Συμπτώσεις και αναλογίες

O Γιώργος Παρτσαλάκης με την Άννα Κουτσαφτίκη και τον Μέμο Μπεγνή στην «Ερωφίλη» που ανέβασε το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης

Πάντως αν δίπλα σ’ αυτά σημειώσουμε ότι την ίδια χρονιά ο Σαίξπηρ γράφει και
τον «Άμλετ» αρχίζει να μας ερεθίζει ο πειρασμός να βρούμε κάποιες αναλογίες.
Το να γνώριζε ο ένας τον άλλον, εννοώ το έργο του, είναι αστείο και αν το
αναφέρω είναι για να αποκλείσω κάθε υποψία ή συσχετισμό από μέρους κάποιων
αφελών. Κι αν επιμένω είναι διότι συχνά σερφάροντας στην τηλεόραση έχω
σκοντάψει πάνω σε γελοιωδέστατα υποκείμενα, σοβαροφανή, κορδωμένα και με μάτια
βλακώδη σαν ψόφια ψάρια να ανάγουν καθετί στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό από
το καθοίκι έως την ατομική βόμβα!

Ο Σαίξπηρ και ο Χορτάτσης ζουν και διαπλέουν τον ίδιο πνευματικό
ωκεανό, ο καθένας με το δικό του ιστιοφόρο αλλά σε τελείως διαφορετικά
γεωγραφικά στίγματα, όπου φυσούν άλλοι άνεμοι. Αλλά διαπλέουν τον ίδιο ωκεανό!
Ορθόδοξος ή καθολικός(;) ο Χορτάτσης, καθολικός ή διαμαρτυρόμενος(;) ο
Σαίξπηρ, αναγνώστες και οι δύο των ιταλικών διηγημάτων (νουβέλες), διασκευές
σε λαϊκό ύφος προς τέρψιν των απλών ανθρώπων λόγιων έργων, θεατρικών,
ποιητικών κειμένων, μύθων, παραδόσεων και μετασκευασμένων κλασικών κειμένων
(Σενέκας, Πλαύτος, Γιουβενάλης, Οβίδιος κ.τ.λ.).

Μόνο έτσι μπορεί κανείς να αντιληφθεί τα κοινά μοτίβα «Άμλετ» και «Ερωφίλης»,
όπου βασιλιάς έχει σκοτώσει τον αδελφό του και εμφανίζεται ως φάντασμα
ζητώντας εκδίκηση. Όπως επίσης και μοτίβα κοινά στον «Τίτο Ανδρόνικο» του
Άγγλου δραματουργού και στην «Ερωφίλη», κυρίως στις σκηνές ωμότητας,
διαμελισμού κ.τ.λ.

Τα συγκριτικά δεδομένα θα γίνουν κατανοητότερα αν παραλληλίσουμε μοτίβα της
«Δωδέκατης νύχτας» και του «Κατζούρμπου» του Χορτάτση, κωμωδία της ίδιας
περίπου χρονιάς.

Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι το γεγονός πως και ο Κρητικός ποιητής και ο
Άγγλος την ίδια χρονιά αισθάνονται την ανάγκη να γράψουν μια φονική τραγωδία
και μια εύφορη κωμωδία. Φαίνεται πως η παλιά εκείνη ισορροπία που επιδίωκαν οι
Έλληνες τραγικοί γράφοντας και παρουσιάζοντας δίπλα στις τραγικές τριλογίες
και ένα σατυρικό δράμα εκκινούσε από μια εσωτερική ανάγκη συμψηφισμού
συναισθηματικού που διοχετευόταν και στο κοινό. Και μήπως πρέπει αλλιώς να
δούμε και να εξηγήσουμε την κάθαρση;

Φέτος το καλοκαίρι το κοινό είχε την ευκαιρία να δει από περιφερειακά
θέατρα τα δύο αυτά έργα της ευρωπαϊκής Αναγέννησης. Και τα δύο έχουν σημαντική
και έγκυρη παραστασιολογία. H «Δωδέκατη νύχτα» αποτέλεσε μια από τις
ιδιοφυέστερες σκηνοθεσίες του Ροντήρη (1935) με μια «μυθική» διανομή (Βεάκης,
Μαμίας, Δενδραμής, Γληνός, Παξινού, Παπαδάκη, Μαρία Αλκαίου, Μάνος Κατράκης,
Νίκος Παρασκευάς!). Έκτοτε και στην έξοχη μετάφραση του Ρώτα με παραλλαγές
αλλά στο ίδιο πάνω – κάτω ύφος, με άριστες, μέτριες και κακές ερμηνείες κατά
καιρούς επαναλήφθηκε. Πρέπει να ομολογήσω πως η παράσταση που είχε διδάξει ο
Εύης Γαβριηλίδης στην Κύπρο ήταν ένα έξοχο ξάφνιασμα. Δεδομένου πως η ποιητική
Ιλλυρία του Σαίξπηρ είναι κάπου η αναγεννησιακή αλβανική «Αρκαδία», ο
Γαβριηλίδης μετατοπίζοντας τον χρόνο στην εποχή των Άγγλων περιηγητών των
Βαλκανίων και σκηνογραφικά, ενδυματολογικά παραπέμποντας στις γκραβούρες της
εποχής είχε στήσει μια παράσταση με πολύ χιούμορ και πολλή μελαγχολία.

Μια επίσης νεανική παράσταση είχε ξανασκηνοθετήσει ο Ροντήρης στο
Πειραϊκό Θέατρο που όταν την είδε ο μεγάλος Ρώσος σκηνοθέτης Οχλόμπκωφ την
χαρακτήρισε «μπάντα με χαρούμενα “χάλκινα”» (1957). H παράσταση με σκηνοθέτη
τον Νίκο Χαραλάμπους του ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης είχε ρυθμό, είχε κέφι, αλλά είχε και
πολλές άστοχες, περιττές και ανούσιες μπαλαφαριές. Και οι μπαλαφαριές δεν
έρχονταν από τους κλόουν-κωμικούς της σαιξπηρικής παρτιτούρας, αλλά από τον
κατ’ εξοχήν μελαγχολικό-ρομαντικό εραστή Ορσίνο του Λέφα. Έτσι ανατράπηκε το
ισοζύγιο. Τη νύχτα που φεύγουν οργιάζοντας τα παγανά, άλλοι βυθίζονται στην
ερωτική κατάθλιψη, άλλοι ξεσαλώνουν και άλλοι τρελαίνονται. Οι κωμικοί (ο
Βαλαβανίδης, ο Παλαντζίδης) και ο Μαλβόλιο του Σκουρολιάκου είχαν και μέτρο
και οίστρο, αλλά ο Φέστε του Καλαμπούκη και η Μαρία της Ζησιμάτου δεν
συμπορεύτηκαν στον ρυθμό τους και στο μέτρο τους.

Με εξέπληξε η ουδετερότητα της Δήμητρας Χατούπη. Δεν φαίνεται να την έπεισε ο
ρόλος ή η σκηνοθεσία. Άχρωμη και κυρίως άφυλη, μια ηθοποιός με έντονο σεξ
απίλ. Κρίμα (Ολίβια).

H νεαρά Νιόβη Χαραλάμπους λάμπει από ταλέντο και όρεξη μεταμορφωτική. Έπαιξε
τη Βιόλα με έξοχη αμφίφυλη χήμευση.

H μετάφραση του Μπελιέ χυμώδης, η μουσική του Χριστοδουλίδη με γούστο και
άποψη εποχής και τα σκηνικά της Βοζάνη βολικά για τους ποικίλους θερινούς
χώρους. Άσχημα, άγουστα τα κοστούμια της Συρογιάννη κυρίως των γυναικών.

H «Ερωφίλη» είναι καταγωγική αισθητική ρίζα του Κάρολου Κουν, αυτός
έδωσε πρώτος το σύνθημα για τη λαϊκή υποκριτική ενός λόγιου έργου. H γενιά μας
όμως χάρηκε την παράσταση του Αλέξη Σολομού με δύο χαρισματικά πλάσματα, τη
Βάσω Μανωλίδου και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, τον Καλλέργη, τον Κανάκη, τον
Μπινιάρη, τον Νίκο Καζή, τη Δέσπω Διαμαντίδου, τον Μορίδη. Στον ίδιο χώρο που
είδαμε τώρα και την παράσταση του Βασίλη Νικολαΐδη, στον ίδιο χώρο που πριν
από λίγα χρόνια είχαμε χαρεί την παράσταση του Ευαγγελάτου με την πολλά τότε
και έκτοτε υποσχόμενη Τζίνη Παπαδοπούλου και τον Κώστα Καζανά. Λέω στον ίδιο
χώρο γιατί ταιριάζει στο ύφος και στην αισθητική του Χορτάτση.

Ανέδειξε τα στοιχεία μπαρόκ

O σκηνοθέτης της «Ερωφίλης» Βασίλης Νικολαΐδης

Ο Νικολαΐδης έστησε μια ευπρόσωπη παράσταση ως οργάνωση, ύφος, ρυθμούς και
γεωμετρία. H θητεία του στην όπερα και κυρίως στην όπερα μπαρόκ τον βοήθησε να
δει και να αναδείξει τα στοιχεία μπαρόκ του έργου (Χάρο, σκιές νεκρών,
διαμελισμούς, συναισθηματικές εκρήξεις). Δεν τον βοήθησαν όμως οι ηθοποιοί
του, αντίθετα με την πολύτιμη συμβολή των συντελεστών της προσπάθειάς του. Ο
Σαριδάκης βρίσκει πάντα έξοχες και αισθητικά γοητευτικές λύσεις εικαστικές, η
Έρση Πήττα διαθέτει γούστο, μέτρο και γνώση των στυλ της εποχής και ο
Λουδοβίκος των Ανωγείων έγραψε αριστουργηματικά τραγούδια πάνω στα μεσαιωνικά
πατήματα της κρητικής παράδοσης.

Ο Παρτσαλάκης είναι ηθοποιός παντός καιρού και ύφους. H λιτότητα αυτού του
ηθοποιού, η αμεσότητά του και τα λαϊκά μοτίβα της υποκριτικής του προίκας τον
κάνουν ικανό να μας κάνει οικείο τον περίτεχνο δεκαπεντασύλλαβο του Χορτάτση.
Δίπλα του μόνο ο Κρανάς ευδοκίμησε και βέβαια η Σηφάκη, αυθεντική στον
ιδιωματικό στίχο κρητική φωνή.

Ο Κροντήρης, ο Σορμαΐνης, ο Σκουλάς υστέρησαν, στόμφαραν και καμώνονταν
ρόλους, χαρακτήρες και ύφος.

H Κουτσαφτίκη (Ερωφίλη) είχε προσόντα που φάνηκαν μόνο στον συνταρακτικό θρήνο
της δυστυχώς, δεν ανέπτυξε τον ρόλο ηλικιακά, δεν ωρίμασε συναισθηματικά,
ισοπέδωσε αίσθημα και στίχο.

Ο Μπεγνής χρειάζεται άσκηση, επίσκεψη σε ιδιωματικά κείμενα και καλλιέργεια
φωνής και κυρίως κίνησης. H δύσκαμπτη μέση δεν βοηθάει το διάφραγμα και έτσι
πνίγεται η φωνή.