AΧMET INΣEΛ «H Eυρώπη δεν είναι πολιτιστικό οικοδόμημα»

«H Ευρώπη είναι μία αριστοκρατική δημοκρατία, στην οποία μπορούν να συμμετάσχουν όλοι όσοι πληρούν τα κριτήρια και τους όρους. Αν η τουρκική κοινωνία συνειδητοποιήσει αυτήν την πολιτική μεταμόρφωση, τότε, ναι, μπορεί να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση», λέει στα «NEA» ο καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας Αχμέτ Ινσέλ

«Τα σύνορα είναι φαντασιακό πρόβλημα. Το πρόβλημα της Ευρώπης είναι να
καθορίσει την ταυτότητά της. Κι επειδή ταυτότητα είναι το πώς βλέπεις τον
άλλο, η Τουρκία παίζει τον ρόλο του μεγάλου Άλλου. Για τους μισούς Ευρωπαίους,
η ταυτότητα της Ευρώπης βασίζεται σε πολιτιστικά στοιχεία, στη ρωμαϊκή
κληρονομιά, την ελληνική φιλοσοφία και τον χριστιανισμό. Αν δεχθούμε ότι αυτά
τα στοιχεία αποτελούν την ευρωπαϊκή ταυτότητα, τότε η Τουρκία δεν ανήκει στην
Ευρώπη. Το ίδιο ισχύει και για τα Βαλκάνια».

Επειδή όμως, όπως επαναλαμβάνει ο Αχμέτ Ινσέλ, καθηγητής Πολιτικής
Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris Ι – βρέθηκε στη χώρα μας για μία
διάλεξη, προσκεκλημένος του Ινστιτούτου «Νίκος Πουλαντζάς» και του Τμήματος
Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου -, τα σύνορα είναι ζήτημα που
ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας, «αν δούμε την Ευρώπη όχι ως ένα πολιτιστικό
οικοδόμημα, αλλά ως ένα πολιτικό εγχείρημα το οποίο βασίζεται σε πολιτικές
αξίες, τότε η Ευρώπη είναι ένα πολιτικό οικοδόμημα και σαφώς ανήκει η Τουρκία
σ’ αυτήν».

Άλλωστε, λέει στα «NEA» ο Αχμέτ Ινσέλ, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μια
δημοκρατία, αφού η εξουσία της δεν προέρχεται από τον λαό. «Πρόκειται για μία
αριστοκρατική δημοκρατία, στην οποία μπορούν να συμμετάσχουν όλοι όσοι πληρούν
τα κριτήρια και τους όρους. Αν η τουρκική κοινωνία συνειδητοποιήσει αυτήν την
πολιτική μεταμόρφωση, τότε, ναι, μπορεί να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Προτού γίνει όμως αυτό και πριν οι Τούρκοι καταφέρουν ν΄ανταποκριθούν στους…
επαχθείς όρους της E.E., οι Ευρωπαίοι πρέπει να αποφασίσουν με σαφήνεια ποια
Ευρώπη θέλουν, αφού «οι μισοί τη βλέπουν με καθαρά πολιτικά κριτήρια και οι
άλλοι μισοί με περιορισμένα πολιτιστικά κριτήρια και θα ήθελαν να δουν μια νέα
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία».

H Ευρώπη θα ωφεληθεί τα μέγιστα από την ένταξη μιας περιφερειακής υπερδύναμης,
όπως η Τουρκία, σημειώνει ο κ. Ινσέλ. «H αντιπαράθεση Ευρώπης – Αμερικής θα
γίνει εντονότερη μέσα στα επόμενα χρόνια, καθώς και η αντιπαράθεση Αμερικής –
Κίνας. Μία Ευρώπη στην οποία θα έχουν ενταχθεί η Τουρκία, η Ουκρανία και τα
Βαλκάνια θα έχει άλλο στρατηγικό βάρος στον πλανήτη συγκριτικά με σήμερα.
Επιπλέον, η ένταξη της Τουρκίας μπορεί να δώσει μια νέα πολυπολιτισμική
διάσταση στην Ευρώπη. Όχι σαν το αμερικανικό χωνευτήρι, διαφορετική. H Ευρώπη
δεν είναι εγχείρημα χωνευτηρίου».

H εμπειρία των τελευταίων μηνών, ωστόσο, δείχνει ότι τα θεμέλια της ευρωπαϊκής
πολυπολιτισμικότητας τρίζουν. Τι θα γίνει αν εκατομμύρια Τούρκοι μουσουλμάνοι
αποκτήσουν ευρωπαϊκό διαβατήριο; «Ούτως ή άλλως, η Ευρώπη έχει πρόβλημα με
τους μουσουλμάνους, με ή χωρίς την Τουρκία», απαντά. Και συνεχίζει: «Υπάρχουν
ήδη πέντε εκατομμύρια μουσουλμάνοι στην E.E., οι οποίοι δεν είναι ξένοι, έχουν
την ιθαγένεια των χωρών στις οποίες ζουν. H Τουρκία μπορεί να βοηθήσει στο
πρόβλημα των μουσουλμάνων, αποτελώντας ένα μοντέλο κοσμικής κοινωνίας με
μουσουλμανική πλειοψηφία. Δεν είναι το τέλειο παράδειγμα, αλλά είναι αρκετά
καλό».

Και η τουρκική κοινωνία πώς βλέπει την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση; «Το 70%
των Τούρκων θέλει την ένταξη, κυρίως για λόγους ευημερίας. Θέλει να ανήκει
στις πλούσιες χώρες. Υπάρχει, επίσης, μια άλλη μερίδα που παραδοσιακά είναι
στραμμένη προς τη Δύση και δεν έχει καμία έλξη για τις χώρες της Εγγύς
Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας. H μυθολογία των σχέσεων με την Κεντρική Ασία
τελείωσε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου», τονίζει.

«Να μην ενισχύονται οι εθνικιστές»

Πώς θα ενταχθεί στην E.E. η Τουρκία, όταν θεματοφύλακας των κεμαλικών αξιών
εξακολουθεί να είναι ο στρατός; «Δεν είναι μόνο ο στρατός, αλλά και η
απολυταρχική γραφειοκρατία. Ο στρατός δεν είναι πια τόσο σημαντικός. Για πρώτη
φορά ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας δεν είναι στρατιωτικός,
αλλά πολιτικός. Ο στρατός δεν έχει τη θέση που είχε πριν από πέντε χρόνια.
Βέβαια, οι απολυταρχικές νοοτροπίες είναι ακόμα ισχυρές. Με τις μεταρρυθμίσεις
που προωθούνται όμως, μπορεί να κινητοποιηθεί η κοινωνία των πολιτών και αυτό
είναι πολύ σημαντικό για τον εκδημοκρατισμό», εξηγεί.

Πιστεύει μάλιστα πως, αν και συντηρητικός, ο Ταγίπ Ερντογάν έχει κάνει πολύ
καλή δουλειά προς αυτήν την κατεύθυνση τα τελευταία δύο χρόνια. Σήμερα, όμως,
«η κυβέρνηση δεν είναι και τόσο θερμή όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις, γιατί
έχει εισπράξει ψυχρότητα από την Ευρώπη και ιδιαίτερα από τη Γαλλία. Και αυτή
η ψυχρότητα προκαλεί αυξημένη εθνικιστική αντίδραση στο Κυπριακό, στο θέμα των
Αρμενίων και των Κούρδων. Ο Ερντογάν, άλλωστε, είναι εθνικιστής κι επειδή στην
Τουρκία τα αριστερά κόμματα είναι αδύναμα, η πολιτική ζωή κινείται σε
εθνικιστική κατεύθυνση. Αυτή είναι πολύ επικίνδυνη προοπτική και οι ευρωπαϊκές
χώρες έχουν τις ευθύνες τους, αφού κάποιοι πιστεύουν ότι η Τουρκία θα
κουραστεί να προσπαθεί για την Ευρώπη. Κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό». Γι’
αυτό θεωρεί απαραίτητη τη λύση του Κυπριακού. «H Ευρώπη πρέπει να βοηθήσει.
Όλοι έχουν ευθύνη σ’ αυτό. H απόρριψη του σχεδίου Ανάν έδειξε στους Τούρκους
και τους Τουρκοκυπρίους ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν θέλουν να ζήσουν μαζί τους
ισότιμα. Κι αυτό ενισχύει τους εθνικιστές».