Δρόμοι

Ένα μοντάζ…

… από θραύσματα φωνής σε ένα φόντο ηλεκτρονικής μουσικής, «το “Τραγούδι των
εφήβων” προσφέρεται μονάχα για ψύχραιμους ακροατές», έγραφε ο Ζακ Λορί στην
κριτική δισκογραφία του (εκδ. Λέσχη του δίσκου, 1972). Για το επόμενο έργο του
Καρλχάιντς Στοκχάουζεν σίγουρα θα απαιτηθεί περισσότερη ψυχραιμία: μας έχει
υποσχεθεί πως φέτος θα ολοκληρώσει το έργο του «Φως», μια γιγάντια σειρά από
επτά όπερες, όσες και οι ημέρες της εβδομάδας, που διαρκεί συνολικά 32 ώρες.
Τριάντα δύο ατέλειωτες ώρες πλημμυρισμένες από ηλεκτρονικούς ήχους. Μήπως
είναι εξωπραγματικό; τον ρωτούν. Κάθε άλλο, λέει ο Γερμανός συνθέτης. Και
εξηγεί: «H Δευτέρα είναι η ημέρα της γέννησης, η Τρίτη του πολέμου, η Τετάρτη
του έρωτα, η Πέμπτη της γνώσης, η Παρασκευή του πειρασμού, το Σάββατο του
θανάτου και της ανάστασης, η Κυριακή της χαράς και της ελπίδας, η ημέρα που ο
κύκλος ξεκινάει από την αρχή». Υπάρχει τίποτα πιο πραγματικό από αυτό; Ναι, η
σιωπή.

Ο Τζον Κέιτζ…

… είχε προτιμήσει τη σιωπή. Ήταν το 1952. Ένας πιανίστας κάθησε μπροστά σε
ένα πιάνο, άνοιξε το καπάκι, έβαλε τα χέρια του πάνω στα πλήκτρα και δεν
έπαιξε απολύτως τίποτα για τεσσεράμισι λεπτά. Ο Τζον Κέιτζ, ένας από τους
εκπροσώπους της σύγχρονης αμερικανικής μουσικής, «έγραψε» αυτό το έργο του στα
ηχομονωμένα στούντιο του Χάρβαρντ, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει συνθήκες
απόλυτης σιωπής. Δεν άργησε να ανακαλύψει πως αυτό ήταν αδύνατον. Κατέληξε στο
συμπέρασμα πως «δεν υπάρχει σιωπή που να μην κλείνει μέσα της κάποιον ήχο».
Στα τεσσεράμισι «σιωπηλά» λεπτά του ακούγονται μακρινά αυτοκίνητα, βηξίματα,
σούρσιμο ποδιών, ακόμη και χαχανητά που δεν μπόρεσε να πνίξει η ηχομόνωση.

Ο κόσμος μας…

… είναι γεμάτος με άσχημους ήχους, λέει ο μουσικολόγος Τίμοθι Ντέι.
Υπολογίζει πως το 70% των ήχων που πλημμυρίζουν το περιβάλλον μας είναι
τεχνολογικοί (από μηχανήματα, αυτοκίνητα και άλλα τέτοια). Στις προϊστορικές
κοινωνίες, οι τεχνολογικοί ήχοι της εποχής δεν ξεπερνούσαν το 5% των ήχων που
άκουγε ο άνθρωπος (κυρίως ήχοι από σπαθιά και άροτρα). Οι υπόλοιποι ήταν
φυσικοί ήχοι: νερό, άνεμος, ζώα, άνθρωποι. Με τους ψυχοφθόρους ήχους που μας
βασανίζουν σήμερα, η σιωπή είναι κάτι που σπανίζει. Και επειδή σπανίζει,
κοστίζει ακριβά. Τόσο, που πριν από λίγο καιρό έβαλε στον πειρασμό έναν άλλο
Αμερικανό να κλέψει ένα κομμάτι από τη σιωπή τού Τζον Κέιτζ.

H εταιρεία…

… του πρωτοποριακού συνθέτη πήγε στο δικαστήρια τον Μάικ Μπατ,
υποστηρίζοντας ότι έκλεψε το περίφημο «Σιωπηλό έργο» που είχε συνθέσει ο Κέιτζ
το 1952. Ο Μπατ δυσκολεύεται να πιστέψει πως κάποιοι πήραν το έργο του «Ένα
λεπτό σιωπής» στα σοβαρά. «Ας μου πουν», λέει, «ποιο λεπτό ακριβώς έκλεψα από
τα τεσσεράμισι του Κέιτζ». Ανάμεσα σε τόσους θορύβους που ακούμε, δεν είναι
παράξενο που κάποιοι αισθάνονται την ανάγκη να προστατέψουν τη σιωπή τους με
«κοπιράιτ».