Οι «Eκκλησιάζουσες» σήμαναν τη νέα εποχή

Ο νέος, φουστανελοφόρος και ξεσηκωμένος, για να πάει με τη νέα θα περάσει πρώτα από γριές και άσχημες – σύμφωνα με τον νόμο της κοινοκτημοσύνης που θέσπισαν οι Εκκλησιάζουσες. H υποδειγματική κωμική σκηνή παίχτηκε με μάσκες και μεγέθυνε το φαλλοκρατικό αστείο

Όπως ο Αριστοφάνης όταν έγραφε τις «Εκκλησιάζουσες» είχε απομείνει σχεδόν
μόνος για να δει το τέλος του πολέμου και τις συνέπειές του – ο Ευριπίδης κι ο
Σοφοκλής είχαν πεθάνει, ο Σωκράτης ήπιε το κώνειο – έτσι κι ο Λαζάνης, μόνος
πια, έπειτα από τόσες απώλειες και παλινωδίες, παρακολουθούσε καθισμένος κάτω
από την ελιά, έξω από το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, το Θέατρο Τέχνης να
παίζει αυτή την ειρωνική κωμωδία. Αν και η πραγματικότητα είναι πεζή – ο
Γιώργος Λαζάνης είχε δει την προηγούμενη ημέρα τη γενική δοκιμή – το
στιγμιότυπο έπαιρνε διαστάσεις συμβολικές. Ίσως γιατί ο τελευταίος κληρονόμος
του Κουν, σωματικά ανήμπορος, έδινε το χρίσμα της διαδοχής και ουσιαστικά
παρέδιδε το ιστορικό θέατρο στον Διαγόρα Χρονόπουλο. Για το θέατρο που
χάνουμε, πώς, πότε και γιατί, αξίζει να επανέλθουμε. Αλλά όχι δάκρυα. Τα
μελλοντικά μπορεί να γίνουν καλύτερα, ακόμα κι αν χρειαστεί η τέχνη να
υποχωρήσει υπέρ της αναδιοργάνωσης για επιβίωση.

Οι «Εκκλησιάζουσες», η μοναδική από τις σωζόμενες κωμωδίες του
Αριστοφάνη που δεν είχε ανεβεί στα 60 χρόνια ζωής του Θεάτρου Τέχνης,
επιλέχθηκε να παρουσιαστεί φέτος στο Φεστιβάλ Επιδαύρου, κλείνοντας αφενός τον
κύκλο των αριστοφανικών παραστάσεων και ανοίγοντας αφετέρου νέο κεφάλαιο στην
ιστορία ενός θεάτρου που εισήγαγε δικές του αισθητικές φόρμες και υποκριτικές
μορφές. Κι επειδή αυτές ουδεμία σχέση είχαν με ό,τι παίχτηκε, όπως παίχτηκε σ’
αυτή την παράσταση, η γραμμή που τραβήχτηκε προχθές στην Επίδαυρο είχε
ιστορική σημασία. Αλλά ας μη δραματοποιούμε μια αριστοφανική κωμωδία που
έσπευσαν να δουν περίπου 12.000 θεατές, στο αντιθεατρικό διήμερο της αργίας
του Δεκαπενταύγουστου – Παρασκευή και Σάββατο.

Το αισθητικό στίγμα της παράστασης υπερτόνιζε τα σκατολογικά και μεγέθυνε τα
σεξουαλικά αστεία, καταφεύγοντας σε σύγχρονες αναφορές – όπως στον Βαβύλη
(Περικλής Καρακωνσταντόγλου) ή στη Eurovision.

Πέντε φυλάκια με τεράστιους φαλλούς-φύλακες (!), όρθιους ή
αναποδογυρισμένους, ήταν το σκηνικό, που συμπληρωνόταν με ένα τετράγωνο πατάρι
στο κέντρο της ορχήστρας. Όταν ο Βλέπυρος (Αλέξανδρος Μυλωνάς) έψαχνε μια
σκοτεινή γωνιά για να ανακουφίσει τη φορτωμένη του κοιλιά, η γυναίκα του
Πραξαγόρα (Ελένη Ράντου) και το γυναικομάνι της Αθήνας «συνωμοτούσαν»,
μεταμφιεσμένες σε άντρες, θεσπίζοντας την κοινοκτημοσύνη σε όλα – και στο σεξ.
Τα κορίτσια του χορού, ντυμένα με μίνι φορεματάκια στην κοπή του
γιουροβιζιονικού κοστουμιού της Έλενας Παπαρίζου, συμπληρωμένα με ποδηλατικά
κολάν, ροζ καλτσάκια και πάνινα παπούτσια, χόρευαν μηχανικά και ανέμπνευστα
μελωδίες από το «My Number One» μέχρι το σαββοπουλικό «Μοναξιά ελληνική μου»
και το παραδοσιακό «Μήλο μου κόκκινο».

Χονδροειδής φάρσα

H σκηνή με τον φουστανελοφόρο νέο που θέλοντας να πάει με τη νέα πρέπει να
περάσει από τις γριές, από υπόδειγμα κωμικής σκηνής μετατράπηκε σε χονδροειδή
φάρσα και κατρακύλησε σε εύκολες αλλά ακατανόητες σκηνικές λύσεις, όπως τη
γουρουνοκεφαλή – μια ολόκληρη μάσκα που φοράει η υποτιθέμενη γριά – ή τη μισή
μάσκα που κρύβει το πρόσωπο της νέας – γιατί άραγε; Ο προβληματισμός δεν έχει
σχέση με τον προβληματισμό που έβαζε ο ποιητής, καταφεύγοντας στη λύση της
ουτοπίας. Το έργο τελειώνει με ένα θεατρικό πανηγύρι, το πιο μεγάλο φαγοπότι.
Αλλά, αντί για λαχταριστά εδέσματα καταφθάνουν στη σκηνή σάπια κρέατα,
σκουληκιασμένα φρούτα, αποκρουστικά εδέσματα. Μπρρρ… H πρόθεση του σκηνοθέτη
να σοκάρει τον θεατή λειτούργησε, προκαλώντας μιαν αηδιαστική ανατριχίλα.
Γιατί ενώ, σύμφωνα με την Ποιητική του Αριστοτέλη, είναι άλλο πράγμα ένα
άσχημο ζώο κι άλλο πράγμα ένας πανέμορφος πίνακας που εικονίζει ένα άσχημο
ζώο, στην αισθητική του Γιώργου Ζιάκα (σκηνικά – κοστούμια) το σοκ της
ανατροπής της ουτοπίας προκλήθηκε με την ωμότητα του γκροτέσκο, χωρίς αίσθηση γοητείας.