«Mιλούν» οι… ανοιχτές παλάμες

Βραχογραφίες με αποτυπώματα χεριών κοσμούν τα πιο απόκρημνα σπήλαια του ανατολικού Βόρνεο. Πιθανόν οι καλλιτέχνες να πραγματοποιούσαν τις επικίνδυνες αναρριχήσεις για να αποδείξουν την ανδρεία τους. Επάνω: από το σπήλαιο Ίλας Κεντσένγκ, όπου τα χέρια ανοίγουν σαν βεντάλια

Αποτυπώματα χεριών με αινιγματικά σύμβολα ξεφυτρώνουν από ένα δέντρο της ζωής
στα τοιχώματα σπηλαίου στο τροπικό δάσος του ανατολικού Βόρνεο. Μια
γαλλο-ινδονησιακή ομάδα ανακάλυψε περισσότερα από 30 σπήλαια με εκατοντάδες
παρόμοιες βραχογραφίες, οι παλαιότερες από τις οποίες χρονολογούνται 10.000
χρόνια πριν και ίσως συνδέονται με τελετές μύησης ή σαμανιστικές ιεροτελεστίες
που ενδέχεται να σχετίζονται με την προϊστορική τέχνη των Αβοριγίνων της
Αυστραλίας.

Στις απότομες πλαγιές της οροσειράς Μάρανγκ βρίσκονται αμέτρητα
σπήλαια. Οι ντόπιοι, που τα επισκέπτονται για να συλλέξουν εδώδιμες φωλιές
πουλιών για σούπα, γνωρίζουν για τις βραχογραφίες που κοσμούν τα πιο απόκρημνα
σπήλαια. Οι καλλιτέχνες πιθανόν να πραγματοποιούσαν αυτές τις επικίνδυνες
αναρριχήσεις για να αποδείξουν την ανδρεία τους κατά τη διάρκεια των τελετών
μύησης. Τα μέλη της αποστολής των αρχαιολόγων και σπηλαιολόγων κατασκήνωσαν
στο Γκουά Χαμ και ο αρχαιολόγος Ζαν Μισέλ Σαζίν πιστεύει ότι οι τροφοσυλλέκτες
που άφησαν τα αποτυπώματα σχεδόν 350 χεριών στα τοιχώματα του σπηλαίου
αποσύρονταν εκεί μόνοι ή σε μικρές ομάδες για να νηστέψουν, να χορέφουν, να
τραγουδήσουν και να προσευχηθούν.

Το αποτέλεσμα, περίπου 200 καλοδιατηρημένα αποτυπώματα χεριών, καθώς
και απεικονίσεις ζώων και ανθρώπων. Σχεδόν τα μισά είναι καλυμμένα με στιγμές,
γραμμές και άλλα διακοσμητικά μοτίβα που μοιάζουν με ζωγραφική σώματος, ένα
έθιμο που επιβιώνει και σήμερα στο Βόρνεο για να δηλώσει την κοινωνική θέση
ενός ατόμου ή την ομάδα στην οποία ανήκει. Στο κέντρο της οροφής του σπηλαίου
βρίσκεται, αφηγείται ο Λικ-Ανρί Φαζ, το σημαντικότερο αποτύπωμα: 11 χέρια, με
διαφορετική διακόσμηση το καθένα, τοποθετημένα με τρόπο που θυμίζει
οικογενειακό δέντρο και πλάι σε αυτά δύο άλλα χέρια που ενώνονται μεταξύ τους
με διακεκομμένη γραμμή και περικλείουν τη μορφή μιας σαύρας ή ενός
κροκόδειλου, παραπέμποντας σε σαμανιστικές τελετουργίες: η διακεκομμένη γραμμή
υποδηλώνει τη μετάβαση από τον κόσμο των ζωντανών στον κόσμο των πνευμάτων,
όπου μόνο ένας σαμάνος μπορεί να μπει και να γυρίσει ξανά πίσω.

Αποκρυπτογραφώντας τα χέρια

Την περασμένη δεκαετία, λέει ο αρχαιολόγος Ζαν Μισέλ Σαζίν,
«ανακαλύψαμε σε 30 σπήλαια στην ανατολική Καλιμάνταν περίπου 1.500 αποτυπώματα
χεριών». Τα περισσότερα βρέθηκαν σε απρόσιτες σπηλιές κι αυτό το γεγονός «με
οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρέπει να συνδέονταν με ειδικές τελετές στις οποίες
συμμετείχε περιορισμένος αριθμός ατόμων». Τέτοια απόμακρα και απαγορευμένα
σημεία ήταν ιδανικά για την εκπαίδευση και τη μύηση των σαμάνων. H εκπαίδευση
περιελάμβανε νηστεία, χορό, τραγούδι, τελετές που οδηγούσαν σε έκσταση και
σχεδίαση συμβολικών παραστάσεων. Σε αντίθεση με χέρια που έχουν ανακαλυφθεί σε
προϊστορικές θέσεις της Γαλλίας, της Αυστραλίας και άλλων περιοχών, τα
αποτυπώματα του Καλιμάνταν συνδέονται μεταξύ τους με καμπύλες γραμμές ή
σχετίζονται με απεικονίσεις ανθρώπων και ζώων. Το σχέδιο δεν αποκλείεται να
καταγράφει τους συνδετικούς κρίκους μεταξύ ανθρώπων, οικογενειών, περιοχών ή
πνευμάτων, το δέντρο της ζωής.

INFO

Το τεύχος Αυγούστου του περιοδικού «National Geographic» κυκλοφορεί αύριο, Τρίτη.