Έσωσε τα αρχαία μάρμαρα και τώρα υποβαθμίζεται

Ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα οφείλει τη λύση των σύνθετων προβλημάτων του εύθραυστου υλικού του στις έρευνες του Κέντρου Λίθου

Όταν στις αρχές του 20ού αιώνα οι αναστηλωτές αποκαθιστούσαν τον Παρθενώνα με
τη βοήθεια του τσιμέντου και του σίδερου ή όταν στις παραμονές του B’
Παγκοσμίου Πολέμου στο Βρετανικό Μουσείο καθάριζαν τα γλυπτά του Παρθενώνα από
τις κρούστες με συρμάτινες βούρτσες, κανείς δεν φανταζόταν αυτό που
οραματίστηκε και δημιούργησε η Μελίνα Μερκούρη με τη βοήθεια της Ουνέσκο. Ένα
επιστημονικό ερευνητικό κέντρο λίθου για να μη γίνονται οι καθαρισμοί και οι
επεμβάσεις στα τυφλά και τα μνημεία «πειραματόζωα» για τη χρήση διαφόρων
ανεξέλεγκτων ουσιών που μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές σε βάθος χρόνου
για τον καθαρισμό, τη συντήρηση και τη συγκόλληση.

Σήμερα, το Κέντρο Λίθου, που διευθύνεται από χημικό, κινδυνεύει να
υποβιβασθεί από ερευνητικό επιστημονικό κύτταρο με διεθνή καταξίωση που
παράγει έγκυρο έργο σε εργαλείο της Διεύθυνσης Αναστήλωσης με προϊστάμενο
πολιτικό μηχανικό. Και η Ένωση Χημικών με υπόμνημα διαμαρτυρίας ζητεί την
ενίσχυση και αναβάθμισή του σε Εθνικό Κέντρο Έρευνας Αρχαίων Υλικών.

Άγνωστο στο ευρύτερο κοινό, αλλά πολύ γνωστό στην Αρχαιολογική Υπηρεσία και
τους ελληνικούς και διεθνείς επιστημονικούς κύκλους, το Κέντρο Λίθου του
υπουργείου Πολιτισμού είναι το μοναδικό επιστημονικό κέντρο που διεξάγει
πρωτότυπη και υψηλοτάτου επιπέδου έρευνα για τη συντήρηση των αρχαίων υλικών.

Με τη διεξαγωγή εκατοντάδων έρευνων που αφορούν τη σύσταση των αρχαίων
υλικών, λίθων, κονιαμάτων, χρωμάτων, κατασκευών από πηλό, τις αρχαίες
τεχνολογίες, την παθολογία τους από υγρασία, διάβρωση, ρύπους,
μικροοργανισμούς, παγετό ή και καύσωνα και τα κατάλληλα υλικά και τις μεθόδους
για την επέμβαση στα αρχαία, είναι μια τράπεζα πληροφοριών για τα προβλήματα
συντήρησης του λίθου.

Όπως αναφέρεται στο υπόμνημα διαμαρτυρίας που κατέθεσε η Ένωση Χημικών στον
Πρωθυπουργό και υπουργό Πολιτισμού K. Καραμανλή, σαν επιβράβευση για το έργο
του Κέντρου Λίθου, το υπουργείο Πολιτισμού ξεκίνησε μια «συστηματική
εκστρατεία απαξίωσης του έργου του και της επιστημονικής αποδόμησής του με την
ένταξή του στη Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης και συγκεκριμένα ως τμήμα στη
Διεύθυνση Τεχνικής Έρευνας, η οποία έχει εντελώς διαφορετικό αντικείμενο και
πνεύμα» και σύμφωνα με τον νέο οργανισμό του υπουργείου Πολιτισμού διευθύνεται
από πολιτικό μηχανικό.

«Αυτό αναιρεί τον ιδρυτικό σκοπό του Κέντρου», υπογραμμίζεται στην
ανακοίνωση. «H έρευνα για τη συντήρηση των αρχαίων υλικών και την αρχαία
τεχνολογία και η συμβολή στην αρχαιολογική έρευνα απομακρύνεται πλέον στην
Ελλάδα από τα χέρια των επιστημόνων στα οποία βρίσκεται διεθνώς και
μεταφέρεται σε επιστημονικά αναρμόδιους για το αντικείμενο κλάδους. H νέα του
κατεύθυνση δεν θα είναι η εξυπηρέτηση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αλλά των
κάθε είδους εργολάβων».

To αιγυπτιακό μπλε και ο Παρθενώνας

Το Κέντρο Λίθου μόνο στα τελευταία 3 χρόνια έχει πραγματοποιήσει 16 μελέτες σε
51 μνημεία. Στο ενεργητικό του καταγράφονται:

* Είναι το πρώτο σε παγκόσμια κλίμακα επιστημονικό κέντρο που επισήμανε ότι οι
χρυσοκάστανες πατίνες των μαρμάρων δεν είναι σκουριές και δεν πρέπει να
απομακρύνονται, γιατί αποτελούν στοιχείο της αυθεντικής επιφάνειας των
μαρμάρων.

* Στον ναό του Επικούριου Απόλλωνα, το πιλοτικό πρόγραμμα συντήρησης του
κατακερματισμένου λίθου βρήκε τα κατάλληλα υλικά για την πλήρωση των
ασυνεχειών του λίθου, που έχει ξεπλυθεί και θρυμματιστεί.

* Στην Κνωσό, στην προσπάθεια αναγνώρισης των μορφών φθοράς του γυψόλιθου
διαπιστώθηκε ότι ήταν λανθασμένος ο χαρακτηρισμός του λίθου ως διαφανούς
γυψόλιθου (αλάβαστρου) και ότι πρόκειται για αδιαφανή γυψόλιθο και βρήκε το
κατάλληλο πορώδες υλικό για την πλήρωσή του.

* Επανέφερε την ξεχασμένη ρωμαϊκή τεχνολογία της χρήσης του ασβεστόνερου για
τη στερέωση της ζαχαροποιημένης επιφάνειας του μαρμάρου και την παρασκευή
ήπιων κονιαμάτων. H χρήση της έχει τώρα διαδοθεί στα μνημεία όλης της Ευρώπης.

* Αιγυπτιακό μπλε. Εκτεταμένες έρευνες αναβίωσαν την αρχαία τεχνολογία του
3000 π.X. για την παρασκευή μπλε χρώματος με χημική αντίδραση σε στερεά με τη
σύνθεση χαλκού, πυριτόλιθου και ασβεστίου. Το αιγυπτιακό μπλε έχει βρεθεί και
στον Παρθενώνα.

* Στο Ακρωτήρι της Θήρας βρέθηκαν μέθοδοι και υλικά για τη στερέωση του
ηφαιστειακού υλικού – των τόφφων – που αποσυντίθεται και τρίβεται πολύ εύκολα.