Στην καρδιά του αρχαίου «κομπιούτερ»

Ο αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής του Διαστήματος Ξενοφών Μουσάς, είναι ένας από τους επιστήμονες που θα εξετάσουν λεπτομερώς τον Υπολογιστή των Αντικυθήρων

Με έναν αξονικό τομογράφο βάρους οκτώ τόνων, Έλληνες επιστήμονες θα
προσπαθήσουν να ξεδιαλύνουν μια για πάντα το μυστήριο που «στοιχειώνει» τη
λειτουργία του πιο περίπλοκου τεχνολογικά οργάνου που μας κληροδότησε ο
αρχαίος κόσμος, του Υπολογιστή των Αντικυθήρων.

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκονται εδώ και πολλά χρόνια μερικά
πανέμορφα αγάλματα. Ανάμεσά τους κι ο περίφημος Έφηβος των Αντικυθήρων.
Ταξίδευαν μαζί με τον Υπολογιστή, εκείνο το μοιραίο βράδυ του 85 π.X. Όσο όμως
κι αν τα παρατηρήσει κανείς, δεν υπάρχει η παραμικρή ελπίδα να τους κλέψει
έστω και μια κουβέντα για το περίτεχνο όργανο που υπήρχε κλεισμένο στο μικρό
ξύλινο κιβώτιο. H απάντηση στο αίνιγμα πρέπει σίγουρα να κρυβόταν σε έναν από
τους χιλιάδες παπύρους που φυλάσσονταν στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Εκεί
υπήρχαν περιγραφές και σχέδια για μηχανές που υπολόγιζαν τις κινήσεις των
ουρανίων σωμάτων, ώστε να διευκολύνουν τους ναυτικούς να προσανατολίζονται σε
άγνωστα νερά.

«Το μηχάνημα που θα έρθει οδικώς από την Αγγλία θα μας βοηθήσει να
ακτινογραφήσουμε τα γρανάζια του Υπολογιστή», λέει στα «NEA» ο κ. Ξενοφών
Μουσάς, που είναι αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής του Διαστήματος και διευθυντής
του Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Μαζί με συναδέλφους μας αρχαιολόγους θα προσπαθήσουμε να αναπαραστήσουμε την
αρχική μορφή του μηχανισμού, να καταλάβουμε την πολυπλοκότητά του και να
διαπιστώσουμε το πόσο βαθιά στον ουρανό μπορούσε να κάνει αστρονομικές
παρατηρήσεις. Θα είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα που ένα αρχαίο εύρημα θα
εξεταστεί με τόση μεγάλη ακρίβεια, χάριν βεβαίως και της συνεργασίας του
Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου».

Ο Βρετανός αρχαιολόγος Μάικλ Ράιτ επιχείρησε πριν από τρία χρόνια να αναπαραστήσει τον Υπολογιστή των Αντικυθήρων στην αρχική του μορφή

Τον Υπολογιστή βρήκαν σφουγγαράδες από τη Σύμη, το Πάσχα του 1900 ή του 1901.
Το πλοιάριό τους είχε καταφύγει στη θέση Ποταμάκια των Αντικυθήρων, κοντά στο
Ακρωτήριο Γλυφάδα. Εκείνο το βράδυ του 1900, επικρατούσε κακός καιρός,
αντίστοιχος μ’ αυτόν που συνάντησε το αρχαίο εμπορικό πλοίο στην πορεία του
προς τη Ρώμη. Την επόμενη μέρα, όταν η θαλασσοταραχή ξεθύμανε, οι σφουγγαράδες
βούτηξαν στο νερό και σε βάθος 42 μέτρων αντίκρυσαν το ναυάγιο.

Πέρασαν πάνω από 100 χρόνια από τότε που ανακαλύφθηκε ο Υπολογιστής και κανείς
μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να δώσει μια ξεκάθαρη απάντηση για το τι ακριβώς
υπολόγιζε αυτό το όργανο. H επιστημονική επιθεώρηση «Scientific American»
φιλοξένησε τον Ιούνιο του 1959 ένα άρθρο για τον μηχανισμό αυτό με τίτλο:
«Ένας αρχαίος ελληνικός υπολογιστής». Και ήταν σίγουρα ένας πολύπλοκα
φτιαγμένος για την εποχή του υπολογιστής, με διαστάσεις 16 επί 32 επί 9
εκατοστά, αποτελούμενος από περισσότερους από 30 ορειχάλκινους οδοντωτούς
τροχούς μεγάλης ακριβείας, οι οποίοι περιστρέφονταν γύρω από τουλάχιστον 10
άξονες. Στο τμήμα του Υπολογιστή που διασώθηκε υπάρχει ημερολόγιο βασισμένο
στους χρόνους ανατολής και δύσης λαμπρών άστρων (όπως ο Αρκτούρος) είτε
αστερισμών του ζωδιακού κύκλου (όπως οι Δίδυμοι, ο Ταύρος) είτε ακόμη
χαρακτηριστικών αστρικών ομάδων (όπως οι Υάδες).

Τα αυτόματα του Αρχιμήδη

Οι περισσότερες εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι ο Υπολογιστής των Αντικυθήρων
κατασκευάστηκε γύρω στο 87 π.X. πιθανότατα από κάποιον μηχανικό της Σχολής του
φιλοσόφου Ποσειδωνίου στη Ρόδο και θεωρείται όχι μόνο ως το πιο παλιό εύρημα
της τεχνολογίας των Ελλήνων αλλά και το πρώτο κομμάτι υψηλής τεχνολογίας της
ανθρωπότητας. Δύο παρόμοιους μηχανισμούς, το Πλανητάριο και τη Μηχανική
Ουράνια Σφαίρα, είχε κατασκευάσει ο Αρχιμήδης δύο αιώνες νωρίτερα στις
Συρακούσες. Τα δύο αυτά αυτόματα πήρε ο Μάρκελλος μετά τον φόνο του Αρχιμήδη
και τα έβαλε στον ναό της Αρετής στη Ρώμη, όπου έμειναν για αιώνες. Ασφαλώς, ο
Ποσειδώνιος που είχε ζήσει για ένα διάστημα στη Ρώμη, ως πρέσβης της Ρόδου
είχε μελετήσει τα δύο αυτόματα και κατασκεύασε κάτι παρόμοιο.