Διαστάσεις H ουτοπία, η Πόλις, ο θάνατος

«Φιλόσοφο όλων των διαλόγων»: έτσι αποκάλεσε η Μοντ τον Πωλ Ρικέρ, που μας
αποχαιρέτησε την περασμένη Παρασκευή μ’ έναν «καλό θάνατο», ύστερα από μια
καλή ζωή – όπως ακριβώς το είχε ευχηθεί.

Πωλ Ρικέρ: «Ένας καλός θάνατος είναι εκείνος όπου μπορείς να πεις σ’ αυτούς που μένουν αντίο κι ευχαριστώ»

«Θα ήθελα να μιλήσω με θετικό τρόπο για την ουτοπία. Ενδιαφέρθηκα για το
πρόβλημα αυτό ενώ έκανα διάφορες σκέψεις για την ιδεολογία. Οι ιδεολογίες
είναι φονικές και το κυριότερο είναι ότι δεν αναγνωρίζουν την ταυτότητά τους,
ότι δηλαδή είναι μεταμφιεσμένες λέξεις. H ειρήνη είναι μια ουτοπία, γιατί
βρισκόμαστε συνεχώς σε συγκρουσιακές καταστάσεις όπου οι λέξεις μπορούν κι
αυτές να δημιουργήσουν βία, στον βαθμό που οπλίζουν τους πρωταγωνιστές με τη
μορφή της ύβρεως, της απειλής».

Αυτά έλεγε ο Πωλ Ρικέρ σε μια συνέντευξή του τον Ιούνιο του 1997. Την αγαπούσε
την ουτοπία ο φιλόσοφος, τη θεωρούσε ύστατο καταφύγιό μας σε μια εποχή όπου
«όλα είναι μπλοκαρισμένα από συστήματα που απέτυχαν αλλά δεν μπορούν να
νικηθούν». Την αγαπούσε, αλλά θεωρούσε πως πρέπει να την τροποποιήσουμε, να
την κάνουμε «παντοπία». Και να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε. Όπως να
συνεχίσουμε και να δρούμε. Μέχρι τώρα – έλεγε μερικά χρόνια νωρίτερα σε μιαν
άλλη συνέντευξη – θεωρούσαν κάποιον υπεύθυνο μόνο για περασμένες πράξεις που
μπορούσαν να του αποδοθούν. Ο Χανς Γιόνας στην «Αρχή της ευθύνης» μιλάει,
αντίθετα, για μια ευθύνη που στρέφεται προς το απώτερο μέλλον. Μας έχουν
εμπιστευθεί κάτι που είναι εύθραυστο. Μπορεί να είναι η ζωή ή η ισορροπία του
πλανήτη. Μπορεί να είναι και η Πόλις. H Πόλις είναι ευάλωτη. H επιβίωσή της
εξαρτάται από εμάς. Κανένα θεσμικό σύστημα δεν παρατείνεται χωρίς να
υποστηρίζεται από μια θέληση συμβίωσης, που εκφράζεται κάθε μέρα, ακόμα κι
όταν το ξεχνάμε. Όταν αυτή η θέληση καταρρέει, όλη η πολιτική οργάνωση
αποσυντίθεται· ο 20ός αιώνας προσέφερε πολλά παραδείγματα, ιδίως ύστερα από
μεγάλες ήττες.

Να βρισκόμαστε, άραγε, μπροστά σε μια καινούργια μεγάλη ήττα, πολιτική αυτή τη
φορά, την ήττα της Ευρώπης; Να ετοιμάζουν οι Γάλλοι ή οι Ολλανδοί ψηφοφόροι
ένα αποφασιστικό πλήγμα στο όραμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης; «Το να ψηφίζεις
με κομματικά κριτήρια, αντί να απαντάς στο ερώτημα που σου τίθεται, έχει ως
πρώτη συνέπεια να θολώνει η έκφραση της κοινής βούλησης», σημείωνε ο Ρικέρ τον
περασμένο Νοέμβριο. «H δημοκρατία μας έχει γίνει σήμερα μια πραγματικότητα
τόσο εύθραυστη, ώστε δεν μπορούμε ατιμώρητα να παρεκκλίνουμε από την άσκησή
της. H ψήφος του 2005 θα πρέπει να είναι μια ψήφος συνειδητοποιημένη,
ενημερωμένη και υπεύθυνη. H ψήφος αυτή αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να
ριζώσει η νομιμότητα της Ευρώπης στη συναίνεση των λαών. Αλλά θα πρέπει και η
δημοκρατική μας πρακτική να βρίσκεται στο ύψος της Ευρώπης των λαών που
επιθυμούμε».

LINK:

http://diastaseis.blogspot.com