Kλώνοι, κρασί και Iζνογκούντ

Φουτουριστικό περιπετειώδες φιλμ επιστημονικής φαντασίας γύρω από την
κλωνοποίηση των ανθρώπων που διαδραματίζεται κάπου στο τέλος του 21ου αιώνα,
ήθελαν να φτιάξουν ο σκηνοθέτης Μάικλ Μπέι και οι παραγωγοί… Ωστόσο, η
πραγματικότητα με τις πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις – ή απλώς
επιχειρηματικές, για το κέρδος κυρίως… – τους πρόλαβε. Οπότε η δράση της
ταινίας «Το νησί» («The island») εξελίσσεται 20 χρόνια από το σήμερα…

«Τελικά, το αποτέλεσμα μετράει και όταν γυρίζεις από τους Λειψούς, όπου
συναντήσαμε τα ωραιότερα νερά, και ακούς αμπελοφιλοσοφίες περί ευαίσθητων
κλώνων και κακών ανθρώπων, δεν νομίζω πως είναι ό,τι καλύτερο», λένε με μια
φωνή οι φίλοι μου, ο Δημήτρης και η Αντιγόνη που επέστρεψαν μόλις από τις
διακοπές τους και μου έκαναν παρέα στη δημοσιογραφική προβολή… Ας δούμε
κάποιες αλήθειες… πίσω από την ταινία:

Το αμερικανικό όνειρο είναι αήττητο γιατί κινητήριος δύναμή του είναι το
χρήμα, οπότε μπορεί να αγοράζει όλα τα μυαλά και να κάνουν γι’ αυτό την
καλύτερη δουλειά… Έχει μάλιστα την επιδεξιότητα να αφομοιώνει όλες τις
καινούργιες ιδέες και να τις κάνει εύπεπτες και καταναλώσιμες από όλα τα…
στομάχια, καθώς στόχος του είναι η επικοινωνία – βλέπε κέρδος. Και η ιστορία
με τους κλώνους και τα πειράματα των επιστημόνων είναι μιας πρώτης τάξεως
δεξαμενή για να αναβαπτιστεί το νέο «αμερικανικό όνειρο» και να αντλήσει
εκατομμύρια δολάρια, ικανοποιώντας μάλιστα την ανθρώπινη ματαιοδοξία περί
αθανασίας…

Το Χόλιγουντ υποστηρίζει τους κλώνους και τους στέλνει για… διακοπές σε ένα «Νησί»!

Καταστροφική μόλυνση έχει ερημώσει τη Γη και οι τελευταίοι επιζώντες μένουν
απομονωμένοι σε μια πλήρως ελεγχόμενη από γιατρούς και επιστήμονες
εγκατάσταση. Απαγορεύεται να βγουν από αυτό τον χώρο και η μόνη διαφυγή τους
είναι «Το νησί»: ο μοναδικός τόπος της Γης που δεν έχει μολυνθεί και με
κλήρωση κάποιοι τυχεροί επιλέγονται για να κάνουν διακοπές σε αυτή τη Γη της
Επαγγελίας… Έλα όμως, που ένα ζευγάρι από τους κατοίκους αυτής της
αποστειρωμένης κοινότητας – Γιουάν ΜακΓκρέγκορ, Σκάρλετ Γιόχανσον – θα έχει
την περιέργεια να μάθει περισσότερα… Ώσπου θα ανακαλύψει ότι όλη η κοινότητά
τους δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια κοινωνία κλώνων και το περιβόητο «νησί», ο
τόπος εκτέλεσής τους για να προσφέρουν τα όργανά τους στα αφεντικά που
πλήρωσαν για να ενεργοποιηθούν οι κλώνοι που τους χρειάζονταν! Και οι κλώνοι
θα κάνουν την επανάστασή τους όπου θα αποδειχθούν, μάλιστα, πολύ πιο
αισθηματίες από τους δημιουργούς τους…

Αν ο Μάικλ Μπέι – «Αρμαγεδδών». «Περλ Χάρμπορ» – δεν είχε την τάση να κάνει τα
σενάρια των ταινιών «μασημένη τροφή» ώστε να τα καταλαβαίνει και ένα παιδάκι,
«Το νησί» θα ήταν πρώτης τάξεως εφιαλτικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας… A
ναι, και να μην υπήρχε η… γλάστρα που ακούει στο όνομα Σκάρλετ Γιόχανσον, η
οποία δεν «κολλάει» με τίποτα με τον καλό Γιουάν ΜακΓκρέγκορ.

«Χάρτινος» Ιζνογκούντ

Άλλος ένας πασίγνωστος ήρωας κόμικς αποτυγχάνει στη μεταφορά του στην οθόνη –
έτσι που να μοιάζει ακόμα πιο εντυπωσιακή η περίπτωση της «Αμαρτωλής πόλης».
Εδώ, πρόκειται για τον «Ιζνογκούντ», το κόμικς του Ρενέ Γκοσινί, που είχε
γίνει πρωταγωνιστής τηλεοπτικής σειράς και ο σκηνοθέτης Πατρίκ Μπραουντέ πήρε
τον «τύπο» του χαρακτήρα του και τον μετέφερε στο σινεμά.

Ο Μεγάλος Βεζίρης Ιζνογκούντ, λοιπόν, προσπαθεί με πλεκτάνες και συνωμοσίες να
γίνει «χαλίφης στη θέση του χαλίφη», αλλά δεν τα καταφέρνει. Σαν τον σκηνοθέτη
της εν λόγω ταινίας, που το μόνο που καταφέρνει είναι να κάνει μια χοντρή
φάρσα εποχής που και να μην υπήρχε δεν θα έχανε η… Βενετιά βελόνι.

Ζωοδότης οίνος

«Αχ ευλογημένο, και στην πέτρα να φυτρώνεις», έλεγε ο παππούς μου ο Χρήστος
πίνοντας το κρασί του. Ο Τζόναθαν Νόσιτερ φτιάχνει ένα φιλμ αποθέωση των
θαυματουργών ιδιοτήτων του οίνου, για την ανθρώπινη φύση και την ικανότητά του
να γλυκαίνει την προσωπικότητά μας και την άβυσσο της ψυχής μας.

«Mondovino», με πρωταγωνιστές οινοπαραγωγούς που μιλούν για το θαύμα της μετατροπής του σταφυλιού σε κρασί

Με αφήγηση έξω από τα συνηθισμένα μιας ταινίας με αρχή, μέση και τέλος, ο
Τζόναθαν Νόσιτερ σκηνοθετεί ένα φιλμ που απλώνεται σε τρεις ηπείρους.
Πρωταγωνιστές του είναι οινοπαραγωγοί που μιλούν για το θαύμα της μετατροπής
του σταφυλιού σε κρασί. Μιας τέχνης – γιατί πράγματι περί τέχνης πρόκειται –
που την ανακάλυψε και την αγάπησε ο άνθρωπος από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τις
ημέρες μας. Ωστόσο σήμερα, και αν πιστεύεις ότι ο άνθρωπος μεταλλάσσεται, «η
τέχνη του κρασιού» περνάει από άλλα χωράφια… H λογική της «παγκοσμιοποίησης»
αφορά και το κρασί, καθώς ζητούμενο για πολλούς μεγάλους οινοπαραγωγούς είναι
η δημιουργία «διεθνούς γεύσεως» στην οποία είναι πολύ θολά τα όρια μεταξύ
σταφυλιού και χημείας! Το φιλμ του Τζόναθαν Νόσιτερ είναι σαν μυθιστόρημα του
19ου αιώνα, σαν να ξεφυλλίζεις σελίδες του Μπαλζάκ ή του Ντίκενς, ενώ
παράλληλα μεταφέρεσαι στο… τηλεοπτικό «Ντάλας» ή σε μεξικάνικη σαπουνόπερα!

Ο ισχυρός γράφει την ιστορία

Ποιο είναι πιο ισχυρό στοιχείο απόδειξης για τη γνησιότητα μιας διαθήκης, το
δακτυλικό αποτύπωμα ή το σύμβολο του σταυρού που, υποτίθεται, έχουν μπει και
τα δύο από τον νεκρό; Αυτή την ευφυή – και άκρως ειρωνική, σαρκαστική –
αναρώτηση θέτει στον θεατή ο Λουί Μπουνιουέλ – πριν από 54 χρόνια, παρακαλώ! –
στην ταινία «Ανέβασμα στον ουρανό» («La subida al cielo»). Ένα από τα πολλά
«λαϊκά» φιλμ που γύρισε ο Ισπανός σκηνοθέτης – και ανάμεσα στους δέκα
καλύτερους δημιουργούς όλων των εποχών του σινεμά – στο Μεξικό όπου ζούσε για
δεκαετίες καθώς ήταν κυνηγημένος από τον Φράνκο.

Το θυελλώδες οδοιπορικό με ένα σαράβαλο λεωφορείο της γραμμής που κάνει ο
νεαρός και νιόπαντρος ήρωας της ταινίας, από το χωριό της ετοιμοθάνατης μάνας
του μέχρι την πόλη για να επικυρώσει ο συμβολαιογράφος μια νέα διαθήκη της με
την οποία τον προστατεύει από τα αδηφάγα σχέδια των αδελφών του, είναι ένα
λαϊκό παραμύθι γεμάτο σουρεαλιστικά θαύματα.

Ρεαλιστικό και σουρεαλιστικό «Ανέβασμα στον ουρανό» διά χειρός Λουί Μπουνιουέλ

Από το να κάνει ο ήρωας έρωτα για πρώτη φορά – και παράνομο, χωρίς να είναι
καθόλου τυχαίο, αυτό… – να γεννηθεί στο λεωφορείο ένα αγοράκι, να μεταφέρουν
σε φέρετρο ένα κοριτσάκι, να συνταξιδέψουν με πρόβατα, κατσίκια, κότες σε…
προσπέκτους, να τους σύρουν δύο βόδια όταν το λεωφορείο κολλάει στις λάσπες
και αμέτρητα τέτοια εξωφρενικά περιστατικά…

Και επειδή Μπουνιουέλ δεν γεννιούνται κάθε μέρα, έχουμε μέχρι σήμερα ένα φιλμ
με πρωτοποριακή σκέψη και εικόνα. Και με την απαιτούμενη λαϊκή φόρμα για να
επικοινωνήσει με τον απλό θεατή της εποχής του.

Φάρσα ή πρωτοπορία;

«Όταν ο έρωτας δίνει ραντεβού στον θάνατο», όπως υποστηρίζει το σλόγκαν της
ταινίας, ίσως έρχεται και η στιγμή να αναρωτηθείς ποια είναι τα όρια μεταξύ
«πρωτοπορίας» και «φάρσας» ή – ακόμα πιο απλά – μεταξύ «αναζήτησης» και
«δήθεν». Το νέο κύμα του ασιατικού κινηματογράφου που μας έχει εντυπωσιάσει
τελευταία και είναι από τα ελάχιστα δείγματα -στο παγκόσμιο κινηματογραφικό
γίγνεσθαι – μιας κινηματογραφίας που πειραματίζεται. Ωστόσο, όλες οι ταινίες
από ασιατικές χώρες δεν είναι πρωτοποριακές και ενδιαφέρουσες. Σκέψεις που μας
απασχολούσαν – εμένα και τους φίλους μου, τον Δημήτρη και την Αντιγόνη – κατά
τη διάρκεια προβολής της ταινίας «Τελευταίος έρωτας στον κόσμο» («Last life in
the universe») του Ταϊλανδού σκηνοθέτη Πεν Εκ Ραταναρουάγκ.

Απελπισμένος «Τελευταίος έρωτας στον κόσμο»

Γιατί η συνάντηση του νεαρού ζευγαριού της ταινίας μετά την «εξαφάνιση» των
αδελφών τους από ευθύνη δική τους και η βουβή συγκατοίκησή τους στο ρημαγμένο
και αφόρητα λερωμένο σπίτι της κοπέλας με κουφούς και φευγάτους διαλόγους
μεταξύ τους, δεν παραπέμπουν σε πειραματισμό. Άντε, το πολύ να θυμίζει τις
ακαταλαβίστικες και δήθεν ποιητικές ταινίες του νέου ελληνικού κινηματογράφου
στα μέσα της δεκαετίας του ’70, μέχρι τα τέλη του ’80. Και αυτή την αίσθηση
δεν την απαλύνει η εντυπωσιακή φωτογραφία του Κρίστοφερ Ντόιλ (διεύθυνση
φωτογραφίας σε ταινίες των Γουόνγκ Καρ Βάι, Τσεν Κάιγκε, Ζαν Γιμού).

Έρωτας σε κλουβί

Ο τίτλος της αυστριακής ταινίας «Antares» προκύπτει από το Αντι-Άρης, άλλως
Άλφα του Σκορπιού, λαμπρό διπλό αστέρι στο κέντρο του αστερισμού του
Σκορπιού,που φεγγοβολάει κατακόκκινος και κάποια στιγμή θα εκραγεί ως
σουπερνόβα. Ονομάστηκε έτσι από τους αρχαίους Έλληνες και ο σκηνοθέτης τον
«δανείζεται», θέλοντας να μιλήσει για την πίσω πλευρά «συνηθισμένων» ανθρώπων
που μεταμορφώνονται σε μηχανές λαγνείας, πάθους, εκδίκησης.

Φυσικά, «ό,τι πρέπει» τόπος για να συμβεί αυτή η… έκρηξη, είναι μια κλασική
μεγαλούπολη της δυτικής κοινωνίας! Με τυποποιημένα διαμερίσματα και…
ενοίκους. Εδώ, λοιπόν, θα εμπλακούν οι ζωές των τριών ζευγαριών της ταινίας σε
διάστημα τριών ημερών… Τόσο, που με όσα τους συμβούν δεν θα ξαναγίνουν ποτέ
όπως πριν… Το φιλμ του Αυστριακού Γκετς Σπίλμαν – έστω αργά, μετά τον Μίκαελ
Χάνεκε, όλο και κάποιους Αυστριακούς σκηνοθέτες γνωρίζουμε… – είναι μια
ταινία με τρεις ιστορίες για το πάθος και μία για τον θάνατο…

Στα προάστια

H συμβολική σάτιρα «Σχέδιο απαγωγής» («Kidnapped») θέλει να είναι καυστική
κωμωδία για τη ζωή στα προάστια της Αμερικής που φαίνεται – αλλά δεν είναι…
– ειδυλλιακή ή ένα διδακτικό παραμύθι για το χάσμα ανάμεσα στους γονείς και τα
παιδιά τους…

Τελικά, δεν είναι τίποτα άλλο από μια σχηματική φάρσα όπου ο νεαρός του «Μπίλι
Έλιοτ, γεννημένος χορευτής», Τζέιμι Μπελ, κλέβει την παράσταση (καλή η Γκλεν
Κλόουζ, αστείος ο Ρέιφ Φάινς). Είναι η πρώτη ταινία του Ισραηλινού Άρι Πόζιν
που πολύ θα ήθελε να έχει κάνει ένα «American beauty», αλλά καμία σύγκριση
καθώς εδώ όλα μοιάζουν… αυτονόητα. Παρ’ όλα αυτά, «προσπάθησε» να μοιάζει διαφορετική…

Ισπανική «λούφα»

Από την απομόνωση του φρανκικού φασισμού στην ελευθερία και τη… σχιζοφρένεια
του απόλυτου καπιταλισμού μεταφέρονται οι πρωταγωνιστές της φάρσας
«Torremolinos ’73» του πρωτοεμφανιζόμενου Πάμπλο Μπέργκερ. Ο θεατής θα νομίζει
ότι βλέπει το «Λούφα και παραλλαγή» στα ισπανικά…

Βρισκόμαστε στην Ισπανία του ’73 όπου οι ημέρες του Φράνκο τελειώνουν. Ένας
αποτυχημένος πλασιέ βιβλίων είναι στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης, με
μοναδική σταθερή αξία στη ζωή του τη λατρεμένη γυναικούλα του, την κομμώτρια
Κάρμεν… H χρυσή ευκαιρία της ζωής του θα φανεί όταν εκδοτικός οίκος θα του
αναθέσει να γυρίσει ερωτικά home-videos που θα πουλιούνται σε σκανδιναβικές
χώρες. Και πρωταγωνίστρια θα είναι, φυσικά, η αγαπημένη του Κάρμεν! Οι ταινίες
του μοσχοπουλιούνται, γίνονται φίρμες με εκατομμύρια, αλλά η Κάρμεν το μόνο
που συνεχίζει να θέλει είναι ένα παιδί και δεν θα διστάσει να το αποκτήσει,
έστω και live απέναντι από τον φακό… Τα πρώτα μετα-φρανκικά βήματα της
Ισπανίας – ως φάρσα και με διάθεση σαρκασμού μέχρι γελοιοποίησης…

Τα Oscar της εβδομάδας

Κλώνοι με αισθήματα: «Το νησί» του Μάικλ Μπέι

Ταινία χωρίς… αισθήματα: Πάλι στο ίδιο «νησί»…

Αντοχής στον χρόνο: «Ανέβασμα στον ουρανό» του Λουί Μπουνιουέλ

Ευφορίας: «Mondovino» του Τζόναθαν Νόσιτερ

Καταπιεσμένων ερώτων: «Antares» του Γκετς Σπίλμαν

Αυταπάτης: «Τελευταίος έρωτας στον κόσμο» του Πεν Εκ Ραταναρουάγκ

Αποθέωσης του κιτς: «Torremolinos ’73» του Πάμπλο Μπέργκερ

Σχηματικής σάτιρας: «Σχέδιο απαγωγής» του Άρι Πόζιν

Αδιάφορης μεταφοράς: «Ιζνογκούντ» από το κόμικ του Ρενέ Γκοσινί