Mουσεία σε διαρκή κρίση… επισκεπτών

H Ακρόπολη της Αθήνας, το κορυφαίο και πλέον επισκέψιμο μνημείο της Ελλάδας,
παρουσιάζει πτώση των επισκεπτών της περίπου 40% τα τελευταία πέντε χρόνια,
ενώ πέρυσι το αδιόρατο υπομειδίαμα του Ηνιόχου, που διαφημίζει την Ελλάδα επί
δεκαετίες στα πέρατα του κόσμου, το απόλαυσαν μόνο 76.000 ζευγάρια μάτια,
διότι το μουσείο ήταν κλειστό ώς τα μέσα της ολυμπιακής χρονιάς, λόγω
ανακαίνισης…

H επισκεψιμότητα των ελληνικών μουσείων και αρχαιολογικών χώρων έχει πάρει την
κατιούσα. Είναι άραγε η κρίση των μουσείων φαινόμενο παγκόσμιο, που δεν αφήνει
ανεπηρέαστο και το ελληνικό τοπίο; Εκατό ελληνικά μουσεία, που φιλοξενούν
κυρίως μια τέχνη μοναδική και ξακουστή ανά την υφήλιο, όπως η αρχαία ελληνική,
δέχθηκαν πέρυσι συνολικά 2.501.976 επισκέπτες, μισούς δηλαδή από όσους
δέχονται ετησίως το Βρετανικό Μουσείο ή το Λούβρο (4,5-5 εκατομμύρια).

Να είναι ότι ο κόσμος δύσκολα μπαίνει στα μουσεία – καθώς στα μνημεία και τους
αρχαιολογικούς χώρους η επισκεψιμότητα είναι τρεις ώς τέσσερις φορές
υψηλότερη;

Γιατί παρά τα μέτρα και τα δεκάδες έργα εκσυγχρονισμού, παρά το άνοιγμα και
νέων μουσείων, κάθε χρόνο χάνονται μερικές εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες,
όπως δείχνουν τα στοιχεία.

Όσο για τη μικρή αύξηση που παρουσιάσθηκε ειδικά πέρυσι, αυτή δεν οφειλόταν σε
αρχαιολογικούς λόγους και ίσως δείχνει τη διέξοδο. Καθώς πρωταθλήτρια μεταξύ
όλων των μουσείων δεν αναδείχθηκε κάποιο από τα ιδρύματα που στεγάζουν
πολύτιμους αρχαιολογικούς θησαυρούς, αλλά η Εθνική Πινακοθήκη, με τις μεγάλες
ολυμπιακές εκθέσεις, που δέχθηκε 453.212 άτομα και τριπλασίασε σχεδόν το κοινό
της. Ανάλογη αύξηση παρατηρήθηκε και στο Μουσείο Μπενάκη, το οποίο έκανε νέα
ανοίγματα (και με το νέο κτίριο στην Πειραιώς και με το Μουσείο Ισλαμικής
Τέχνης) και κατάφερε να προσελκύσει 237.896 επισκέπτες.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα – μεταξύ των λιγοστών Ελλήνων επισκεπτών των
μουσείων – οι περισσότεροι ερωτηθέντες δεν είχαν επισκεφθεί κανένα μουσείο τα
τελευταία δύο χρόνια, επικαλούμενοι την «έλλειψη χρόνου και το ακριβό
εισιτήριο».

Όλη την άνοιξη φέτος, και τον Ιούνιο, εποχή κατά την οποία έρχεται το πρώτο
μεγάλο κύμα επισκεπτών, οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μουσεία λειτουργούσαν
έως τις 14.45 ελλείψει προσωπικού (άργησαν οι προσλήψεις των εποχικών φυλάκων)
και το θερινό ωράριο ώς τις 20.00 άρχισε να εφαρμόζεται τον Ιούλιο.

Πέρυσι, τα κύρια μουσεία, Εθνικό Αρχαιολογικό, Δελφών, Ολυμπίας ήταν κλειστά
λόγω εργασιών ανακαίνισης τους πρώτους μήνες του έτους.

«Φέτος έχουμε μια αύξηση της κίνησης, περίπου της τάξεως του 10%, σύμφωνα με
τα στοιχεία που έχουμε έως το τέλος Ιουλίου, με εξαίρεση την Κρήτη που
εμφανίζει μια ελαφρά κάμψη», υπολογίζει η κυρία Αικατερίνη Ρωμιοπούλου,
αρχαιολόγος και πρόεδρος του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων,
που συγκεντρώνει τους πόρους των εισιτηρίων απ’ όλη την Ελλάδα.

Αναλογικά τα ελληνικά μουσεία έχουν πολύ μεγάλο ποσοστό «δωρεάν» εισόδων. Στο
Μουσείο Μπενάκη π.χ. πέρυσι το 59% των επισκεπτών ήταν «δωρεάν», ενώ στο
σύνολο των ελληνικών μουσείων «κόπηκαν» 1.138.590 ελευθέρας σε μαθητές,
φοιτητές, συνταξιούχους, στρατευμένους, πολύτεκνους, ανάπηρους, καλλιτέχνες
και σε όλους ανεξαιρέτως τις Κυριακές του χειμώνα και σε πολλές εορτές. Γιατί
τόσα «δωρεάν»; Γιατί κατά την κρατούσα αντίληψη το μουσείο είναι πολιτιστικό
αγαθό.

«Φταίνε τα παιχνίδια των ταξιδιωτικών πρακτόρων»

Τι φταίει για την κάμψη των επισκεπτών στα μουσεία; ρωτάμε την κυρία
Αικατερίνη Ρωμιοπούλου. «Ένας πρώτος λόγος είναι τα παιχνίδια των τουριστικών
πρακτόρων που διακινούν τα πακέτα των γκρουπ ­ ας με συγχωρήσει ο πρόεδρός
τους κ. Γκίνης – που κόβουν τις επισκέψεις σε μουσεία για λόγους οικονομίας ή
τις υποκαθιστούν. Λόγου χάρη στην Αθήνα προσφέρουν την Ακρόπολη και το Σούνιο,
αφαίρεσαν όμως το κορυφαίο μουσείο της χώρας, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
κ.ο.κ.

Μήπως τα μουσεία δεν ελκύουν τον κόσμο επειδή είναι απαρχαιωμένα;

Το μουσείο το ανακαλύπτεις αφού μπεις μέσα. H ποιότητα των μουσείων μας
βελτιώνεται σαφώς. Τώρα είναι πιο μεγάλα, πιο σωστά, πιο πληροφορημένα. Όμως η
νοοτροπία του κόσμου έχει αλλάξει ως προς το τι θέλει, πώς μαθαίνει. H
κουλτούρα της τηλεόρασης καθορίζει τι θέλει το κοινό.

H τηλεόραση εθίζει το κοινό να βλέπει το ομοίωμα, την εικόνα του αντικειμένου
και να μην ενδιαφέρεται για το αληθινό.

Πώς θα αντιμετωπισθεί η κρίση; Υπάρχουν μουσεία, όπως η Εθνική Πινακοθήκη ή
το Μουσείο Μπενάκη, που παρουσιάζουν αλματώδη αύξηση της επισκεψιμότητας, αφού
προσφέρουν ένα πλούσιο πρόγραμμα.

Χρειάζονται οικονομοτεχνικές μελέτες και να αλλάξει η νοοτροπία. Όμως τα
μουσεία που αναφέρατε ότι προχωρούν έχουν πρώτον τεράστιους πόρους και
δεύτερον είναι και χώροι ψυχαγωγίας. Όλα αυτά που αναφέρονται τελευταίως ότι
χρειάζονται πολιτιστικοί μάνατζερ και κερδοφορία τα βλέπω με κάποια δυσπιστία.
Τα μουσεία είναι πνευματικοί χώροι.

Άλλωστε και τα μηνύματα από τα μικρά μουσεία που εκσυγχρονίσθηκαν είναι
ενθαρρυντικά. Το μουσείο της Ελευσίνας είχε φέτος 12.000 επισκέπτες, ο
Κεραμεικός 14.000 και το Θέατρο Διονύσου 65.000.

Πόσο φταίνε και τα ωράρια λειτουργίας;

Σύμφωνα με έρευνα της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Σωματείων Υπουργείου Πολιτισμού,
το 65% των ερωτηθέντων απάντησε ότι δεν έχει χρόνο και πως τα ωράρια των
μουσείων δεν βοηθούν, αφού κλείνουν στις 14.30.

Τα ωράρια των μουσείων στην Ελλάδα είναι τριτοκοσμικά. Σε όλον τον κόσμο, σε
Ευρώπη και Αμερική τα ωράρια είναι 9.00-17.00 ή 10.00-18.00. Μόνο η Ελλάδα
είναι τόσο «έξυπνη», ώστε να τα λειτουργεί από τις 8.00, οπότε δεν πηγαίνει
σχεδόν κανείς επισκέπτης ή και μετά τις 19.00, όταν το φθινόπωρο αρχίζει να
νυχτώνει, οπότε πάλι δεν πηγαίνει κανείς.

Γνώμη μου είναι ότι για μια τουριστική χώρα το ωράριο 9.00-18.00 είναι
επαρκές, ενώ μια φορά την εβδομάδα θα μπορούσε να ισχύει βραδινό ωράριο έως
τις 22.00, που να συνδυάζεται με παραστάσεις και άλλες καλλιτεχνικές
εκδηλώσεις και να προσελκύει κοινό στα μουσεία. Χρειάζεται όμως μια
οικονομοτεχνική μελέτη.

Άβολα ωράρια, δίχως χώρους για το κοινό

Στην Ελλάδα των εκατό κρατικών αρχαιολογικών μουσείων και των ελάχιστων
μουσείων σύγχρονης τέχνης, πολλά κρατικά μουσεία ανακαινίσθηκαν, έγινε μεγάλη
επένδυση με το άνοιγμα νέων μουσείων, χωρίς όμως να αλλάζει αισθητά το πνεύμα
εσωστρέφειας, καθώς δεν έχει προηγηθεί σοβαρή οικονομοτεχνική μελέτη και
χάραξη μιας πολιτικής για το τι μουσεία θέλουμε. Τα μουσεία παραμένουν
κρατικές υπηρεσίες με όλες τις γραφειοκρατικές δεσμεύσεις. Ενώ όμως συζητείται
να ιδιωτικοποιηθούν ορισμένα για να γίνουν πιο «ευέλικτα» και αποδοτικά, προς
το παρόν λειτουργούν με άβολα ωράρια, χωρίς επαρκή διαφήμιση, χωρίς χώρους για
το κοινό (εστιατόριο, χώρους παιχνιδιών, αμφιθέατρα για προβολές ή συναυλίες
κ.ο.κ.), το οποίο βρίσκει μια επιπλέον δικαιολογία για να μην τα επισκέπτεται.
Έτσι, χαρακτηρίζονται μεν εθνικό κεφάλαιο, που εξαργυρώνεται όμως στα ταμεία
κυρίως από τουρίστες.

H συνταγή της επιτυχίας

«H γενική κρίση των μουσείων είναι συνυφασμένη με την οικονομική κρίση και
εντάθηκε μετά το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου», υπογραμμίζει η διευθύντρια της
Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα. «Είναι όμως βεβαιωμένο ότι μια καλή
διαφήμιση στην τηλεόραση με γνωστούς ηθοποιούς και όχι άψυχα εκθέματα μπορεί
να τριπλασιάσει το κοινό».

H κυρία Πλάκα πιστώνεται με το γεγονός ότι έφερε πολύ κόσμο στην Πινακοθήκη
και έχει πετύχει εκθέσεις με ρεκόρ επισκεπτών. Πέρυσι συγκέντρωσε περίπου
470.000 επισκέπτες στις μεγάλες εκθέσεις για την Αναγέννηση – και στη
Γλυπτοθήκη. Χρεώθηκε όμως για το μεγάλο κόστος αυτών των εκθέσεων λόγω των
υψηλών ασφαλίστρων, παρ’ ότι ένα μέρος καλύφθηκε από χορηγίες.

Φέτος έκανε δύο πετυχημένες εκθέσεις με χορηγία (100%), αλλά η Πινακοθήκη
πληρώνει το τίμημα: δεν πήρε ούτε δραχμή από το υπουργείο Πολιτισμού για το
πρόγραμμα δράσης.

Την επιτυχημένη έκθεση του Αλέκου Φασιανού είδαν 51.743 άνθρωποι, ενώ στην
εκδήλωση συμπαράστασης για το τσουνάμι σε μια μόνο μέρα 3.000 αγόρασαν μια
αφίσα που υπέγραψε ο Φασιανός για τη συγκέντρωση χρημάτων.

Ένα άλλο δίδαγμα βγαίνει από την κίνηση της έκθεσης του Λουκά Σαμαρά, που
έκοψε συνολικά 72.670 εισιτήρια. Τον Ιούνιο κόπηκαν 1.741 κανονικά εισιτήρια,
τριπλάσια (3.475) ήταν τα φοιτητικά και πολλαπλάσια (11.404) τα γκρουπ με
μαθητές και άλλες – νεανικές κυρίως – ομάδες που δικαιούνται δωρεάν εισόδου.

Άρα ο κόσμος και κυρίως ο νεαρόκοσμος δεν αδιαφορεί ούτε για την ελληνική ούτε
για την πιο «δύσκολη» τέχνη. Αλλά στο επιτυχημένο μοντέλο, διεθνώς, στόχος
είναι τα μουσεία να προσφέρουν ψυχαγωγία, να κρατήσουν τον επισκέπτη πολλές
ώρες, να τον κάνουν να ξοδέψει. Προσφέρουν μια ολόκληρη «κουλτούρα μουσείου»,
ένα λάιφ στάιλ, με φαγητό, μουσική, ψώνια, συναυλίες, προβολές, κυρίως όμως
ελκυστικές εκθέσεις που διαφημίζονται με κατάλληλα τρικ.