Xρήση έργων ποιητική… αδεία

Συζητήσεις έχει προκαλέσει πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση σύμφωνα με την
οποία δεν υπάρχει αμοιβή ούτε και απαιτείται η άδεια του δημιουργού για την
αναπαραγωγή και χρήση έργων του λόγου και έργων τέχνης στο πλαίσιο της
σχολικής διδασκαλίας. Σύμφωνα με τη ρύθμιση είναι δυνατόν να μοιραστεί στους
μαθητές ή μουσική ενός Έλληνα συνθέτη – ή και ξένου, εφόσον το έργο ανήκει
στην «παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά» – ή μια κινηματογραφική ταινία χωρίς
καν τη γνώση του δημιουργού, με την προϋπόθεση ότι αποτελεί εγκεκριμένο μέσο
διδασκαλίας. Στο άρθρο 22 του πρόσφατου Νόμου 3328 διαβάζει κανείς μεταξύ
άλλων ότι: «Επιτρέπεται χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή η
αναπαραγωγή έργων του λόγου, των εικαστικών τεχνών ή πάσης φύσεως
εικονιστικού, φωτογραφικού, ηχητικού ή οπτικοακουστικού υλικού σε εκπαιδευτικά
βιβλία, διαδικτυακές εφαρμογές, κινηματογραφικές ταινίες, CD-ROM, DVD που
χρησιμοποιούνται ως εγκεκριμένο μέσο διδασκαλίας».

H ρύθμιση προκάλεσε την αντίδραση του γραμματέα της Εταιρείας Συγγραφέων Θωμά
Σκάσση, ενώ και ο εκδότης Μάκης Παντελέσκος, πρόεδρος του ΟΣΔΕΛ, οργανισμού
που διανέμει δικαιώματα σε συγγραφείς και εκδότες από τη χρήση αναπαραγωγικών
μηχανημάτων (όπως τα φωτοτυπικά μηχανήματα), λέει στα «NEA» ότι «είναι αστείο
να μην απαιτείται άδεια του δημιουργού» και ότι «δεν είναι δυνατόν να
χρησιμοποιείς έναν πίνακα του Μόραλη χωρίς να τον ρωτήσεις».

Το πρόβλημα ανακύπτει κυρίως ως προς το εικονιστικό διδακτικό υλικό, καθώς για
τα έργα λόγου υπάρχει ανάλογη πρόβλεψη ήδη από το 1993 (N. 2121). Το
αντεπιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι το διδακτικό υλικό και η συγγραφή
διδακτικών βιβλίων για την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση δεν μπορεί
να τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης των δημιουργών.

Μέχρι πρόσφατα, τα σχολικά βιβλία εκδίδονταν από τον Οργανισμό Εκδόσεως
Διδακτικών Βιβλίων και η χρήση πάσης φύσεως υλικού, και εικονογραφικού,
εθεωρείτο περίπου αυτονόητη. Από την επόμενη σχολική χρονιά θα μπουν στα
σχολεία βιβλία την παραγωγή των οποίων έχουν αναλάβει εκδοτικοί οίκοι. Στη
σχετική προκήρυξη αναφέρεται ότι εκείνοι που αναλαμβάνουν το έργο αναλαμβάνουν
και την αποκλειστική ευθύνη για περιπτώσεις διεκδίκησης πνευματικών
δικαιωμάτων εκ μέρους τρίτων. Στην ίδια προκήρυξη όμως αναφέρεται ότι τα
πνευματικά δικαιώματα των παραγόμενων έργων εκχωρούνται στο υπουργείο
Παιδείας.

Κύκλοι εκδοτών που έχουν αναλάβει σχετικά έργα επισημαίνουν ότι οι εκδοτικοί
οίκοι έχουν απλώς αναλάβει, με σύμβαση έργου, τη συγγραφή και παραγωγή του
βιβλίου, το οποίο όμως θα ανήκει στο υπουργείο Παιδείας. Για την παραγωγή αυτή
υπάρχει εξαρχής συγκεκριμένη (χαμηλή) αμοιβή και θεωρούν αδύνατη την πληρωμή
εκ μέρους τους πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς αυτή θα υπερέβαινε κατά πολύ τη
σχετική αμοιβή, ενώ δεν υφίσταται θέμα εμπορικής διαχείρισης των βιβλίων.