Γυναικεία επανάσταση στο πόντιουμ

«Θέλω να φθάσουν οι μουσικοί να μη με βλέπουν ως γυναίκα αλλά ως στρατιώτη της μουσικής», λέει η Κωνσταντία Γουρζή, η Ελληνίδα συνθέτις και μαέστρος, η οποία τον Ιούλιο διηύθυνε στο Ηρώδειο τη Συμφωνική Ορχήστρα του Βερολίνου

Το γυάλινο ταβάνι για τις γυναίκες μαέστρους έγινε θρύψαλα. H Μαρίν Όλσοπ
έσπασε με την μπαγκέτα της το ανδρικό κατεστημένο, ανεβαίνοντας στη θέση της
μαέστρου στη Συμφωνική Ορχήστρα της Βαλτιμόρης.

H μουσική χρονιά άρχισε ευνοϊκά για τις γυναίκες αρχιμουσικούς. H Κρατική
Όπερα του Αμβούργου ανέθεσε τη μουσική διεύθυνση στη Σιμόν Γιανγκ. H
Φινλανδέζα Σουζάνα Μάαλκι, μαέστρος στο Σχήμα Σύγχρονης Μουσικής του
Μπέρμιγχαμ, πήρε μεταγραφή για το Παρίσι, στο Ensemble Intercontemporaine. Ενώ
η φήμη της Εμανιέλ Χάιμ ως ειδικής στο μπαρόκ ρεπερτόριο εξαπλώνεται.

Ο διορισμός όμως της Αμερικανίδας μαέστρου Μαρίν Όλσοπ ως της πρώτης
γυναίκας στο πόντιουμ μιας μεγάλης και σημαντικής ορχήστρας προκάλεσε
αντιδράσεις στα μέλη του διάσημου μουσικού σχήματος, με πολλούς μουσικούς να
ζητούν από το διοικητικό συμβούλιο να αναθεωρήσει την απόφασή του και να
συνεχίσει την έρευνα για νέο μουσικό διευθυντή. Και γι’ άλλη μία φορά άνοιξε
τη συζήτηση γύρω από την άρνηση του κόσμου της κλασικής μουσικής να δεχθεί το
γεγονός ότι και οι γυναίκες μπορούν να διευθύνουν μια συμφωνική ορχήστρα.

Μπορεί οι κριτικές για τη Μαρίν Όλσοπ να είναι θερμές, τόσο για τις ερμηνείες
της όσο και για τις CD-ηχογραφήσεις της, όμως η άρνηση αποδοχής της από τους
μουσικούς της αμερικανικής ορχήστρας αποδεικνύει ότι οι γυναίκες έχουν ακόμα
να διανύσουν μεγάλο δρόμο μέσα στον συντηρητικό κόσμο των μουσικών με το
σμόκιν σακάκι. Και είναι πράγματι γεγονός ότι οι γυναίκες είναι λιγότερες
συγκριτικά με τους άνδρες που εκπαιδεύονται για διεύθυνση ορχήστρας.

«Οι γυναίκες στον χώρο της μουσικής εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν
πολλή τεστοστερόνη γύρω τους και να δέχονται την αντίσταση των δεινοσαύρων
στις ορχήστρες. Είναι ένα επάγγελμα του 19ου αιώνα, με συμπεριφορές που δεν
ξέφυγαν από εκείνη την εποχή. Οι γυναίκες που εκπαιδεύονται για να γίνουν
μαέστροι πρέπει να είναι χοντρόπετσες, περισσότερο και από τους άνδρες»,
υποστηρίζει ο Μπάλντουρ Μπρένιμαν καθηγητής στο Βασιλικό Κολέγιο Μουσικής, στο
Μάντσεστερ.

Παρά το γεγονός δε ότι οι δάσκαλοι της μουσικής έχουν ξεχωρίσει στις γυναίκες
την αρετή του πνεύματος συνεργασίας και αναγνωρίζουν ότι δεν διακατέχονται από
δικτατορική συμπεριφορά, προσθέτουν ότι τα προβλήματα αποδοχής θα μειώνονται
καθώς περνάει ο καιρός και αποχωρούν οι πιο ηλικιωμένοι μαέστροι. «Έχω ακούσει
σχόλια ότι η θέση των γυναικών δεν είναι στο πόντιουμ. Και δεν μπορείς να
αποφύγεις τις απαρχαιωμένες αντιλήψεις κάποιων ανθρώπων που δεν θέλουν τις
γυναίκες να διευθύνουν την ορχήστρα», σημειώνει η Ρεμπέκα Μίλερ, η οποία
διατηρεί τη θέση του βοηθού διευθυντή ορχήστρας στη Συμφωνική Ορχήστρα της Ιερουσαλήμ.

Από το ταμπού στο «παράξενο»

«Το κοινό έχει συνηθίσει σε άνδρες μαέστρους, δικτάτορες ή μη. Όλοι
αισθάνονται έκπληξη με τη γυναίκα στο πόντιουμ, θέλουν να την πλησιάσουν, αλλά
δεν ξέρουν πώς, δεν έχει περάσει ακόμη στη συνείδηση του κοινού η εικόνα. Με
τη στάση μου, πρέπει να τους “αναθρέψω”. Δεν έχω την ιστορία, την κατεστημένη
εικόνα πίσω μου. Την τραβάω πάνω στην καμπούρα μου. Κι αυτό χρειάζεται μεγάλη
ψυχική δύναμη. Να φθάσουν να μη με βλέπουν ως γυναίκα αλλά ως στρατιώτη της
μουσικής», είπε στα «NEA» η Κωνσταντία Γουρζή, η Ελληνίδα συνθέτις και
μαέστρος, η οποία τον Ιούλιο διηύθυνε στο Ηρώδειο τη Συμφωνική Ορχήστρα του
Βερολίνου και στο ενεργητικό της έχει καταγράψει το πέρασμά της και από το
πόντιουμ της «δύστροπης» Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης.

H γνώμη της Λίζας Ξανθοπούλου, η οποία επίσης ζει στη Γερμανία και διηύθυνε
στην Αθήνα τη Συμφωνική Ορχήστρα της EPT, για τη θέση των γυναικών στο
πόντιουμ έχει να κάνει – όπως είπε στα «NEA» – με το ότι «η γυναίκα μαέστρος
ξεπερνά σιγά σιγά το “ταμπού” και γίνεται, απλώς, κάτι παράξενο».