήσεις τόσο
αυξάνονται και οι απειλές, βασική αρχή της δημοσιογραφίας τής κρυφής κάμερας.

Εκεί όπου συναντιέται η ανθρώπινη ανάγκη με το κέρδος, το περιβάλλον αυτομάτως
γίνεται βουρκώδες, ύποπτο, επικίνδυνο και όπως αποκαλύπτεται συχνά ασυνείδητα
κερδοσκοπικό.

Αλίμονο, η ζωή είναι ένα καθημερινό άχθος, ένας Γολγοθάς που τον ανεβαίνουν
ανυποψίαστοι οι πολίτες για τους πραγματικούς κινδύνους.

Και όπως σε κάθε θρίλερ, ο τρόμος κρύβεται στη σκιά, εκεί που φαίνεται πως
ανθρώπινο μάτι δεν θα τον διακρίνει. Αυτό είναι το λαμπρό πεδίο δράσης της
δημοσιογραφίας των επιθετικών αποκαλύψεων.

Στη μία εκπομπή το «βλέμμα» του τηλεθεατή χάρη στην κάμερα έφθασε έως τα
βέβηλα δάχτυλα του μάγειρα που ανακάτευε αποφάγια, στην άλλη εκπομπή κόπηκε η
ανάσα κάθε γονιού με τη νηπιαγωγό-βασανίστρια που χαστούκιζε παιδάκια και στην
επόμενη χέρια άλλαζαν ταμπελίτσες στα τυριά για να φαίνονται φρέσκα, καθάριζαν
τη μούχλα από άλλα ή έβαζαν σε πήλινες πιατέλες ντολμαδάκια κονσέρβας να
πωληθούν ως σπιτικά. Μια «φωνή» του μεροκάματου της απάτης ακουγόταν να
ειρωνεύεται γηραιά κυρία, η οποία αγόραζε τα ντολμαδάκια της κονσέρβας και
τους έλεγε πόσο νόστιμα είναι.

Ασυνειδησία; Στο κάτω κάτω υπάλληλοι ήταν που δεν είχαν άλλο να
ωφεληθούν από τη σταθερότητα του μεροκάματου. Σε μια αγορά στην οποία η απειλή
της ανεργίας προστίθεται σε όλες τις υπόλοιπες, καμία συνείδηση δεν φαίνεται
ικανή να αντισταθεί.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα σύστημα απειλών,
αλληλοεξαρτώμενων και αλληλοτροφοδοτούμενων, που μολύνουν με τον τρόμο όχι
μόνο τον οργανισμό μιας κοινωνίας όσο την νοοτροπία, τον τρόπο της σκέψης.

Ιδανικό το πεδίο για κάθε είδους «κρυφή κάμερα», για κάθε είδους θέαμα
θριλερικού τρόμου, που έχει εκείνη την ανυπέρβλητα σατανική γοητεία της
αηδίας.

Το ρεπορτάζ της κρυφής κάμερας των εκπομπών «Αποδείξεις» εξοντωτικό και ας μην
είναι εξαντλητικό. Δεν χρειάζεται. Όταν ο φακός έχει εισχωρήσει σε καθ’ όλα
«αξιοπρεπή» καταστήματα, όπου είδη και υπηρεσίες ακριβοπληρώνονται, είναι
δεδομένη η αγανάκτηση. Ιδίως το «ακριβοπληρωμένο» προσφέρει την επιπλέον
αίσθηση της απάτης και μαζί τής εκτόνωσης του συναισθήματος της αδικίας για
εκείνους που εν γνώσει τους καταφεύγουν στο φθηνό κι ας μην είναι το καλύτερο.
Το αίσθημα που δημιουργείται στον θεατή είναι ότι δεν υπάρχει «καλύτερο», η
απειλή φωλιάζει παντού, είναι εξισωτική.

Το πάνελ που συντίθεται για να συζητηθούν οι αποκαλύψεις συμβάλλει στην
αίσθηση αυτή. Μία πολιτικός η οποία κατοικεί χρόνια στο Κολωνάκι και ψωνίζει
από το εν λόγω ακριβό κατάστημα, μία ηθοποιός που έχει επίσης ψωνίσει ύποπτα
προϊόντα και φυσικά οι απαραίτητοι πρόεδροι αρμόδιων φορέων οι οποίοι αναλόγως
θα μιλήσουν για την προστατευτική λειτουργία των θεσμών ή τη δυσλειτουργία
τους και αυτή για όλους ίδια.

Όλοι ίσοι απέναντι στον κίνδυνο, ιδού το θαύμα!

Ουδείς γλιτώνει είναι η γενική αίσθηση. Όσο για τον ρόλο της πολιτικής δεν
μπορεί να έχει τον έλεγχο εξειδικευμένων προβλημάτων. Απομένει η ευσυνειδησία;
H αλλαγή νοοτροπίας του καταναλωτή; Ή μήπως των κερδοσκόπων; H αιτία παραγωγής
των στρεβλώσεων παραμένει βαθιά ριζωμένη σε ένα πανίσχυρο σύστημα αγοράς, όπου
ο μόνος κανόνας που αποφέρει κέρδος είναι ο κυνισμός.

Πάντως, η επαναλαμβανόμενη και μερική «εξωτερικοποίηση» των κάθε είδους
κινδύνων αποτελεί βασικό γνώρισμα των κοινωνικών συστημάτων μας. Και το θέαμα
της στρέβλωσης παραμένει το πιο σαγηνευτικό. Ο κίνδυνος είναι η δημοσιοποίηση
να ταυτίζεται και με τη «λύση». Και ακόμη χειρότερα, να μην υπολογίζεται πως
ανεξαρτήτως από τη μέθοδο ανάδειξης ενός προβλήματος, ενδέχεται να μετατεθούν
αρνητικά αποτελέσματα σε άλλα περιβάλλοντα, από την εργασία μέχρι τις μεθόδους
απόκρυψης που ισχυροποιούνται. Αλλά αυτά δεν είναι δουλειά της «κρυφής
κάμερας», η οποία βρήκε τη μέθοδο αποθέωσής της.