TZEΦPI NTAΓKΛAΣ MATZ «Mε έλκουν οι τεράστιες (ελληνικές) αντιθέσεις»

«Αν σήμερα συμβαίνει κάτι καινούργιο, είναι το ότι προσπαθούν να συνδέσουν τη μουσική με το θέατρο. Αυτό γίνεται πολύ στην Ολλανδία και τη Νέα Υόρκη. Εμένα, πάντως, μου φαίνεται ότι προτιμώ την απόλυτη συγκέντρωση στη μουσική. Νομίζω, άλλωστε, ότι μεγάλες μουσικές θα συνεχίσουν να γράφονται. Πιθανόν όμως οι συνθέτες να γράφουν ολοένα και περισσότερο για συγκεκριμένους μουσικούς…»

«Αν κάποιος με ρωτούσε “με ποιον συνθέτη θα ήθελες να γευματίσεις;”, φυσικά θα
απαντούσα με τον Μπαχ, τον Μπετόβεν ή τον Σούμπερτ. Από τους συνθέτες όμως του
20ού αιώνα θα προτιμούσα τον Σκαλκώτα», λέει στα «NEA» ο Τζέφρι Ντάγκλας Ματζ.
Ο Αυστραλός πιανίστας θα ερμηνεύσει απόψε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μαζί με
τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων υπό τον Νίκο Χριστοδούλου, δύο πολύ
σημαντικά νεοελληνικά έργα: την «Τοκάτα για πιάνο και ορχήστρα» του Γιάννη
Χρήστου και το «Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 1» του Νίκου Σκαλκώτα –
σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση.

«H πρώτη μου γνωριμία με την ελληνική μουσική ήταν το 1975, στο Φεστιβάλ
Ξενάκη που οργανώθηκε στο Ηρώδειο. Εκεί ο Γιάννης Παπαϊωάννου μού μίλησε για
τον Σκαλκώτα και μου είπε ότι είναι εφάμιλλος του Μπέλα Μπάρτοκ. Μου φάνηκε
αστείο. Όταν άρχισα να παίζω τα έργα του, είπα ότι μάλλον αλήθεια μού έλεγε.
Δεν θέλω όμως να συγκρίνω τους δύο συνθέτες. Ο Σκαλκώτας είναι πολύ…
ελληνικός και ταυτόχρονα πολύπλοκος, με πολλές κουλτούρες να αναμειγνύονται
στη μουσική του».

Το 1963, 22 ετών, ο Τζέφρι Ντάγκλας Ματζ άφησε τη γενέτειρά του Αδελαΐδα, και
ήρθε στην Ευρώπη – εγκαταστάθηκε εν τέλει στην Ολλανδία αφού κατέλαβε θέση
καθηγητή στο Βασιλικό Ωδείο της Χάγης. Γρήγορα αναγνωρίστηκε ως πολύ
σημαντικός πιανίστας, με έφεση στα δύσκολα τεχνικά έργα, αλλά και σε συνθέτες
που παρέμεναν αδικαιολόγητα στην αφάνεια. H πρώτη του μεγάλη επιτυχία ήταν η
ερμηνεία του «Opus Clavicembalisticum» του Σουράμπι. Ο συνθέτης δεν είχε
επιτρέψει έως τότε σε άλλον να ερμηνεύσει το έργο του ούτε αργότερα επέτρεψε
ερμηνεία άλλου πιανίστα. H δισκογράφηση αυτού του έργου, καθώς και της
ερμηνείας της «Συναφάης» του Ιάννη Ξενάκη, αποκόμισαν στον Αυστραλό πιανίστα
διεθνή βραβεία.

«Μέσω του Φεστιβάλ Ξενάκη ήρθα σε επαφή, για πρώτη φορά, με τη μουσική
του Μητρόπουλου και του Σκαλκώτα», εξηγεί. «Ερμήνευσα τρία κοντσέρτα στο
θέατρο Ηρώδου του Αττικού, που ήταν ασφυκτικά γεμάτο. Από εκεί και πέρα,
λάμβανα προσκλήσεις σχεδόν κάθε χρόνο και ερμήνευσα Ξενάκη και Σκαλκώτα σε
πολλά μέρη της Ελλάδας». Ο Τζέφρι Ντάγκλας Ματζ έχει, άλλωστε, συμβάλει τα
μέγιστα στο ανανεωμένο διεθνές ενδιαφέρον για τον Σκαλκώτα. Με τη συνεργασία
του μαέστρου Νίκου Χριστοδούλου δισκογράφησε τα κοντσέρτα 1, 2 και 3 στη
σουηδική εταιρεία BIS, όπου προβλέπεται να εκδοθούν, για πρώτη φορά, τα άπαντα
του σπουδαίου Έλληνα συνθέτη. «Πρέπει να καταλάβει ο κόσμος πόσο σπουδαίος
ήταν», λέει ο Ματζ. «Το όνομά του, πλέον, είναι γνωστό παγκοσμίως – και είναι
απορίας άξιον πώς δεν κυκλοφορεί ακόμη βιογραφία του. Το κύριο πρόβλημα είναι
η τεχνική δυσκολία του έργου του. Είναι πολύ δύσκολο να βρεις τον σωστό ήχο.
Ίσως, έχει σχέση με την πολυπλοκότητα του έργου, με τον χαρακτήρα του συνθέτη,
ή και με την ίδια την Ελλάδα. Όταν οι μουσικοί βλέπουν πρώτη φορά τις
παρτιτούρες, λένε “α, δεν φαίνεται και τόσο δύσκολος”. Μόλις αρχίσουν να
παίζουν, νομίζουν ότι υπάρχουν λάθη. Μετά ανακαλύπτουν ότι πρέπει να δουλέψουν
πολύ για να συλλάβουν τον ήχο του».

Ο Αυστραλός πιανίστας, ενώ έχει διακριθεί σε πολλά είδη και εποχές της
μουσικής, έχει ιδιαίτερη αδυναμία στα ελληνικά έργα: «Ίσως είναι οι τεράστιες
αντιθέσεις. Όπως μου αρέσει να περνώ από το ένα είδος στο άλλο, έτσι μου
αρέσει πάρα πολύ ότι στο ίδιο έργο του Σκαλκώτα, η μια στιγμή είναι τραγική
και η επόμενη χορευτική. Αν ενώνει κάτι τους Έλληνες συνθέτες, είναι το φολκ
στοιχείο – κυρίως στον Σκαλκώτα και τον Μητρόπουλο. Αλλά και ο Χρήστου έχει
πολύ γρήγορα χορευτικά περάσματα. Δεν νομίζω όμως ότι θα έπρεπε αυτοί οι
συνθέτες να γίνουν αντικείμενο μίμησης. Είναι αρκούντως σπουδαία τα έργα τους.
Ωστόσο, αν ήμουν νέος πιανίστας στην Ελλάδα, θα μελετούσα πολύ προσεκτικά τους
“Χορούς” και τα “32 κομμάτια για πιάνο” του Σκαλκώτα…».

«H Μουσική είναι ενέργεια»

«Είμαι δάσκαλος, αλλά διδάσκω και τον εαυτό μου», λέει ο πιανίστας Τζέφρι
Ντάγκλας Ματζ. «Συνεχίζω πάντα να μαθαίνω. H μουσική είναι συνεχής αποκάλυψη.
Και δεν παίρνει μόνο ενέργεια, αλλά δίνει ταυτόχρονα. Γι’ αυτό και δεν νιώθεις
ποτέ κούραση. Για να παίξεις σωστά πρέπει, πιστεύω, να βρεις πού είναι η
ενέργεια και να την συλλάβεις. Γιατί η ενέργεια παίζει ταυτόχρονα μαζί σου.
Άλλωστε, μέσα στην αίθουσα συναυλιών, η ενέργεια υπάρχει παντού. Στον μαέστρο,
στην ορχήστρα, στο κοινό, στον σολίστα. Συμβαίνουν απίθανα πράγματα αυτές τις
στιγμές. Ειδικά όταν υπάρχει σιωπή. Νομίζεις ότι κάτι θα σε μετακινήσει
ολόκληρο, μαζί με το πιάνο».

Για Χρήστου, Μητρόπουλο

«Το έργο του Χρήστου είναι από τα πιο βιρτουόζικα που γράφτηκαν ποτέ». Με
«πολύ ιδιαίτερο ηχόχρωμα» και «πολύ ωραίες μελωδικές στιγμές». «Εκεί
καταλαβαίνεις τι μπορεί να κάνει η σύγχρονη μουσική, ακόμη και αν δεν είσαι
φίλος της».

«Ο Μητρόπουλος είναι γνωστός ως μαέστρος, ενώ ως συνθέτης είναι αδικαιολόγητα
αγνοημένος. Έπρεπε να παίζεται πολύ περισσότερο. Έχει γράψει πολύ σημαντικά
πιανιστικά έργα – ήταν και απίστευτος πιανίστας – ενώ όταν τα ακούς με
ορχήστρα αντιλαμβάνεσαι την εκπληκτική αρχιτεκτονική τους».

INFO

Απόψε, στις 20.30, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου
Αθηναίων υπό τον μαέστρο Νίκο Χριστοδούλου και με σολίστ τον Τζέφρι Ντάγκλας
Ματζ ερμηνεύει έργα Αριστοτέλη Κουντούροφ, Χάρη Βρόντου, Γιάννη Χρήστου, Νίκου
Χριστοδούλου και Νίκου Σκαλκώτα.