Πρόσωπα «Διαταραχή στο γένος»

Γιατί οι περισσότεροι ενοχλούνται στη θέα ενός τραβεστί; Μπορούμε να
ορίσουμε επακριβώς τι είναι μια γυναίκα και τι ένας άνδρας;

Τζούντιθ Μπάτλερ. Υποστηρίζει πως το γένος δεν είναι δεδομένο εξαρχής, αλλά «οικοδομείται κοινωνικά»

Πρέπει να αμφισβητούμε αυτό που μοιάζει προφανές, έλεγε ο Αλτουσέρ, και η
Τζούντιθ Μπάτλερ ακολουθεί την παρότρυνσή του. Φεμινίστρια φιλόσοφος,
καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϋ, ήταν 34 χρόνων όταν,
πριν από 15 χρόνια, έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Διαταραχή στο γένος» (Gender
Trouble). Στις ΗΠΑ, εξηγεί η συγγραφέας, χρησιμοποιούμε τη λέξη γένος για να
χαρακτηρίσουμε το πολιτισμικά και κοινωνιολογικά βιωμένο (την αρρενωπότητα και
τη θηλυκότητα), που μπορεί να μην αντιστοιχεί στο φύλο του προσώπου (αρσενικό
ή θηλυκό).

Το βιβλίο αυτό, αν και πολύ δύσκολο, έχει μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε 17
γλώσσες. Πρόσφατα εκδόθηκε και στα γαλλικά (εκδ. La Decouverte) και προκάλεσε
συζήτηση. «Το γένος δεν είναι δεδομένο εξαρχής» αλλά «οικοδομείται κοινωνικά»,
υποστηρίζει σε αυτό η Μπάτλερ. Δεν γεννιέται κανείς γυναίκα ή άνδρας, ούτε και
γίνεται ποτέ πλήρως. «Για παράδειγμα», εξηγεί, «βρίσκει κανείς άνδρες πολύ
αρρενωπούς, “στρατιωτικούς” στους τρόπους τους, που είναι εντούτοις γκέυ και
αναπτύσσουν προτιμήσεις που δεν χαρακτηρίζουν την αρσενική προδιαγραφή».

Εξ ου και η δυσφορία που μπορεί να αισθανθεί κανείς στη θέα ενός τραβεστί,
«όταν δεν είναι πλέον σίγουρος ότι ξέρει αν το σώμα που βλέπει είναι το σώμα
ενός άνδρα ή μιας γυναίκας». Θηλυκότητα και αρρενωπότητα δεν είναι παρά
προδιαγραφές προς τις οποίες είμαστε υποχρεωμένοι να συμμορφωθούμε για να
αποκτήσουμε μια ταυτότητα την οποία οι άλλοι να αναγνωρίζουν, για να
σκεφτόμαστε, για να ενταχθούμε στους ανθρώπους. Ωστόσο, τόνισε η Μπάτλερ σε
πρόσφατη ομιλία της στο Παρίσι, «μου φαίνεται πως σήμερα όλο και περισσότεροι
άνθρωποι είναι έτοιμοι να παραδεχθούν πως η ταυτότητά τους δεν είναι τόσο απλή
και οριστική όσο πίστευαν… Αυτό που θα επιθυμούσα σήμερα, θα ήταν να
τελειώνουμε μ’ αυτή τη βία που ασκείται εναντίον όσων δεν συμμορφώνονται προς
τις προσδοκίες που έχουν οι άλλοι από το φύλο τους».

H Σιμόν ντε Μπωβουάρ, συγγραφέας του «Δεύτερου Φύλου», έλεγε πως «δεν
γεννιέται κανείς γυναίκα, γίνεται». H Μπάτλερ, η οποία ζει με μια γυναίκα,
επίσης πανεπιστημιακό, και μεγαλώνουν μαζί ένα παιδί – «πιστεύω πως κάθε
γονική σχέση είναι θεμιτή, από τη στιγμή που φροντίζεις, μορφώνεις και αγαπάς
το παιδί» τονίζει – προχωράει ακόμη περισσότερο. Υπερασπίζεται την ιδέα πως η
ομοφυλοφιλία και η ετεροφυλοφιλία «δεν είναι ίσως τόσο διαφορετικές, πως
μπορεί να διασταυρώνονται και πως μια ορισμένη διαφορετικότητα πρέπει να
αναγνωρίζεται. Θα ήθελα να ζω σ’ έναν κόσμο όπου θα υπήρχε λιγότερη ντροπή,
όπου οι άνθρωποι θα ήταν λιγότερο πρόθυμοι να κολλήσουν μια ετικέτα στους
άλλους και όπου καθένας θα γινόταν σεβαστός και θα ήταν ελεύθερος να βιώσει
την πολυπλοκότητά του».