Πρόσωπα Ο ποιητής, ένα κενό

Στην ομιλία της, όταν της απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, η Βισλάβα
Σιμπόρσκα είχε εξηγήσει τι εννοεί με τη λέξη «ποιητής».

Βισλάβα Σιμπόρσκα. Βλέπει τα θαύματα, κυρίως τα «καλά», «αυτά που κάνουν τις αγελάδες να είναι αγελάδες και το φρούτο να ωριμάζει στο δένδρο»

Πρόκειται για ένα ον ημι-λαθραίο, άπιαστο και γι’ αυτό ίσως αναντικατάστατο· ο
σύγχρονος ποιητής «είναι σκεπτικιστής και καχύποπτος απέναντι στον εαυτό του.
Λέει απρόθυμα στους άλλους ότι είναι ποιητής, σαν να ντρέπεται λίγο γι’ αυτό».
Επειδή δεν υπάρχουν «καθηγητές της ποίησης», επειδή «η δουλειά τους δεν έχει
καμιά φωτογένεια», αλλά κυρίως επειδή οι ποιητές δύο λέξεις κατέχουν: «δεν
ξέρω». Και ο επιστήμονας είναι σίγουρα κάποιος που πρέπει να επαναλαμβάνει
αυτές τις δύο λέξεις για να μην καταδικαστεί σε μια «νεκρή» γνώση, τη γνώση
εκείνων που πιστεύουν πως τα έχουν καταλάβει όλα. Αλλά ο ποιητής περισσότερο
από κάθε άλλον.

Το δικό της «δεν ξέρω», λέει η Σιμπόρσκα, έγκειται στο να προσπαθεί να δίνει
απαντήσεις και αμέσως μετά να την τρώει η αμφιβολία και γι’ αυτό να ξαναρχίζει
συνεχώς, «μέχρι που οι ιστορικοί της λογοτεχνίας να μην το βλέπουν πια ως
απόδειξη του ανικανοποίητου και να το αποκαλέσουν καλλιτεχνική κληρονομιά». H
ειρωνεία της, γράφει ο Μάριο Μπαουντίνο στη «Λα Στάμπα», φέρνει στο νου τους
αρχαίους στωικούς· η σοφία της βρίσκεται στο δεν ξέρω, και στο δεν
εμφανίζομαι, στο περιορίζομαι να γράφω.

Για τα ανεπίσημα εγκαίνια της διεθνούς έκθεσης βιβλίου του Τορίνο, η Πολωνέζα
ποιήτρια βρέθηκε την Τρίτη στο Τεάτρο Καρινιάνο της ιταλικής πόλης, όπου
διάβασε ποιήματά της στα πολωνικά – και ακολούθησε θεατρική απόδοσή τους στα
ιταλικά. Άρχισε την ανάγνωση από ένα κείμενο με τίτλο «Τίποτε δύο φορές» –
«Δεν υπάρχει μέρα που επιστρέφει / ούτε δύο νύχτες ίδιες». Ο Ιταλός
μεταφραστής της μίλησε για «μετα-ιδεολογική» ποίηση, για την περίπλοκη
απλότητά της, για το θαυμασμό της που προέρχεται από την πεποίθηση ότι ο
κόσμος δεν είναι αυτό που βλέπουμε, από την ικανότητά της να βλέπει τα
«θαύματα», κυρίως «τα καλά», αυτά που κάνουν «τις αγελάδες να είναι αγελάδες»
και το φρούτο να ωριμάζει στο δένδρο.

Τα 82 χρόνια της ζωής της, η ποιήτρια τα έζησε όλα στην Πολωνία. Μετά τις
πρώτες ελπίδες που δημιούργησε ο κομμουνισμός, ήρθαν οι πρόωρες απογοητεύσεις:
ζούσε με το τίποτε, γράφοντας άρθρα για μια εφημερίδα που την απέλυσε όταν
έσκισε την κομματική ταυτότητά της, κι εκείνη απομονώθηκε όσο πιο πολύ
μπορούσε – καταφέρνοντας ωστόσο να εκδίδει τους στίχους της. Το 1996 που
κέρδισε το Νόμπελ, μοίρασε το χρηματικό έπαθλο και μετακόμισε από την Κρακοβία
στο Ζακοπάνε για να αμυνθεί κατά της διασημότητας. Αντιπλατωνική, δεν πιστεύει
σε έναν αμετάβλητο κόσμο των ιδεών. H ύπαρξή μας, γράφει, «είναι καλωσόρισες
και αντίο σ’ ένα και μόνο βλέμμα»· μπορείς να λες «όλα είναι δικά μου, τίποτε
δεν μου ανήκει».