Aναγνώστες, εγερθείτε

Μια εκπομπή για τον κόσμο του βιβλίου που εξερευνά τις δυνατότητες της τηλεόρασης να μιλήσει γι’ αυτόν («Βιβλία στο κουτί», κάθε Παρασκευή στις 22.00, στην ET1)

Στα χρόνια της λειτουργίας της τηλεόρασης ο διάλογος που άνοιξε για τη σχέση
της με το βιβλίο παραμένει ανοιχτός, για να αναζωπυρωθεί κάθε τόσο με
απόπειρες συνδυασμού των δύο μέσων, για την ακρίβεια με απόπειρες η
εκτυφλωτική αμεσότητα της τηλεόρασης να υπηρετήσει τη διακριτική γοητεία του
βιβλίου.

Το δικό της επιχείρημα σε αυτόν τον δύσκολο διάλογο για τη σχέση των δύο μέσων
προσθέτει μια νέα εκπομπή της κρατικής τηλεόρασης με τίτλο «Βιβλία στο κουτί»
(ET1) και στην παρουσίαση την Κατερίνα Σχινά και τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου.
Και οι δυο τους δημοσιογράφοι που χρόνια υπηρετούν με επίμονη αγάπη το βιβλίο
και που από την πρώτη στιγμή κάνουν σαφές ότι η κάμερα είναι γι’ αυτούς ένα
ακόμη μέσο στην υπηρεσία των γραπτών σελίδων.

Είναι σαν ένα «στοίχημα» η εκπομπή τους για το αν η τηλεόραση μπορεί να
αναδείξει την εσωτερικότητα της δικής τους πεισματικής αφοσίωσης σε έναν κόσμο
για τον οποίο η αμεσότητα και η ευκολία της εικόνας είναι απειλή.

Συνδιαλέγονται, όμως, με τρυφερό πείσμα με αυτή την «απειλή», σαν να την
αρνούνται χωρίς να κρύβουν την αγωνία για το ποιο μέσο θα επιβληθεί στον
διάλογο που οι ίδιοι επιβάλλουν μεταξύ των δύο. Αρωγός η σκηνοθέτις Πένυ
Παναγιωτοπούλου, συντονίζεται με την άποψη των παρουσιαστών για να αναδείξει
μαζί τους εκείνη την παραδοσιακή – και ξεχασμένη από τον κόσμο της τηλεόρασης
– υποχώρηση του μεσολαβητή της πληροφορίας μπροστά στο αντικείμενό του, εν
προκειμένω μπροστά στο βιβλίο.

Δύσκολο και πρωτότυπο το εγχείρημα, μιας και, όπως επισήμανε από τα
πρώτα λεπτά της εκπομπής ο καλεσμένος της Νίκος Μπακουνάκης (υπεύθυνος στο
«Βήμα» για το ένθετο του βιβλίου), οι τηλεοπτικές εκπομπές με θέμα τις
εκδόσεις βασίστηκαν στην προσωπικότητα του παρουσιαστή.

Ο Μπερνάρ Πιβό της γαλλικής τηλεόρασης, η Όπρα Γουίνφρεϊ της αμερικανικής
προβλήθηκαν σαν πρόσωπα που αντανακλούσαν τη φαντασίωση του «μέσου» τηλεθεατή
για τον εαυτό του. Είναι μέθοδος της τηλεόρασης για να προσελκύσει κοινό. H
εκπομπή «Βιβλία στο κουτί» κάθε άλλο παρά αρνείται την εικόνα, τη λειτουργία
της κάμερας, αλλά η Πένυ Παναγιωτοπούλου «παίζει» με τα πλάνα, προσθέτει
οπτικά ντοκουμέντα όπου χρειάζονται, αναδεικνύει στιγμές και χαμόγελα,
αρνούμενη την ηδονοβλεπτική λαγνεία στα πρόσωπα.

Κάθε τόσο τσιτάτα συγγραφέων, άσπρα γράμματα σε μαύρο φόντο,
συγκεντρώνουν τη σκέψη του θεατή στο πραγματικό αντικείμενο της εκπομπής: π.χ.
«Οι ιστορίες είναι το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο. Χωρίς ιστορίες δεν θα
μπορούσαμε να αποκαλούμαστε άνθρωποι», Φίλιπ Πούλμαν

Παντού στα πλάνα βιβλία. Γύρω από ένα τραπέζι συζητούν οι παρουσιαστές με τους
καλεσμένους τους Νίκο Μπακουνάκη («Το Βήμα»), Ηλία Μαγκλίνη («Καθημερινή»). Το
πρόβλημα της συνάντησης τηλεόρασης και βιβλίου, η αγωνία της παρουσίασης των
βιβλίων, οι τίτλοι, η κριτική. Ο Δημοσθένης Κούρτοβικ («TA NEA») επισημαίνει
την υπερδιόγκωση στον χώρο του ελαφρού μυθιστορήματος, το πρόβλημα της
κριτικής βιβλίου, που πιστεύει πως με τα ένθετα στις εφημερίδες – που
παρουσιάζουν όλο και περισσότερα βιβλία – «μάλλον αναδείχθηκε η ισχνότητα της
κριτικής». Παντού η αγωνία για τη γραφή σε κάθε μορφή, σαν θέση και αντίθεση,
βιβλίο και κριτική, κρίκοι μιας αλυσίδας του πνεύματος.

Στο «ένθετο» της εκπομπής «Το εργαστήρι του συγγραφέα» παρουσιάστηκε ο
Πέτρος Τατσόπουλος. Πάνω από τη γραφομηχανή του, να μιλάει για τη γραφή, για
τους χαρακτήρες των βιβλίων του που «ανεξαρτητοποιούνται» και καθοδηγούν την
εξέλιξη της ιστορίας, «αυτό που μ’ αρέσει να διαβάσω το γράφω», «είμαστε
υπόλογοι σε έναν αόρατο κόσμο».

H εκπομπή ολοκληρώνεται με προτάσεις για ανάγνωση ερεθίζοντας τους ανήσυχους.

Ιερές φιλοδοξίες

H παράδοση της εκπομπής του Πιβό που είχε την τύχη να αναπτυχθεί σε μια
σπουδαία «αγορά» συγγραφέων – Γιουρσενάρ, Σολζενίτσιν, Ντιράς και πλήθος άλλοι
– διεκόπη απότομα στη γαλλική τηλεόραση, «θύμα» της εμπορικής λογικής των
καναλιών που στάθηκε ισχυρότερη από την εθνική φαντασίωση των Γάλλων ότι είναι
λαός «αναγνωστών». Της Όπρα στις ΗΠΑ συνεχίζεται μέσα από τη ριάλιτι πτυχή που
εκείνη επέβαλλε ως μέθοδο προβολής βιβλίων.

H πρόταση της Κατερίνας Σχινά και του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου διερευνά την
εγχώρια ανταπόκριση σε μια τηλεόραση που αποπειράται να υπηρετήσει το βιβλίο,
να το αναδείξει σαν έναν καμβά προσώπων, τίτλων και σελίδων που απαρτίζουν όχι
έναν διαφορετικό, αλλά έναν συμπληρωματικό πολιτισμό απαραίτητο δίπλα και μαζί
με τον πολιτισμό του βλέμματος. Προκαλούνται και προκαλούν τη δική μας
φαντασίωση για το πόσο αναγνώστες είμαστε.