Δρόμοι

Ο Βραζιλιάνος…

… ηλεκτρολόγος δεν ήταν τελικά η απειλή που όλοι φοβόμασταν. Ήταν απλώς
άλλος ένας αθώος που έπεσε κι αυτός θύμα του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας».

H εξουσία…

… στηριζόταν πάντα σε μια αόριστη απειλή (το πρόσχημα με το οποίο, όποιοι
και αν ήταν οι δημοκρατικοί κανόνες και οι νομικοί περιορισμοί, μπορούσε να
κάνει ό,τι ήθελε). Τον εικοστό αιώνα, όμως, λέει ο φιλόσοφος Σλαβόι Ζίζεκ,
αυτή η σχέση ανάμεσα στην εξουσία και την αόρατη απειλή άλλαξε. H απειλή έγινε
εξωτερική, μετατέθηκε σε έναν εξωτερικό εχθρό. Αυτή η απειλή νομιμοποιούσε τη
διατήρηση της εξουσίας σε μόνιμη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Οι φασίστες
επικαλούνταν την απειλή της εβραϊκής συνωμοσίας, οι σταλινικοί την απειλή του
ταξικού εχθρού, οι Αμερικανοί την απειλή του κομμουνισμού -και σήμερα τον
«πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Με άλλα λόγια, η πανταχού παρούσα αόρατη
απειλή της τρομοκρατίας νομιμοποιεί τα πολύ ορατά μέτρα προστασίας, τα οποία
φυσικά αποτελούν την πραγματική απειλή για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα
δικαιώματα (το είδαμε στην εκτέλεση του αθώου Βραζιλιάνου στο Λονδίνο).

H ισχύς…

… λειτουργούσε πάντα σαν μια απειλή η οποία ποτέ δεν έφτανε στην υλοποίησή
της. Στην περίπτωση του Ψυχρού Πολέμου, η δυνατότητα αμοιβαίας πυρηνικής
καταστροφής έπρεπε να μείνει μια απειλή. Στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας»,
η αόρατη απειλή προκαλεί την αδιάκοπη υλοποίηση μέτρων κατά της απειλής. Το
πυρηνικό πλήγμα έπρεπε να παραμείνει μια απειλή, αλλά η απειλή τού τρομοκράτη
προκαλεί μια ατέλειωτη σειρά από προληπτικά πλήγματα. Έτσι περνάμε από τη
λογική της δυνατότητας αμοιβαίας καταστροφής στη λογική ενός και μοναδικού
παρανοϊκού που μπορεί να κάνει ό,τι θέλει με την παράνοιά του. H εξουσία που
παρουσιάζεται σαν να βρίσκεται κάτω από απειλή, σαν να διατρέχει έναν θανάσιμο
κίνδυνο, είναι η πιο επικίνδυνη εξουσία. Ίσως η καλύτερη ανάλυση για τα ψευδή
ηθικά προσχήματα του σημερινού «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» έγινε από τον
Νίτσε: «Προϋποθέτουν την κακή πρόθεση του γείτονα και τη δική τους καλή
πρόθεση. Αυτή η προϋπόθεση είναι απάνθρωπη, κακή όσο κι ο πόλεμος, κι ακόμη
χειρότερη. Είναι η πρόκληση και η αιτία των πολέμων, επειδή αποδίδει
ανηθικότητα στον γείτονα και έτσι προκαλεί μια αρνητική πρόθεση και δράση.
Πρέπει να αποκηρύξουμε το δόγμα τού στρατού ως μέσου αυτοάμυνας, με τον ίδιο
απόλυτο τρόπο όπως και την επιθυμία για κατακτήσεις».

Ο εχθρός…

… σήμερα είναι ένα φάσμα, λέει ο Ζίζεκ. Συνέπεια αυτής της παράδοξης
φασματοποίησης του εχθρού είναι μια απροσδόκητη ανατροπή. Σε έναν κόσμο χωρίς
ξεκάθαρο εχθρό, η προστάτιδα από την απειλή, η Αμερική, αναδύεται ως ο βασικός
εχθρός, όπως ακριβώς στο μυθιστόρημα της Άγκαθα Κρίστι «Έγκλημα στο Όριεντ
Εξπρές»: αφού όλοι οι ύποπτοι θεωρούνται εξαρχής δολοφόνοι, το ίδιο το θύμα
(ένας κακός εκατομμυριούχος) στο τέλος αποδεικνύεται ο πραγματικός
εγκληματίας.