ΦEPNANTΟ APAMΠAΛ «H νοημοσύνη είναι ό,τι χειρότερο!»

«H νοημοσύνη είναι το πιο φρικτό πράγμα που μπορούσε να μας δώσει ο Θεός, γιατί συνδέεται με τη μνήμη. Από την άλλη, φαντασία είναι η τέχνη να συνδυάζεις τις αναμνήσεις», λέει στα «NEA» ο πάπας της αβάν-γκαρντ του ’60 και του ’70, που βρέθηκε στην Αθήνα προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Θερβάντες

Δραματουργός, σκηνοθέτης, ζωγράφος, ποιητής, ιδιοφυΐα και, πάνω απ’ όλα,
ασεβής εικονοκλάστης, που αρέσκεται να κάνει σκόνη τις κατεστημένες αλήθειες,
για να παίξει μαζί τους και να γίνει Θεός, είναι μερικές από τις ιδιότητες του
«τρομερού παιδιού» που ονομάζεται Φερνάντο Αραμπάλ. Ο πάπας της αβάν-γκαρντ
του ’60 και του ’70 είναι ο άνθρωπος που μπορεί να μετατρέψει μια συνέντευξη
σε σουρεαλιστικό διάλογο άτακτης μορφής, όπου όλα έχουν θέση. Όταν τα «NEA»
τον ρωτούν πώς χαρακτηρίζει ο ίδιος τον εαυτό του, απαντά…«πεζός!», δίνοντας
την ίδια απάντηση που είχε δώσει ενώπιον του δικαστηρίου στη δίκη για
βλασφημία του Μισέλ Ουελμπέκ, όταν τον ρώτησαν τι επαγγέλλεται.

Πιστός στο στυλ του, ο 73χρονος σήμερα Αραμπάλ – έχει στο ενεργητικό
του 70 θεατρικά έργα, 12 μυθιστορήματα, 16 δοκίμια και επιστολές, 200
ποιητικές συλλογές, επτά ταινίες, εκθέσεις φωτογραφιών και έργα ζωγραφικής –
έχει ακόμη την ικανότητα να προκαλεί και να αυτοσαρκάζεται: «H ζωή μου είναι
μια σειρά αποτυχιών», λέει στα «NEA» ο συγγραφέας, που βρέθηκε στην Αθήνα για
μια διάλεξη προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Θερβάντες. «Για όλα φταίει η
εσπινοζιανή φύση μου. Αυτή η φύση με δημιούργησε με πολλές αποτυχίες.
Σωματικά, για παράδειγμα, με χειρουργούν στον πνεύμονα κάθε δύο χρόνια.
Παράλληλα, αυτή η αποτυχία με έκανε ανώτερο και καλύτερο από τους συναδέλφους
στον κόσμο της τέχνης κι έτσι αποζημιώθηκα».

«Έστω κι αν αψήφησε τον Φράνκο και τον Κάστρο, ο Αραμπάλ δεν είναι ένας
αμφισβητίας, ένας στρατευμένος ιεροκήρυκας. Είναι ένας άνθρωπος που παίζει»,
έχει γράψει γι’ αυτόν ο φίλος του, ο Μίλαν Κούντερα. «Είμαι ένας άνθρωπος που
γελάει και η αλήθεια είναι ότι έχω παίξει πολύ», παραδέχεται. Τα τελευταία 30
χρόνια διατηρεί τη σκακιστική στήλη στο περιοδικό «Λ’ Εξπρές», όπου συχνά
γράφει για οτιδήποτε άλλο εκτός από το σκάκι: «Με ενδιαφέρει το φιλοσοφικό
παιχνίδι, η αμφιβολία, το διφορούμενο. Όταν δημιούργησα το κίνημα του πανικού
θεάτρου, ήθελα να μιλήσω για τη σύγχυση. H επιστήμη, πάλι, έχει να κάνει με
την ασάφεια. Αυτές τις τέσσερις αρχές πρέπει να διεκδικούμε. Είμαι λοιπόν ένας
παίκτης που το παίζει Θεός και καμιά φορά τα καταφέρνει!».

Ο Αραμπάλ δημιούργησε μαζί με τον Χιλιανό Χοντορόφσκι και τον Γάλλο
Τοπόρ το κίνημα του πανικού θεάτρου, έκανε παρέα με τον Αλέν Μπρετόν, τον
Ιονέσκο, τον Νταλί και τον Μπέκετ. «Κάποια στιγμή ήμασταν στο σπίτι του
Ιονέσκο και δηλώναμε αγνωστικιστές. H αλήθεια είναι, όμως, ότι είχαμε ξοδέψει
πολλές ώρες συζητώντας για τη θρησκεία». Από τον Νταλί ο Αραμπάλ έχει να
θυμηθεί πολλές αστείες βραδιές, αλλά ποτέ δεν θα ξεχάσει «το πώς προσφωνούσε
τον εαυτό του στο τηλέφωνο: “είμαι ο θεϊκός Νταλί”, έλεγε». Οι «ανυπέρβλητοι»
φίλοι του έσπευσαν να τον υπερασπιστούν όταν το 1967 δικάστηκε στην Ισπανία
για μια βλάσφημη αφιέρωση σε ένα βιβλίο του. «Τότε ο Μπέκετ έγραψε στον
δικαστή μια επιστολή που έλεγε: ο Αραμπάλ υποφέρει πολύ για να γράψει. Μην
προσθέσετε άλλο στον πόνο του”. Ήταν το μόνο μη λογοτεχνικό κείμενο που έγραψε
ποτέ», θυμάται ο Αραμπάλ.

Αυτή την εποχή ο Φερνάντο Αραμπάλ καταπιάνεται με την επιστήμη των φράκταλς.
Κι αυτό διότι «και ο κόσμος μας κατακερματίζεται. Το παράδειγμα της
Γιουγκοσλαβίας, της Σοβιετικής Ένωσης, της Τσεχοσλοβακίας που έγινε Τσεχία και
Σλοβακία, μας δείχνουν ότι υπάρχει μεγάλη σχέση ανάμεσα στην ποίηση, το θέατρο
και τη γεωπολιτική». Και πορεί σε ηλικία δέκα ετών να κέρδισε το Εθνικό
Βραβείο Υπερπροικισμένου Παιδιού, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να δηλώνει ότι
«η νοημοσύνη είναι το πιο φρικτό πράγμα που μπορούσε να μας δώσει ο Θεός».
Γιατί; «Γιατί συνδέεται με τη μνήμη. Βέβαια, φαντασία είναι η τέχνη να
συνδυάζεις τις αναμνήσεις, είναι μια γυναίκα με χρώματα, της επιστήμης, της
φιλοσοφίας που μας επισκέπτεται. Και ο έρωτας είναι η μελαγχολική μελέτη της
μνήμης μας. Εύχομαι μια μέρα να μην είμαι ευφυής, για να ζήσω ευτυχισμένος».

«Ο δάσκαλός μου ο Σωκράτης»

Ο Φερνάντο Αραμπάλ γεννήθηκε στη Μελίγια τον Αύγουστο του 1932. Σε μικρή
ηλικία βίωσε τη μυστηριώδη εξαφάνιση του πατέρα του, ο οποίος είχε
καταδικαστεί σε θάνατο και διέφυγε. Το τραύμα αυτό συνοδεύει όλη τη ζωή και το
έργο του. «Το θέατρό μου», λέει, «είναι σαν τη ζωή μου. Γεννήθηκα στην Αφρική,
ο πατέρας μου ήταν καταδικασμένος σε θάνατο, αλλά διέφυγε, πράγμα δύσκολο.
Μετά εξαφανίστηκε! Παραμονές του ισπανικού εμφυλίου, του διεμήνυσαν να
αποκηρύξει τη δημοκρατία και να ασπαστεί τη δικτατορία, διαφορετικά θα τον
καταδίκαζαν σε θάνατο. Επιτόπου τους απάντησε πως δεν επρόκειτο να συμμορφωθεί
με τους δικτάτορες. «Όλη μου τη ζωή προσπαθούσα να αναπαράγω αυτή τη στιγμή!
Και πάντα σκεφτόμουν, ποιος είναι καλύτερος απ’ τον πατέρα μου. Είναι ο
δάσκαλός μου, ο Σωκράτης! Γι’ αυτό εμφανίστηκα στο δικαστήριο να υπερασπιστώ
τον Μισέλ Ουελμπέκ, γιατί και τον Σωκράτη ως βλάσφημο τον κατηγόρησαν».